سل؛ بیماریِ پنهان
فاصله آمار ابتلا و بیماران شناسایی‌شده، ضعف بیماریابی را برجسته کرده است
سازمان جهانی بهداشت سالانه ۸۶۰۰ مورد ابتلا به سل در ایران را برآورد می‌کند، اما وزارت بهداشت در سال گذشته فقط ۵۶۷۶ بیمار را شناسایی کرده است. هم‌زمان، برآورد می‌شود حدود ۱۵ میلیون نفر در کشور به عفونت نهفته سل مبتلا باشند؛ وضعیتی که در برخی افراد می‌تواند به بیماری فعال تبدیل شود. خلاصه‌ای از گزارش روزنامه جهان‌صنعت را دراین‌باره می‌خوانید.
شکاف در شناسایی بیماران
برآورد سازمان جهانی بهداشت از ابتلای سالانه ۸۶۰۰ نفر به سل در ایران، در برابر شناسایی ۵۶۷۶ بیمار در سال گذشته، نگرانی‌هایی درباره عملکرد نظام تشخیص و بیماریابی ایجاد کرده است. بااین‌حال، مهشید ناصحی، مدیر کشوری برنامه کنترل سل وزارت بهداشت، تأکید می‌کند که نمی‌توان تمام این فاصله را به بیماران شناسایی‌نشده نسبت داد؛ زیرا برآوردهای سازمان جهانی بهداشت بر پایه روش‌های آماری و همراه با عدم‌قطعیت انجام می‌شوند.
تأخیر در مراجعه، ناآگاهی از علائم، ترس از انگ اجتماعی و شباهت نشانه‌های سل به بیماری‌های تنفسی دیگر، تشخیص به‌موقع را دشوار می‌کند. محدودیت دسترسی به ابزارهای تشخیصی سریع نیز از دیگر چالش‌هاست.
برنامه ملی سل برای سال ۱۴۰۵، افزایش ۲۵درصدی شناسایی موارد را در مقایسه با سال ۱۴۰۰ هدف‌گذاری کرده است. بیماریابی هدفمند در گروه‌های پرخطر، توسعه روش‌های تشخیصی سریع و افزایش آگاهی عمومی از محورهای این برنامه است.
۱۵ میلیون نفر با عفونت نهفته
برآوردها نشان می‌دهد حدود ۱۵ میلیون نفر در ایران به عفونت نهفته سل مبتلا هستند. این افراد علائم بیماری را ندارند و ناقل سل نیستند، اما ممکن است در آینده به شکل فعال بیماری مبتلا شوند. حدود ۵ تا ۱۰ درصد افراد دارای عفونت نهفته، در طول عمر خود به سل فعال مبتلا می‌شوند؛ خطری که در افراد دارای ضعف سیستم ایمنی، دیابت، سوءتغذیه، عفونت اچ‌آی‌وی و برخی بیماری‌های دیگر افزایش می‌یابد.
به گفته ناصحی، درمان پیشگیرانه قرار نیست برای همه افراد دارای عفونت نهفته انجام شود؛ بلکه باید افراد پرخطر شناسایی و پس از رد بیماری فعال، مطابق دستورالعمل‌های ملی درمان شوند.
سهم اتباع افغانستانی
سهم اتباع افغانستانی از موارد شناسایی‌شده سل در ایران که در سال ۱۴۰۰ به حدود ۲۵ درصد رسیده بود، در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۹.۳ درصد کاهش یافت. به گفته مقام وزارت بهداشت، تحولات جمعیتی، وضعیت دسترسی به خدمات سلامت و پوشش برنامه‌های غربالگری در این تغییر نقش دارند. کاهش سهم این گروه در آمار ثبت‌شده، به‌تنهایی به معنای کاهش خطر ابتلا در میان آنان نیست.
خدمات تشخیص و درمان سل از طریق مراکز خدمات جامع سلامت، پایگاه‌ها و خانه‌های بهداشت به‌صورت رایگان ارائه می‌شود. وزارت بهداشت تأمین دارو و پیگیری درمان بیماران را از اولویت‌های برنامه کنترل سل می‌داند.
مراجعه به‌موقع، مصرف منظم دارو طبق دستور پزشک و تکمیل دوره درمان، علاوه بر کمک به بهبودی بیمار، در کاهش انتقال بیماری و جلوگیری از مقاومت دارویی اهمیت دارد.