میراث خوزستان زیر تیغ حفاران
حفاری‌های غیرمجاز، تخریب بردگوری‌ها و سرقت شیرهای سنگی، میراث تاریخی استان را تهدید می‌کند
محوطه‌های باستانی خوزستان در شهرهایی چون ایذه، باغملک، بهبهان، دزفول و اندیکا با تهدید حفاری‌های غیرمجاز و قاچاق آثار تاریخی روبه‌رو هستند. در کنار تخریب آثار، سکوت دستگاه‌های مسئول درباره ابعاد این تعرض‌ها، نگرانی‌ها درباره ضعف حفاظت از میراث فرهنگی استان را افزایش داده است. خلاصه‌ای از گزارش خبرنگار محلی روزنامه پیام ما را در این‌باره می‌خوانید.
محدودکردن انتشار اخبار مربوط به دستگیری حفاران، تخریب محوطه‌های تاریخی و قاچاق اشیای باستانی، واقعیت بحران را تغییر نمی‌دهد. معیار عملکرد اداره‌کل میراث فرهنگی و یگان حفاظت باید میزان جلوگیری از تخریب و مقابله با متخلفان باشد، نه تعداد خبرهای مثبت و منفی منتشرشده.
یکی از نشانه‌های نگران‌کننده، فعالیت علنی افراد مرتبط با گنج‌یابی در فضای مجازی است؛ از تبلیغ ابزارهای حفاری تا نمایش اشیای ادعایی و فعالیت‌های مرتبط با خریدوفروش آثار تاریخی. این وضعیت پرسش‌هایی درباره سازوکار شناسایی و برخورد با شبکه‌های حفاری و قاچاق ایجاد می‌کند.
آسیب‌ها تنها به محوطه‌های باستانی محدود نیست. شماری از بردگوری‌های بختیاری به تصور وجود گنج، با دینامیت منفجر و تخریب شده‌اند. شیرهای سنگی بختیاری نیز بارها به سرقت رفته یا شکسته شده‌اند؛ آثاری که بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی منطقه‌اند. با این حال، به نوشته نویسنده، اطلاع‌رسانی روشنی درباره این تخریب‌ها از سوی متولیان میراث فرهنگی صورت نگرفته است.
نویسنده خواستار انتشار منظم آمار حفاری‌های غیرمجاز، دستگیری‌ها، اشیای کشف‌شده و محوطه‌های آسیب‌دیده است. البته تأکید می‌کند که شمار دستگیری‌ها به‌تنهایی معیار موفقیت نیست و باید وضعیت محوطه‌های در معرض خطر، نتایج پرونده‌های قضایی و روند تخریب‌ها نیز بررسی شود.
مقابله با این بحران به برخوردهای موردی محدود نمی‌شود. شناسایی شبکه‌های خریدوفروش غیرقانونی، پیگیری تبلیغات گنج‌یابی، تقویت حفاظت میدانی، همکاری با دستگاه قضایی و انتظامی و آموزش جوامع محلی، از اقدامات ضروری است. انجمن‌های دوستدار میراث فرهنگی نیز می‌توانند در شناسایی تعرض‌ها، اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی نقش مؤثری داشته باشند؛ ظرفیتی که به باور نویسنده هنوز به‌درستی به کار گرفته نشده است.
در نهایت، اداره‌کل میراث فرهنگی خوزستان و یگان حفاظت باید درباره اقدامات انجام‌شده و نتایج قابل سنجش آنها پاسخ‌گو باشند. میراث تاریخی استان با سکوت خبری حفظ نمی‌شود؛ حفاظت مؤثر، نظارت مستمر، شفافیت و برخورد قانونی با متخلفان ضرورت دارد.