سایه فقرکالری بر سر خانوار

غول گرانی و تورم این روزها بی‌رحمانه در حال بلعیدن سفره مردم است و هر روز کالایی حذف می‌شود. یک روز برنج، یک روز گوشت، یک روز لبنیات و حالا نوبت به میوه و محصولات باغی رسیده است. رنگین‌کمان سفره خانوار نه‌تنها گران بلکه به یک کالای سوپرلاکچری تبدیل شده است.قیمت برخی محصولات باغی مانند شلیل، انگور و انبه به‌طور فزاینده‌ای افزایش یافته به‌گونه‌ای که قیمت هرکیلو از برخی از آنها به بیش از یک‌میلیون‌و۵۰۰‌هزارتومان رسیده است.  متخصصان هشدار می‌دهند که با حذف میوه از سبد خرید مردم، منبع غنی از مواد مغذی و آنتی‌اکسیدان‌ها از جامعه سلب شده و افراد را به سمت بیماری سوق می‌دهد. ویتامین‌های گران که روزی از هر کدامش چند کیلو در یخچال ایرانیان یافت می‌شد این روزها دیگر خبری از رنگ‌وبوی آن نیست و جایش را به حسرت و گرانی داده است. گزارش‌گر روزنامه اقتصادی جهان صنعت کوشیده این وضع نابه‌سامان و دردآور را از منظر قیمت و نیز اهمیت تغذیه برای سلامت پیش‌ چشم آورد. بخش‌هایی از این گزارش را می‌خوانید. 

فصل گرانی

بهار و تابستان و پاییز و زمستان هر کدام با عطر میوه‌ای خاص خود همراه بودند اما امروز دیگر خبری از آن عطرها نیست. در راستای بررسی افزایش قیمت میوه گزارشی از قیمت‌ها در فروشگاه‌های مناطق شمال و غرب تهران تهیه کردیم.

شمال تهران: موز اکوادور: ۰۰۰/‏۴۲۰تومان(هر کیلوگرم)/ کیوی: ۰۰۰/‏۴۱۰تومان(هرکیلوگرم)/ توت‌فرنگی: ۰۰۰/‏۷۸۰تومان(هرکیلوگرم)/ گوجه‌سبز: ۰۰۰/‏۶۰۰/‏۱تومان(هرکیلوگرم)/ زردآلو: ۰۰۰/‏۲۸۰/‏۱تومان(هرکیلوگرم)/ شلیل: ۰۰۰/‏۸۸۰تومان(هرکیلوگرم)/ گیلاس: ۰۰۰/‏۷۸۰/‏۱تومان(هرکیلوگرم)/ هلو: ۰۰۰/‏۷۰۰تومان(هرکیلوگرم)/ انگوریاقوتی‌بنفش: ۰۰۰/‏۹۸۰تومان(نیم‌کیلوگرم)/ انگورقرمزبی‌دانه: ۰۰۰/‏۷۳۰/‏۱تومان(هرکیلوگرم) و انبه‌پاکستانی: ۰۰۰/‏۱۰۰/‏۱تومان(هرکیلوگرم). جمع کل سبد خرید در شمال تهران: ۰۰۰/‏۶۶۰/‏۱۱تومان

غرب تهران: موز اکوادور: ۰۰۰/‏۳۸۰تومان(هرکیلوگرم)/ کیوی: ۰۰۰/‏۴۰۰تومان(هرکیلوگرم)/ توت‌فرنگی: ۰۰۰/‏۴۳۰تومان(هرکیلوگرم)/ گوجه‌سبز: ۰۰۰/‏۷۰۰تومان(هرکیلوگرم)/ زردآلو: ۰۰۰/‏۵۰۰تومان(هرکیلوگرم)/ شلیل: ۰۰۰/‏۹۵۰تومان(هرکیلوگرم)/ گیلاس: ۰۰۰/‏۵۲۰/‏۱تومان(هرکیلوگرم)/ هلو: ۰۰۰/‏۷۰۰تومان(هرکیلوگرم)/ انگوریاقوتی‌بنفش: ۰۰۰/‏۹۸۰تومان(نیم‌کیلوگرم)/ انگورقرمزبی‌دانه: ۰۰۰/‏۴۰۰/‏۱تومان(هرکیلوگرم) و انبه‌پاکستانی: ۰۰۰/‏۸۵۰تومان(هرکیلوگرم). جمع کل سبد خرید در غرب تهران: ۰۰۰/‏۸۱۰/‏۸تومان

