نسخه لندن برای هوای تهران

آلودگی هوا بار دیگر تهران و چند کلان‌شهر ایران را فراگرفته است؛ ترکیبی از فرسودگی خودروها، افت کیفیت سوخت، کمبود گاز و احتمال مازوت‌سوزی در کنار وارونگی هوا، چرخه تکراری آلودگی را تشدید کرده است. تجربه لندن در دوره شهرداری صادق‌خان نشان می‌دهد مقابله با این بحران به سیاست‌های مستمر، سرمایه‌گذاری و محدودیت هدفمند خودروهای آلاینده نیاز دارد- نگاهی داریم به گزارشی از روزنامه دنیای اقتصاد درباره تجربه لندن که بر سرمایه‌گذاری شهرداری این کلانشهر استوار بوده است. 

با آغاز سرمای پاییزی، شاخص آلودگی در تهران، کرج، تبریز، اصفهان، شیراز و چند شهر دیگر به محدوده ناسالم رسید. فرسودگی خودروهای شخصی، کاهش توان مالی خانوارها برای نوسازی و تعمیر خودرو، افت کیفیت بنزین و احتراق ناقص آن از عوامل تشدید آلودگی عنوان شده‌اند. کمبود گاز و احتمال استفاده زودهنگام نیروگاه‌ها و صنایع از مازوت نیز نگرانی‌ها را افزایش داده است.

در کنار این عوامل، ضعف حمل‌ونقل عمومی باعث شده شهروندان برای جابه‌جایی همچنان به خودروهای شخصی وابسته باشند. در سال‌های گذشته، توسعه ناوگان عمومی متناسب با نیاز شهرها پیش نرفته و اکنون هم محدودیت منابع دولت و شهرداری‌ها چشم‌انداز روشنی برای نوسازی آن باقی نگذاشته است.

اهمیت مسئله فراتر از دشواری رفت‌وآمد است. آلودگی هوا دومین عامل مرگ‌ومیر در کشور معرفی شده و برآوردها نشان می‌دهد حدود ۳۰ درصد مرگ‌های ناشی از بیماری‌های قلبی به آلودگی هوا منتسب است. همچنین تفاوت میان استانداردهای داخلی و سازمان جهانی بهداشت در سنجش ذرات معلق باعث می‌شود بخشی از آلودگی در شاخص‌های رسمی کمتر از واقعیت منعکس شود.

در مقابل، لندن نمونه‌ای از اجرای سیاست‌های بلندمدت برای کنترل آلودگی است. شهرداری این شهر از سال ۲۰۱۹ طرح منطقه بسیار کم‌انتشار یا ULEZ را اجرا کرد؛ طرحی که ابتدا مرکز لندن را پوشش می‌داد، در سال ۲۰۲۱ به مناطق داخلی و در سال ۲۰۲۳ به سراسر شهر گسترش یافت. بر اساس داده‌های شهرداری، میانگین دی‌اکسید نیتروژن در حاشیه خیابان‌ها از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۳ حدود ۴۹ درصد کاهش یافت. همچنین شمار خودروهای فاقد استاندارد آلایندگی که روزانه در خیابان‌ها تردد می‌کنند، پس از گسترش طرح به سراسر لندن بیش از نصف شد.

نتایج این سیاست در سلامت کودکان نیز دیده شده است. پژوهشی پنج‌ساله درباره بیش از ۳۴۰۰ دانش‌آموز نشان داد سهم کودکانی که عملکرد ریه‌شان دچار اختلال بالینی بود، در گروه مورد مطالعه لندن از ۱۴ به ۹ درصد کاهش یافته است. شهرداری همچنین با نصب فیلترهای تصفیه هوا در مدارس و اجرای طرح «خیابان‌های مدرسه» برای محدود کردن تردد خودروها در اطراف مراکز آموزشی، آلودگی محیط تحصیل را کاهش داده است.

سیاست‌های لندن به محدودیت خودروها خلاصه نمی‌شود. شمار اتوبوس‌های بدون آلایندگی این شهر از ۳۰ دستگاه در سال ۲۰۱۶ به بیش از سه‌هزار دستگاه در ژوئن ۲۰۲۶ رسیده و بیش از ۲۹ هزار نقطه شارژ خودروهای برقی ایجاد شده است. شهرداری همچنین برای کاشت بیش از ۶۴۰ هزار درخت و ایجاد یا بهسازی فضاهای سبز سرمایه‌گذاری کرده است.

«صندوق هوای پاک شهردار» نیز از بیش از ۱۰۰ پروژه محلی برای کاهش آلودگی حمایت کرده است. این تجربه نشان می‌دهد بهبود کیفیت هوا به مجموعه‌ای از سیاست‌ها در حوزه حمل‌ونقل، ساختمان، فضای سبز و سلامت عمومی نیاز دارد؛ نه اقدامات مقطعی در روزهای اوج آلودگی.