قلمرو رفاه

مردم را در دود رها کرده‌اند

دود مازوت‌سوزی و سیاست‌های ناکارآمد در چشم سلامت و حق تنفس شهروندان

26 آبان 1405 - 11:55 | جامعه
مردم را در دود رها کرده‌اند
تنظیم نمایش متن

آلودگی هوا با آغاز فصل سرما دوباره به کلان‌شهرها بازگشته؛ اما واکنش مسئولان همچنان به اقدام‌های موقت و توصیه‌های تکراری محدود است. در این میان، هزینه ناکارآمدی سیاستگذاری نه‌فقط با سلامت مردم، که با افزایش نابرابری و فرسایش اعتماد عمومی پرداخت می‌شود. خلاصه‌ای از گزارش روزنامه جهان صنعت را در این باره می‌خوانید. 

با شروع فصل سرما، آلودگی هوا بار دیگر به تهران و دیگر شهرهای صنعتی بازگشته است. هنگام تهیه این گزارش، شاخص آلودگی هوای تهران به ۱۵۷ رسیده بود؛ وضعیتی ناسالم برای همه گروه‌های جامعه. با وجود هشدارهای هواشناسی، مسئولان از تعطیلی مدارس و ادارات خودداری کرده‌اند و به راهکارهایی مانند اجرای طرح زوج‌وفرد بسنده می‌کنند. هم‌زمان، اورژانس تهران از افزایش بیماران قلبی و تنفسی در روزهای آلوده خبر داده است.

یکی از عوامل تشدید آلودگی، ادامه مازوت‌سوزی در نیروگاه‌هاست. معاون وزیر نیرو با اشاره به دشواری تأمین سوخت نیروگاه‌ها گفته است که روزانه ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت گاز کشور در پی جنگ از دست رفته است. با این حال، همچنان این پرسش مطرح است که چرا برای کاهش مواجهه مردم با آلودگی، حتی اقدام‌های فوری و حفاظتی کافی انجام نمی‌شود؟

مصطفی آب‌روشن، جامعه‌شناس، در گفت‌وگو با «جهان‌صنعت» می‌گوید تکرار سالانه این بحران و واکنش‌های حداقلی مسئولان، جایگاه سلامت عمومی را در نظام تصمیم‌گیری زیر سؤال می‌برد. به گفته او، تعطیل‌نشدن مدارس و ادارات به‌تنهایی معیار قضاوت نیست؛ مسئله این است که نمی‌توان بدون فراهم‌کردن سازوکارهای حفاظتی، از مردم انتظار داشت زندگی عادی خود را ادامه دهند و در عین حال سلامتشان حفظ شود.

هزینه ناکارآمدی بر دوش مردم

آب‌روشن تأکید می‌کند مردم تصمیم‌گیرنده اصلی درباره عواملی مانند فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل، کیفیت سوخت، ضعف حمل‌ونقل عمومی و نظارت بر صنایع نیستند؛ بنابراین عادلانه نیست که هزینه این ناکارآمدی‌ها را با سلامت، زمان و درآمد خود بپردازند. شهروندان علاوه بر هزینه‌های زندگی، ناچارند هزینه درمان بیماری‌های قلبی و تنفسی ناشی از آلودگی را نیز تحمل کنند.

به باور این جامعه‌شناس، دولت به‌جای توصیه به مردم برای کمتر بیرون‌رفتن، باید عوامل تولید آلودگی را اصلاح کند. انتقال مسئولیت حفاظت از سلامت به شهروندان، راهی برای فرار از پاسخگویی درباره سیاست‌های نادرست است.

آلودگی هوا؛ مسئله‌ای طبقاتی

یکی از ابعاد مهم بحران، نابرابری در امکان محافظت از خود است. خانواده‌های برخوردار می‌توانند دستگاه تصفیه هوا بخرند، در مناطق کم‌آلوده‌تر زندگی کنند یا در روزهای بحرانی موقتاً از شهر خارج شوند؛ اما خانوارهای کم‌درآمد چنین انتخاب‌هایی ندارند و گاه به‌دلیل شرایط شغلی بیشتر در معرض آلودگی قرار می‌گیرند.

کودکان نیز از گروه‌های آسیب‌پذیرند. ادامه فعالیت مدارس در هوای ناسالم، بدون تمهیدات حفاظتی، مسئولیت مراقبت از سلامت دانش‌آموزان را به خانواده‌ها منتقل می‌کند؛ خانواده‌هایی که امکانات یکسانی برای نگهداری کودک در خانه یا تأمین تجهیزات تصفیه هوا ندارند. آب‌روشن تأکید می‌کند برخورداری از محیط آموزشی سالم، حقی عمومی است و نباید به توان مالی خانواده‌ها وابسته باشد.

کارگران ساختمانی، دستفروشان، رانندگان، پاکبانان و دیگر شاغلان فضای باز نیز امکان دورکاری یا ماندن در خانه ندارند. این گروه‌ها حتی در روزهای بسیار آلوده برای تأمین حداقل معیشت ناچار به ادامه کار هستند. به گفته آب‌روشن، دولت و کارفرمایان باید برای این افراد تجهیزات حفاظتی، محدودیت فعالیت در شرایط بحرانی و حمایت‌های شغلی در نظر بگیرند.

عادی‌شدن بحران و فرسایش اعتماد

این جامعه‌شناس هشدار می‌دهد که تکرار آلودگی و وعده‌های بی‌نتیجه، اعتماد عمومی را فرسوده می‌کند. وقتی مردم هر سال همان بحران و همان هشدارها را تجربه می‌کنند، به‌تدریج احساس می‌کنند نهادهای مسئول توان یا اراده حل مشکلات را ندارند و باید خودشان برای حفاظت از سلامتشان راهی پیدا کنند.

خطر دیگر، عادی‌شدن آلودگی است؛ وضعیتی که در آن مطالبه هوای پاک جای خود را به بحث درباره نحوه تحمل روزهای آلوده می‌دهد. به گفته آب‌روشن، وقتی یک وضعیت اضطراری به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شود، حساسیت عمومی نسبت به آن کاهش می‌یابد و مسئولیت نهادهای متولی نیز پنهان می‌ماند.

او در پایان تأکید می‌کند آلودگی هوا را نمی‌توان صرفاً پدیده‌ای طبیعی دانست؛ بخش مهمی از آن حاصل تصمیم‌های انسانی، ضعف نظارت و مدیریت ناکارآمد است. شهروندان حق دارند بدانند کدام نهاد مسئول است، چه اقداماتی انجام داده و چرا با وجود تکرار بحران، هنوز نتیجه ملموسی به دست نیامده است. هوای پاک نه امتیاز ثروتمندان است و نه لطف دولت؛ حقی همگانی است که حفاظت از آن بر عهده نهادهای مسئول قرار دارد.