حال خوب یا توهم احیا؟
حال خوب دریاچه ارومیه ناشی از بارندگیهای طبیعی است و احیای واقعی آن بدون مدیریت علمی و تامین حقابه ممکن نیست
اینروزها بسان چند بهار گذشته و حتی کمی بیشتر مدام میشنویم که حال و روزگار دریاچه ارومیه خوش شده میزان حجم آب افزایش یافته، مساحت دریاچه چندبرابر شده و حتی همین دیروز گفته شد که حجم آب دریاچه رکورد پنجساله را شکسته است. همه اینها که تا الان خواندید درست است با یک«اما»ی بزرگ درست است اما همه واقعیت نیست خصوصا که ایناندک حال خوب دریاچه بهجای اینکه حاصل تلاشها و برنامهریزیهای دولتی برای احیای دریاچه ارومیه باشد کار طبیعت است!
همین که کار طبیعت است نشان میدهد که نمیتوان امید بست بهار سال بعد اگر آسمان بهاندازه امسال سخاوت نداشت و اگر خواست آن همه سدسازی و برداشت بیرویه و بیحساب دهههای۷۰و۸۰و۹۰ را سرمان خالی کند و نبارد دیگر از اینخبرهای خوش برای دریاچه ارومیه خبری نخواهد بود. اینموضوع را رییس سابق سازمان حفاظت از محیطزیست و دبیر سابق ستاد احیای دریاچه ارومیه هم تایید میکند.
عیسی کلانتری میگوید: دریاچه ارومیه از سال۱۳۹۲ تا امروز «شناسنامه آبی» مشخصی دارد یعنی اگر در سایتها جستوجو کنید وضعیت آن در هر سال قابل مشاهده است. در فروردین و اردیبهشت همواره بیشترین حجم آب دریاچه ثبت میشود چون ایندوماه بیشترین بارندگی را دارند. از اینزمان بهبعد بارشها کاهش مییابد و میزان تبخیر افزایش پیدا میکند.
او ادامه میدهد: در سال۱۴۰۰ یعنی زمانی که دولت آقای رییسی آغاز بهکار کرد حجم آب در پایان سال آبی(۳۱شهریور) حدود ۹/۳میلیاردمترمکعب بود اما اکنون باوجود بارندگیهای قابل توجه حجم آب دریاچه به۳میلیاردمترمکعب هم نمیرسد. بنابراین اگر حجم آب فعلی را با پایان شهریور۱۴۰۰ مقایسه کنید یا اگر اردیبهشت امسال را با اردیبهشت۱۳۹۹ مقایسه کنید متوجه تفاوتها میشوید.
دبیر سابق ستاد احیای دریاچه ارومیه توضیح میدهد: وقتی در پایان شهریور۱۴۰۰ حجم آب ۹/۳میلیارد مترمکعب بوده طبیعی است که در اردیبهشت۱۴۰۰ حجم دریاچه ۵/۴تا۷/۴میلیاردمترمکعب بوده باشد. حجم کنونی دریاچه حدود ۷/۲میلیاردمترمکعب است یعنی نسبتبه آن زمان حدود ۲میلیارمترمکعب کمتر دارد. تنها بهدلیل خشکی سال گذشته است که وضعیت امسال «بهتر» بهنظر میرسد.
چرا خبرها خوش نیست؟
طبق برنامه احیای دریاچه ارومیه حجم آب دریاچه در اردیبهشت۱۴۰۵ باید حدود ۵/۸تا۹میلیاردمترمکعب باشد اما اکنون حدود ۳میلیاردمترمکعب آب است. در واقع اتفاقی در راستای احیا نیفتاده، بارندگیها زیاد شده و سرریز سدها وارد دریاچه شدند.
بر همین اساس کلانتری تاکید میکند که «این یکمدیریت طبیعی است و نه نتیجه عملکرد هیچ دولتی» و ادامه میدهد: اصل ایناست که در سالی که بارندگی مناسب نیست حقابه دریاچه را بدهند. الان طبیعت خودش حقابه دریاچه را مدیریت کرده است. اینمدیریت طبیعی است و نه بهدولت پزشکیان ربطی دارد، نه بهآقای عارف و نه بهدیگران.
او ادامه میدهد: «حالا باید ببینیم که پایان شهریورماه سال۱۴۰۵ دریاچه چقدر آب خواهد داشت و اینمقدار را با پایان۱۴۰۰ که هنوز تونل زاب تمام نشده بود مقایسه کرد. اکنون تونل فعال شده اما حجم آب دریاچه همچنان پایین است درحالیکه طبق برنامه باید امروز بیش از ۸میلیاردمترمکعب آب در آن باشد.»
اشاره او بهتونل زاب ازجمله پروژههای سختافزاری احیای دریاچه ارومیه بود که بههمراه استفاده از فاضلاب تصفیهشده تبریز قرار بود طرحهای آبرسانی بهدریاچه ارومیه باشند.
پروژههای نرمافزاری نیز شامل توسعه کشاورزی کمآببَر، افزایش بهرهوری آب و کنترل دهانههای آبگیر بودند که بهگفته کلانتری «از سال۱۴۰۰ بهبعد هیچیک از اینبرنامهها بهطور موثر اجرا نشدند. بههمین دلیل وضعیت دریاچه نتیجه طبیعت است و نه مدیریت انسانی و بههمین علت دریاچه سال گذشته خشک شد.»
به گفته او تونل زاب که باید سالانه ۶۰۰میلیونمترمکعب آب وارد دریاچه کند اکنون حدود ۳۰۰میلیونمترمکعب وارد میکند آنهم درحالیکه بخشی از همین مقدار برای توسعههای بعدی برداشت میشود و آب کمتری بهدریاچه میرسد.