با توجه به قیمت‌های موجود در بازار این پرسش مطرح می‌شود که آیا با این قیمت‌های افسارگسیخته توان خرید میوه برای مردم وجود دارد؟ بادرنظرگرفتن اعتبار کالابرگ یک‌میلیون‌تومانی دولت که ماهانه واریز می‌شود شاید بتوان تنها نیم‌کیلو انگور یاقوتی بنفش تهیه کرد و نه بیشتر. حذف این ویتامین‌های ارزشمند از سفره مردم سلامتی جامعه و خانوار ایرانی را درمعرض خطر قرار داده و زنگ خطر بیماری را به صدا درآورده است.

بحران پنهان امنیت غذایی

شهاب اولیایی، رژیم‌شناس، مشاور تغذیه و رژیم‌های درمانی درباره تبعات حذف میوه از سفره خانوار به‌دلیل گرانی می گوید: همان‌طورکه می‌دانیم یک‌رژیم غذایی سالم مبتنی بر سه‌اصل تعادل، تنوع و تناسب است. از منظر تعادل یک رژیم غذایی سالم باید تمام گروه‌های غذایی را به‌طور متعادل دربر داشته باشد که یکی از مهم‌ترین گروه‌های غذایی گروه میوه و همینطور سبزیجات است. میوه‌ها یکی از پایه‌های اصلی رژیم غذایی سالم هستند.

یکی از مهم‌ترین نقش‌های میوه‌جات تامین ریزمغذی‌های ضروری برای بدن است. میوه‌ها منبع غنی ویتامین‌هایی مثل ویتامین C، ویتامین‌های گروه B مثل فولات، پیش‌ساز ویتامین A یا همان بتاکاروتن‌ها، ویتامین K و ویتامین E  و تامین‌کننده مواد معدنی یا همان املاح مثل پتاسیم، منیزیم، روی، آهن، کلسیم و منگنز هستند. میوه‌ها منبع عالی تامین فیبر برای بدن محسوب می‌شوند. فیبر محلول و نامحلول موجود در میوه‌ها که در پوست و قسمت گوشت آنها نهفته می‌تواند به سلامت دستگاه گوارش، پیشگیری از یبوست، کنترل قند خون و کاهش کلسترول بد کمک کند. میوه‌ها منبع تامین آنتی‌اکسیدان‌ها برای بدن هستند که می‌توانند بدن را در برابر رادیکال‌های آزاد محافظت کنند.

نقش دیگر میوه تامین آب و نیز تامین انرژی برای بدن به واسطه قندهای طبیعی موجود در میوه‌ها مثل فروکتوز و گلوکز است. مقدار مناسب مصرف میوه در برنامه غذایی دوتاچهارواحد روزانه است و باید به‌صورت متنوع و از میوه‌های مختلف فصل مصرف شود. هرواحد میوه تامین‌کننده حدودا ۶۰کالری برای بدن است و یک عدد متوسط از سیب، پرتقال، گلابی و هلو می‌تواند مثلا یک واحد را تشکیل بدهد.

حذف میوه از سبد غذایی روزانه می‌تواند بدن را با کمبودهای جدی و افزایش خطر بیماری‌ها مواجه کند. کمبود ریزمغذی‌های کلیدی مثل ویتامین C، اسید فولیک یا همان فولات، پتاسیم، ویتامین A و آهن می‌تواند باعث ضعف در سیستم ایمنی بدن شده، به فشار خون بالا منجر شود، کم‌خونی ایجاد کند، گرفتگی عضلات به‌وجود آورد و آریتمی قلبی را به دنبال داشته باشد. اگر فیبر در برنامه غذایی نباشد که منبع اصلی آن میوه و سبزیجات است می‌توانیم دچار مشکلات گوارشی مثل یبوست، التهاب روده بزرگ و به‌هم‌خوردن فلور طبیعی میکروبی روده بشویم و این مساله می‌تواند باعث نفخ در سیستم گوارش شود.

