شقایق؛ دارو یا تهدید؟

پس از حدود دو دهه توقف، مجوز کشت کنترل‌شده شقایق ایرانی برای تأمین مواد اولیه دارویی صادر شده است؛ تصمیمی که در پی کاهش تولید تریاک در افغانستان و کمبود برخی داروها، از جمله شربت تریاک مورد استفاده در درمان اعتیاد، مطرح شده است. بااین‌حال، ابهام درباره میزان کشت، محل‌های تولید و سازوکار نظارت بر زنجیره توزیع، نگرانی‌هایی درباره احتمال ورود محصول به بازار غیرقانونی ایجاد کرده است. بخشی از گزارش روزنامه جهان‌صنعت را دراین‌باره می‌خوانید.

کمبود دارو، محرک بازگشت کشت

سعید صفاتیان، مدیرکل پیشین درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر، می‌گوید بحث کشت شقایق برای مصارف دارویی از حدود سال‌های ۱۳۸۱ و ۱۳۸۲ مطرح بوده و در اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر در سال ۱۳۹۰ نیز به آن اشاره شده است.

به گفته او، ممنوعیت کشت مواد مخدر در افغانستان از سوی طالبان و کاهش تولید تریاک در این کشور، میزان کشفیات در ایران و در نتیجه مواد اولیه در دسترس برای تولید دارو را کاهش داده است. کمبود شربت تریاک در مراکز درمان اعتیاد طی حدود دو سال گذشته نیز به خروج برخی بیماران از روند درمان یا بازگشت آنان به مصرف مواد منجر شده است.

براساس توضیحات صفاتیان، وزارت جهاد کشاورزی مسئولیت بررسی‌های فنی و فراهم‌کردن زمینه کشت را برعهده دارد و وزارت بهداشت باید نیاز سالانه کشور به داروهای مخدر را مشخص کند. بااین‌حال، میزان کشت مورد نیاز و محل‌های اجرای آن هنوز اعلام نشده است.

صفاتیان ضعف نظام نظارت دارویی را یکی از مشکلات اصلی می‌داند و تأکید می‌کند که وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو باید بر مسیر تولید، توزیع و عرضه دارو نظارت مؤثر داشته باشند. به گفته او، احتمال انحراف بخشی از داروهای مخدر به بازار غیرقانونی در کشورهای مختلف نیز وجود دارد و کنترل این خطر به نظارت بر زنجیره توزیع وابسته است.

براساس اعلام ستاد مبارزه با مواد مخدر، شمار افراد مبتلا به اعتیاد در کشور ۳ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر برآورد شده و بیش از یک میلیون نفر نیز مصرف تفننی مواد دارند. در چنین شرایطی، هرگونه ضعف در نظارت بر کشت و توزیع می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای داشته باشد.

صفاتیان معتقد است کشت داخلی برای تأمین مواد اولیه دارویی می‌تواند اقدامی مثبت باشد، اما کشت بدون مجوز قانونی با تولید تحت نظارت تفاوت دارد و تخلف از مقررات می‌تواند مجازات قانونی در پی داشته باشد.

در نهایت، موفقیت این سیاست به آن بستگی دارد که تأمین دارو با نظارت دقیق بر کشت و توزیع همراه شود؛ در غیر این صورت، راهکاری برای رفع کمبود دارو ممکن است به مسیری برای افزایش نشت مواد مخدر به بازار غیرقانونی تبدیل شود.