۳۴ سال وعده، بدون نتیجه
اجلاس تنوع زیستی سازمان ملل در ایروان با تعهدهای تازه پایان یافت؛ درحالی‌که جهان در تحقق ۲۲ هدف از ۲۳ هدف حفاظتی عقب است
سه دهه پس از شکل‌گیری کنوانسیون تنوع زیستی سازمان ملل، کشورها هنوز نتوانسته‌اند اهداف تعیین‌شده برای حفاظت از طبیعت را محقق کنند. هفدهمین اجلاس این کنوانسیون در ایروان نیز با وعده افزایش اقدامات حفاظتی به پایان رسید، اما اختلاف بر سر تأمین منابع مالی و ضعف سازوکار تصمیم‌گیری، بار دیگر ضرورت اصلاح نشست‌های بین‌المللی محیط‌زیستی را برجسته کرد.خلاصه‌ای از گزارش روزنامه پیام ما را در این‌باره می‌خوانید.
هفدهمین اجلاس تنوع زیستی سازمان ملل (COP17) پس از دو هفته مذاکره در پایتخت ارمنستان به پایان رسید. کشورها در این نشست بر تسریع اقدامات برای تحقق اهداف سال ۲۰۳۰ توافق کردند؛ از جمله حفاظت از ۳۰ درصد خشکی و دریا، احیای ۳۰ درصد اکوسیستم‌های تخریب‌شده و کاهش سالانه ۵۰۰ میلیارد دلار یارانه‌های مخرب محیط‌زیست.
با این حال، ارزیابی‌ها نشان می‌دهد جهان در مسیر تحقق ۲۲ مورد از ۲۳ هدف تعیین‌شده عقب است و کمتر از نیمی از اهداف ملی ارزیابی‌شده نیز در مسیر دستیابی قرار دارند. بریتانیا هم احتمالاً تنها سه مورد از ۲۳ هدف را محقق خواهد کرد.
در اجلاس ایروان بیش از ۱.۸ میلیارد دلار منابع مالی جدید اعلام شد، اما فعالان محیط‌زیست این رقم را برای جبران شکاف مالی حفاظت از طبیعت کافی نمی‌دانند. کشورها همچنین بر افزایش منابع مالی به سالانه ۳۰ میلیارد دلار تا پایان دهه تأکید کردند. با این حال، اختلاف بر سر اینکه کدام کشورها باید تأمین‌کننده این منابع باشند، ادامه یافت. کشورهای اروپایی خواهان مشارکت بیشتر اقتصادهای بزرگی مانند چین و کشورهای حوزه خلیج فارس هستند؛ کشورهایی که همچنان در سازوکار سازمان ملل در گروه کشورهای در حال توسعه طبقه‌بندی می‌شوند.
اختلاف بر سر سازوکار تصمیم‌گیری
خوان کارلوس ناوارو، وزیر محیط‌زیست پاناما، شیوه تصمیم‌گیری بر اساس اجماع را یکی از موانع اصلی کارآمدی اجلاس‌ها دانست. به گفته او، این سازوکار به یک کشور اجازه می‌دهد مانع توافق جمعی شود. ناوارو پیشنهاد کرد تصمیم‌ها بر اساس رأی اکثریت گرفته شوند و به‌جای برگزاری چندین اجلاس جداگانه درباره موضوعات محیط‌زیستی، نشست واحدی برای بررسی مسائل اقلیم، تنوع زیستی و آلودگی برگزار شود.
در ایروان، آرژانتین، عربستان سعودی و روسیه نیز برای تعدیل ادبیات توافق نهایی و کاهش سطح تعهدات محیط‌زیستی تلاش کردند. تصمیم‌گیری درباره ایجاد صندوقی برای تأمین مالی حفاظت از طبیعت از محل درآمد شرکت‌هایی که از اطلاعات ژنتیکی و دیجیتال تنوع زیستی بهره‌برداری تجاری می‌کنند، به اجلاس بعدی در اکوادور موکول شد. این صندوق قرار بود سالانه یک میلیارد پوند جذب کند، اما تاکنون کمی بیش از ۱۰ هزار دلار منابع مالی داشته است.
تجربه اجلاس‌های پیشین
شانزدهمین اجلاس تنوع زیستی در سال ۲۰۲۴ در شهر کالی کلمبیا برگزار شد، اما به‌دلیل نرسیدن تعداد نمایندگان کشورها به حد نصاب، پیش از تکمیل دستور کار متوقف شد. مذاکرات باقی‌مانده در فوریه ۲۰۲۵ در رم ادامه یافت و کشورها بر سر راهبرد تأمین سالانه دست‌کم ۲۰۰ میلیارد دلار تا سال ۲۰۳۰ توافق کردند. ایجاد سازوکاری برای تقسیم منافع تجاری حاصل از اطلاعات ژنتیکی منابع طبیعی و اختصاص بخشی از آن به جوامع بومی و محلی نیز از دستاوردهای این روند بود.
با وجود این توافق‌ها، شکاف مالی و ضعف اجرای تعهدات همچنان پابرجاست. اینگر اندرسن، مدیر اجرایی برنامه محیط‌زیست سازمان ملل، نیز پراکندگی دستور کار و تعدد کنوانسیون‌ها و نشست‌های محیط‌زیستی را از عوامل اتلاف منابع و انرژی دانست و خواستار هماهنگی بیشتر میان آنها شد.
مهم‌ترین دستاورد اجلاس ایروان توافق بر سر «مسیر ایروان» برای تسریع اقدامات حفاظتی تا سال ۲۰۳۰ بود. با این حال، تجربه ۳۴ سال گذشته نشان می‌دهد صرف تصویب اهداف و تکرار تعهدها برای متوقف‌کردن تخریب طبیعت کافی نیست. چالش اصلی همچنان تبدیل توافق‌های بین‌المللی به اقدامات اجرایی، تأمین منابع مالی و پاسخ‌گوکردن دولت‌ها در برابر تعهداتشان است.