این مشاور تغذیه افزود: با حذف آنتی‌اکسیدان‌ها و پلی‌فنول‌ها که در میوه‌ها به وفور وجود دارد افزایش استرس اکسیداتیو و خطر بیماری‌های مزمن بروز خواهد کرد که در بلندمدت احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی، پرفشاری خون، دیابت نوع۲ و برخی سرطان‌ها را به‌طور معناداری افزایش می‌دهد. هرچند حذف میوه از سبد غذایی باعث بروز مشکل برای همه خواهد بود اما در این بین کودکان باتوجه به اینکه در سن رشد قرار دارند و سیستم ایمنی تکامل‌یافته ندارند،  زنان باردار که نیاز افزوده‌ای نسبت به دیگران دارند(هر نوع کمبودی در ریزمغذی‌ها می‌تواند سلامت مادر و جنین را تهدید کند) و سالمندان که فیزیولوژی و وضع درآمدی مناسبی ندارند، بیش‌از همه در خطر کمبود میوه‌اند.

نبود امنیت غذایی کافی به چه معنا است؟

اولیایی توضیح داد: وقتی قیمت میوه در اندازه‌ای بالا می‌رود که از دسترس خرید بسیاری از افراد جامعه خارج می‌شود امنیت غذایی برقرار نیست یا دست‌کم با مشکلات جدی مواجه است. ممکن است به اندازه کافی میوه یا لبنیات وجود داشته باشد اما آیا همه توان خرید آن را دارند؟ آیا می‌توانند لبنیات تهیه کنند؟ میوه، سبزیجات و لبنیات جزو اولین گروه‌های غذایی هستند که در شرایط تورمی و کاهش قدرت خرید از سبد غذایی مردم حذف می‌شوند.

این روند ممکن است تا جایی پیش برود که تغذیه صرفا به سیرشدن شکم محدود شود و درپی آن بیماری‌های جسمی، اختلالات ناشی از محرومیت‌های غذایی و بیماری‌های روانی بروز کند. درچنین‌شرایطی راهکارهای کوتاه‌مدت و موقت شامل توزیع یارانه‌های نقدی و غیرنقدی با مبالغ به‌روز و موثر برای حفظ قدرت خرید مردم است.  افزایش دستمزدها متناسب با تورم نیز اهمیت دارد هرچند در کشور ما معمولا به‌درستی اجرا نمی‌شود. قیمت‌گذاری کالاهای اساسی و غذایی و نظارت بر ثبات قیمت‌ها نیز از اقدامات ضروری است.

باید به گروه‌های درمعرض خطر مانند کودکان، زنان باردار، سالمندان و افراد ناتوان توجه ویژه شود. ازجمله ازطریق مکمل‌یاری، تخصیص بسته‌های معیشتی هدفمند، توزیع وعده‌ها و میان‌وعده‌های غذایی در مدارس مناطق کم‌برخوردار و پرداخت یارانه تغذیه کودکان اما راه‌حل واقعی برقراری صلح و ثبات پایدار، رفع تحریم‌های بین‌المللی، رفع ناکارآمدی‌های مدیریتی، اجرای کامل اصول حکمرانی مطلوب، تقویت ارزش پول ملی، ایجاد ثبات اقتصادی، توجه به تولید داخل به‌ویژه تولید مواد غذایی و رسیدن به خودکفایی حتی خودکفایی نسبی است.

افزایش درآمد و سرانه جمعیتی، بالا رفتن قدرت خرید خانواده‌ها، توزیع عادلانه ثروت، آموزش مستمر و توجه ویژه به امنیت غذایی پایدار نیز می‌تواند در این زمینه کمک‌کننده باشد.

شواهد و قرائن نشان می‌دهد حذف میوه از سبد خرید خانوارها به‌دلیل گرانی تبعات جبران‌ناپذیری برای سلامت جامعه به‌همراه خواهد داشت. وضعیت کنونی امنیت غذایی در کشور به‌روشنی بیانگر آن است که نسلی که قرار بوده آینده جامعه را شکل دهد درمعرض خطر ابتلا به انواع بیماری‌ها قرار دارد. در سال‌های اخیر هربارکه کالایی به‌دلیل افزایش قیمت از سفره خانواده‌ها حذف می‌شود مسوولان و برخی کارشناسان وابسته‌به بدنه دولتی همواره با ارائه نسخه‌های جایگزین سعی در توجیه این وضعیت داشتند. اکنون اما این پرسش اساسی مطرح است که با توجه به نقش بی‌بدیل میوه در تامین ویتامین‌ها و حفظ سلامت بدن چه توجیهی می‌توان برای مردمی که زیر فشار معیشتی قرار دارند تجویز کرد؟