تورم خوراکیها در دوران جنگ
چگونه افزایش هزینه بستهبندی، قیمت اقلام اساسی را داغ نگه میدارد؟
مقایسه قیمت کالاهای اساسی در پایان خرداد با دوران جنگ در نیمه اسفند نشان میدهد، با وجود کاهش بهای برخی کالاها، هزینه تامین سبد خوراکی برای خانوارها همچنان بالا است. در این میان، افزایش هزینههای بستهبندی به موتور جدید تورم خوراکیها تبدیل شده و رشد قیمت مواد غذایی را تداوم بخشیده است. بخشهایی از گزارش روزنامه دنیای اقتصاد درباره این اوضاع بحرانی را میخوانید.
خوراک؛ فراتر از توان حقوق و کالابرگ
براساس برآوردهای وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، این نهاد برای تامین سبد مصرف ماهانه یک خانوار ۴نفره اقلام اساسی شامل ۸کیلوگرم برنج، ۴کیلوگرم گوشت گوساله، ۸کیلوگرم مرغ، ۴کیلوگرم تخممرغ، 3.2کیلوگرم روغن، 4.8کیلوگرم حبوبات، ۲کیلوگرم قند و شکر، ۱۲کیلوگرم شیر، 2.8کیلوگرم ماکارونی، ۱۰کیلوگرم ماست و 1.6کیلوگرم پنیر را در نظر میگیرد. بر اساس قیمتهای موجود، هزینه این اقلام حدود ۲۰میلیون تومان در ماه برآورد میشود و این رقم نشان میدهد که حدود ۷۷درصد از درآمد یک خانوار با درآمد ۲۶میلیون تومانی صرف تامین اقلام خوراکی ضروری میشود. در صورتی که کالابرگ الکترونیک نیز در محاسبات لحاظ شود و برای هر فرد ماهانه یکمیلیون تومان در نظر گرفته شود، درآمد ماهانه یک خانوار ۴نفره به حدود ۳۰میلیون تومان افزایش پیدا میکند و سهم هزینه خوراک از درآمد خانوار به حدود ۶۶درصد کاهش مییابد.
قیمت برنج ۵۰ درصد افزایش یافت
قیمت برخی اقلام خوراکی از جمله گوشت، مرغ، تخممرغ، خرما و سیبزمینی در پایان خردادماه نسبت به دوره اوج نوسانات قیمتی در میانه اسفند و همزمان با فضای جنگی، روندی نزولی را تجربه کرده است. با این حال، بررسیها نشان میدهد سایر اقلام پرمصرف خانوار همچنان در سطح بالای قیمتی باقی ماندهاند و نهتنها کاهش محسوسی در آنها رخ نداده، بلکه در برخی موارد روند افزایشی نیز ادامه پیدا کرده است. در این میان، برنج بهعنوان یکی از ارکان اصلی سبد مصرفی خانوار، بیشترین فشار قیمتی را ثبت کرده و بیش از ۵۰درصد افزایش قیمت را تجربه کرده است. در همین بازه زمانی، قیمت هر کیسه برنج ایرانی از حدود 3.5میلیون تومان در ابتدای دوره به حدود 5میلیون و 400هزار تومان در پایان خرداد رسیده است. با وجود این، افزایش قیمت اقلام کلیدی و تداوم سطح بالای هزینههای خوراکی این پرسش را مطرح میکند که آیا خانوارها میتوانند مطابق با برآوردهای اعلامشده، نیازهای غذایی خود را بهطور کامل تامین کنند؟
گوشت قرمز از سبد حذف شد؟
بسیاری از خانوارها مصرف پروتئین را در زندگی روزمره خود بهطور قابلتوجهی کاهش دادهاند و الگوی تغذیه آنها به سمت مصرف اقلام ارزانتر تغییر کرده است. همچنین گزارشها حاکی از آن است که برخی خانوارها مصرف گوشت قرمز و حتی لبنیات را در سبد غذایی خود به حداقل رساندهاند و این اقلام را از مصرف روزانه حذف یا محدود کردهاند. درحالیکه حق مسکن در سطح ۳میلیون تومان تعیین شده، بخش قابلتوجهی از خانوارها با اجارهبهای ۱۰میلیون تومان و بالاتر مواجه هستند و این فاصله، سهم بزرگی از درآمد ماهانه را به خود اختصاص میدهد.
