علم در برابر ادعا

در هفته‌های جنگی اخیر، ادعاهایی مبنی بر نقش مخرب رادارهای نظامی در کاهش بارش ایران در شبکه‌های اجتماعی و برخی رسانه‌ها منتشر شده است. اما بررسی‌های علمی دقیق نشان می‌دهد که این ادعاها هیچ همخوانی با اصول پایه هواشناسی و فیزیک جوی ندارند. یک متخصص علوم دریایی در یادداشتی تحلیلی در خبرگزاری ایسنا به بررسی اعتبار چنین ادعاهایی پرداخته است.

علم پشت تشکیل بارش: فراتر از امواج الکترومغناطیسی

 تشکیل بارش یک فرآیند پیچیده در مقیاس‌های جوی عظیم است. این فرآیند نیازمند تشکیل قطرات آب یا کریستال‌های یخ از بخار آب (در مقیاس میکرو) و هدایت توده‌های هوایی عظیم توسط الگوهای جهانی مانند ناوه عمیق، جت استریم و رودخانه‌های جوی (در مقیاس ماکرو) است. انرژی مورد نیاز برای این جابه‌جایی‌ها و تغییرات، بسیار فراتر از توان امواج الکترومغناطیسی رادارهای نظامی است.

عملکرد رادارها: ابزارهای مشاهده، نه تغییر

رادارهای نظامی، مانند سیستم‌های دفاع موشکی، امواج الکترومغناطیسی با فرکانس خاص را برای تشخیص اهداف منتشر می‌کنند. انرژی این امواج بسیار محدود بوده و صرفاً برای بازتاب از اجسام طراحی شده‌اند. این امواج قادر به جابه‌جایی توده‌های هوایی، تشکیل یا از بین بردن ابرها و در نتیجه تأثیرگذاری بر شدت بارش نیستند. در واقع، رابطه علمی موجود معکوس است؛ بارش شدید می‌تواند سیگنال رادار را مختل کند، نه بالعکس. فناوری‌های تغییر بارش مانند بارورسازی ابرها نیز کاملاً متفاوت عمل کرده و نیازمند پخش مواد شیمیایی خاص در ابرهای مناسب هستند و هیچ ارتباطی با عملکرد رادار ندارند.

عوامل اصلی مؤثر بر بارش در ایران: اقلیم و الگوهای جوی

بارش در ایران عمدتاً تحت تأثیر عوامل طبیعی بزرگ‌مقیاس قرار دارد:

• سامانه‌های مدیترانه‌ای و انتقال رطوبت: ورود سامانه‌های بارشی از دریای مدیترانه و انتقال رطوبت از خلیج‌فارس و دریای عمان، منابع اصلی تأمین‌کننده بارش هستند.
• نوسانات دورپیوندی: الگوهای اقلیمی جهانی مانند ال‌نینو-جنوبی (ENSO) و نوسان اطلس شمالی (NAO) نقش کلیدی در تعیین میزان بارش سالانه در ایران دارند. به عنوان مثال، فاز ال‌نینو معمولاً با افزایش بارش و لانینا با کاهش بارش و خشکسالی همراه است.
• تغییرات اقلیمی و گرمایش جهانی: این پدیده نیز بر الگوهای بارش، دما و تبخیر تأثیرگذار است.

بارش‌های اخیر در برخی مناطق، بخشی از نوسانات طبیعی جو بوده و با الگوهای بزرگ‌مقیاس جوی قابل توضیح است، نه با نظریه‌های غیرعلمی.

هیچ شواهد فیزیکی یا مطالعات علمی معتبری مبنی بر تأثیر رادارهای نظامی بر کاهش بارش در ایران وجود ندارد. این گونه ادعاها با اصول پایه فیزیک و هواشناسی در تناقض است. تمرکز بر درک عمیق عوامل اقلیمی و جوی مؤثر بر بارش و مدیریت پایدار منابع آب، راهکار واقعی برای مقابله با چالش‌های آبی کشور است.