کالابرگ؛ پولی که از تورم جا می‌ماند
هزینه سبد معیشت خانوار کارگری به حدود ۱۰۰ میلیون تومان رسیده، اما دولت با افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ می‌خواهد بخشی از فشار معیشتی را جبران کند
در اقتصادی که قیمت مواد غذایی هر ماه افزایش پیدا می‌کند، بالا بردن اعتبار کالابرگ لزوماً به معنای بیشتر شدن قدرت خرید خانوارها نیست. منتقدان می‌گویند وقتی دولت کالاهای اساسی را با قیمت و مقدار مشخص تأمین نمی‌کند، کالابرگ به اعتباری تبدیل می‌شود که ارزش واقعی آن زیر فشار تورم کاهش می‌یابد. خلاصه‌ای از گزارش روزنامه پیام ما را در این‌باره می‌خوانید.
حمایت بدون تضمین کالا
افزایش هزینه‌های زندگی، اثربخشی سیاست‌های حمایتی دولت را با تردید روبه‌رو کرده است. بر اساس اعلام مرکز آمار، نرخ تورم مصرف‌کننده در شهریور به ۷۳٫۶ درصد رسید. فرامرز توفیقی، عضو سابق شورای عالی کار، نیز گفته است هزینه سبد معیشت حداقلی خانوار کارگری که پیش از مهرماه ۹۱ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان بود، در پایان مهر به حدود ۱۰۰ میلیون تومان رسیده است. به گفته او، فقط در یک ماه قیمت سبد خوراکی‌ها دست‌کم ۱۲ درصد افزایش داشته است.
دولت از افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ و شناسایی مشمولان جدید خبر داده است. در گام نخست، ۱۸ میلیون و ۳۰۰ هزار خانوار، معادل حدود ۴۰ میلیون نفر، به‌عنوان اقشار کم‌درآمد شناسایی شده‌اند. همچنین اعلام شده است حدود ۱۰ میلیون و ۹۰۰ هزار خانوار برای دریافت حمایت بیشتر ثبت‌نام کرده‌اند.
با این حال، مسئله فقط تعداد مشمولان یا میزان اعتبار نیست؛ پرسش اصلی این است که این مبلغ با توجه به رشد قیمت‌ها چه مقدار از نیاز واقعی خانوار را پوشش می‌دهد.
تفاوت کالابرگ با کوپن
سیداحمد علوی، اقتصاددان، معتقد است مشکل اصلی کالابرگ فعلی، نبود ارتباط موثر میان اعتبار پرداخت‌شده و تأمین واقعی کالاهای اساسی است. در نظام کوپنی گذشته، دولت ابتدا کالا را تأمین می‌کرد و سپس خانوارها می‌توانستند آن را با قیمتی پایین‌تر از بازار آزاد بخرند. اما در سازوکار فعلی، اعتبار ریالی در اختیار مردم قرار می‌گیرد، بی‌آنکه الزاماً کالای متناظر با آن به میزان کافی و با قیمت قابل‌قبول موجود باشد.
به اعتقاد علوی، وقتی قیمت کالاها متناسب با تورم بالا می‌رود، افزایش اسمی اعتبار نمی‌تواند قدرت خرید را حفظ کند. ممکن است مبلغ مشخصی در حساب خانوار باقی بماند، اما مقدار کالایی که با آن می‌توان خرید، کمتر شود.
او پیشنهاد می‌کند دولت به‌جای تمرکز بر ارقام ریالی، سبد مشخصی از کالاهای اساسی را در فروشگاه‌های تعیین‌شده و با قیمت معین در اختیار خانوارها قرار دهد. در این صورت، حمایت به تأمین و تحویل کالا گره می‌خورد، نه صرفاً به عددی که در حساب افراد ثبت شده است.
تورم؛ مسئله‌ای فراتر از یارانه
علوی تأکید می‌کند حتی افزایش بیشتر یارانه نقدی نیز بدون مهار عوامل تورم و بهبود وضعیت عرضه کالاها، راه‌حل پایداری برای مشکلات معیشتی نیست. از نگاه او، پرداخت‌های حمایتی باید در کنار سیاست‌های اقتصادی منسجم اجرا شوند و با اصلاح ساختارهای مولد تورم همراه باشند.
او همچنین درباره حذف برخی یارانه‌بگیران خواستار شفافیت در نحوه تخصیص منابع آزادشده شده است؛ دولت باید مشخص کند این منابع کجا هزینه می‌شوند و چه اثری بر معیشت خانوارها دارند. قراردادها، هزینه‌های اجرایی و گردش مالی سامانه‌های مرتبط با کالابرگ نیز باید برای شهروندان روشن باشد.
این اقتصاددان در نهایت هشدار می‌دهد که تداوم تورم، رشد اقتصادی ضعیف و فرسودگی زیرساخت‌های تولیدی، اثر حمایت‌های مقطعی را از بین می‌برد. به این ترتیب، افزایش اعتبار کالابرگ، بدون تأمین کالا و اصلاح عوامل ساختاری اقتصاد، ممکن است تنها تسکینی کوتاه‌مدت باشد.