هزینه اضافی در تورم لبنیات
رشید عزیزپور، دبیرکل کانون انجمنهای صنفی صنایع غذایی تاکید دارد که بازار مواد غذایی در این مدت با موجی از تغییرات قیمتی روبهرو بوده است. بخش قابلتوجهی از این تغییرات به نوسان در هزینه مواد اولیه بازمیگردد. به گفته او، در زنجیره تولید محصولات غذایی، از کالاهای پروتئینی مانند مرغ و تخممرغ گرفته تا محصولات لبنی، تغییرات قیمت نهادهها و مواد اولیه صنعتی نقش تعیینکنندهای در شکلگیری قیمت نهایی دارد و نمیتوان اثر آن را نادیده گرفت.
او توضیح داد که در برخی مقاطع زمانی، شرایط تامین مواد اولیه با محدودیتها و نوسانهایی همراه بوده که باعث افزایشهای مقطعی در هزینه تولید و در نتیجه رشد قیمتها در بازار شده است. با این حال، به گفته او، در ادامه و با بهبود نسبی شرایط تامین، بازار در برخی کالاها به سمت تعدیل قیمت و ایجاد فضای رقابتیتر حرکت کرده است. از یکسو افزایش قیمت شیر خام به عنوان ماده اولیه اصلی تولید لبنیات نقش داشته و از سوی دیگر رشد هزینه مواد اولیه صنعتی و بستهبندی نیز فشار مضاعفی بر قیمت تمامشده وارد کرده است.
گرانی از دل پلاستیک
یکی از محورهای کمتر دیدهشده در افزایش قیمت مواد غذایی، نقش بستهبندی و مواد پتروشیمی است. بسیاری از محصولات غذایی، بهویژه لبنیات، بهدلیل ماهیت فسادپذیر، نیازمند بستهبندیهای بهروز و مصرف سریع هستند؛ این موضوع باعث میشود قیمت تمامشده آنها بهطور مستقیم از بازار مواد پتروشیمی تاثیر بگیرد. در این میان، نوسان قیمت مواد اولیه بستهبندی و کمبودهای مقطعی، فشار بیشتری بر هزینه تولید وارد کرده است. عزیزپور تاکید کرد که این موضوع در برخی مقاطع زمانی باعث افزایش هزینه تولیدشده و بخشی از این فشار به قیمت نهایی مصرفکننده منتقل شده است. در دورههایی از تنشهای منطقهای و شرایط خاص، از جمله زمانهایی که زیرساختها و ظرفیتهای صنعت پتروشیمی تحت تاثیر قرار گرفت، این اختلالها در زنجیره تامین مواد اولیه بستهبندی تشدید شد و اثر آن در بازار محصولات غذایی قابل مشاهده بود.
قیمت چای 37 درصد رشد کرد
در بخش محصولات کشاورزی نیز موضوع مشابهی دیده میشود. افزایش قیمت چای، چه در نمونه داخلی و چه وارداتی، در پی ترکیبی از نرخ ارز، قیمت جهانی و سیاستهای حمایتی دولت ارزیابی میشود. مقایسه این روند با محصولاتی مانند گندم، چغندر قند و دانههای روغنی نشان میدهد که تغییر در قیمتهای تضمینی خرید دولتی، بهطور مستقیم بر سطح عمومی قیمتها اثرگذار است. همچنین عزیزپور افزود از آنجا که محصولات پروتئینی مانند مرغ قابلیت نگهداری طولانی ندارند، کاهش تقاضا میتواند تولیدکننده را به سمت عرضه با قیمت پایینتر در بازه زمانی کوتاه سوق دهد. در کنار این عوامل، سیاستهای حمایتی مانند یارانه نقدی و کالابرگ نیز در تنظیم سطح تقاضا نقش دارند.