بدن در حراج فقر
بدهی، هزینه مسکن و دستمزدهای ناکافی، شماری از کارگران و فرودستان را به آگهی فروش اعضای بدن کشانده است
در خیابان فرهنگ حسینی تهران، آگهیهای فروش کلیه دیگر تنها نوشتههای پراکنده روی دیوارها نیستند؛ نام کبد، مغز استخوان و اعضای دیگر نیز در کنار آنها دیده میشود. گزارش میدانی ایلنا از افرادی روایت میکند که برای پرداخت بدهی، تأمین پول رهن خانه یا گذران زندگی، فروش بخشی از بدن خود را راه چارهای اضطراری میدانند.
خیابان فرهنگ حسینی که به «خیابان کلیه» معروف است، محل تجمع آگهیهایی است که شماره تماس فروشندگان اعضای بدن را روی دیوارها و درهای فلزی ثبت کردهاند. در این محدوده، هم بیماران نیازمند پیوند به دنبال عضو هستند و هم افرادی که زیر فشار مشکلات مالی حاضرند بخشی از بدن خود را واگذار کنند.
روایت فروشندگان نشان میدهد این افراد عمدتاً از میان کارگران و کسانی هستند که با بدهی و دشواری تأمین هزینههای زندگی روبهرو شدهاند. یک پیک موتوری ۳۰ساله میگوید برای تسویه بدهی به فروش کلیه فکر میکند، اما پیشنهاد یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومانی را نپذیرفته، چون برای حل مشکلش کافی نبوده است.
مردی ۴۵ساله که شغل آزاد دارد، برای تأمین پول رهن خانه در پرند به فروش کلیه فکر میکند. کارگر ساختمانی ۳۳سالهای نیز از گذاشتن آگهی برای فروش کلیه، کبد و مغز استخوان خبر میدهد. مرد دیگری در حدود ۵۸سالگی میگوید برای پرداخت چکی ۷۰۰ تا ۸۰۰ میلیون تومانی حاضر است عضو بدنش را حتی ۲۰ تا ۳۰ درصد پایینتر از قیمت متعارف بفروشد.
در میان آگهیها، مواردی مانند فروش بیضه نیز دیده میشود؛ در حالی که به گفته گزارش، فروشنده از نبود امکان پیوند این عضو در ایران اطلاع نداشته است. بنابراین، درج آگهی لزوماً به معنای امکان پزشکی پیوند یا انجام معامله نیست.
این روایتها را نمیتوان جدا از وضعیت اقتصادی بررسی کرد. طبق آمار مرکز آمار ایران، تورم سالانه در مهر ۱۴۰۵ به ۷۶.۸ درصد رسیده است. در مقابل، حداقل دستمزد ماهانه کارگران حدود ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومان برآورد میشود؛ رقمی که با برآورد فعالان مستقل کارگری از هزینه ماهانه سبد معیشت خانوار، یعنی حدود ۱۰۰ میلیون تومان، فاصله زیادی دارد. قراردادهای موقت و فصلی و نبود امنیت شغلی نیز فشار را بیشتر میکند.
گزارش بر تناقضی تلخ انگشت میگذارد: بدن برای بسیاری از این افراد پیش از آنکه موضوع آگهی فروش باشد، ابزار اصلی کار و درآمدزایی است. پیک موتوری و کارگر ساختمانی برای ادامه کار به سلامت جسمی خود وابستهاند، اما اکنون برای جبران کسری معیشت به فروش بخشی از همان سرمایه فکر میکنند.
فروش عضو شاید بتواند بخشی از بدهی یا هزینه فوری زندگی را تأمین کند، اما سلامت فرد و توانایی او برای ادامه کار در آینده را در معرض خطر قرار میدهد. مسئله فقط تصمیم فردی چند فروشنده نیست؛ پرسش اصلی این است که چه شرایطی درآمد حاصل از کار را برای تأمین حداقلهای زندگی ناکافی کرده و فروش اعضای بدن را به یکی از راههای اضطراری عبور از بحران معیشت تبدیل کرده است.