سقوط در آینه‌ی بیداری

سوزان نیمن در اثر خود با عنوان «چپ، ووک نیست»، جراحی جسورانه‌ای بر پیکر نحیف جریان‌های فکری معاصر انجام داده است؛ جریانی که به زعم او از ریشه‌های اصیل عدالت‌خواهی فاصله گرفته و در هزارتوی «بیداری نمایشی» یا همان «ووکیسم» گرفتار شده است. نیمن، فیلسوفی که خود را متعلق به سنت چپ کلاسیک می‌داند، در این اثر نه‌تنها به نقد رادیکالیسم بی‌سرانجام می‌پردازد، بلکه پرسشی بنیادین را پیش می‌کشد: «آیا تلاش برای تغییر، خود به مانعی برای تحول واقعی تبدیل شده است؟» او با زبانی صریح و به‌دور از پیچیدگی‌های آکادمیک، ادعا می‌کند که چپ مدرن به جای تکیه بر اصول جهان‌شمول اخلاقی و تلاش برای ساختن همبستگی‌های توده‌ای، درگیر جزئی‌نگری‌های هویتی و تقلیل سیاست به «نقد زبان» شده است.

باور نویسنده این است هرگاه سیاست به جای مبارزه با ساختارهای عینی سرکوب، تنها به عرصه‌‌ی نمایش حساسیت‌های اخلاقی و طرد دگراندیشان تقلیل یابد، در واقع به حاشیه رانده شده و قدرت تأثیرگذاری خود را در دنیای واقعی از دست می‌دهد. کتاب با روایتی دقیق نشان می‌دهد که برخی از جریان‌های مدعی عدالت‌خواهی، به جای بسط دایره‌‌ی شمول خود، با اتخاذ رویکردهای قبیله‌گرایانه، تفرقه را دامن می‌زنند.

نیمن به‌خوبی تبیین می‌کند که عدالت‌خواهی اصیل نمی‌تواند بر پایه‌ «دشمن‌سازی» استوار باشد؛ چرا که تاریخ چپ نشان داده هرگاه سیاست به «تصفیه‌های درونی» آلوده شده، در برابر جریانات اقتدارگرا خلع سلاح شده است. نیمن مخاطب را از دامی آگاه می‌کند که بسیاری از جریان‌های روشنفکری گرفتار آن هستند؛ دامی که در آن «بیانیه‌‌ی اخلاقی» جایگزین «عمل سیاسی» می‌شود و «فضیلت‌نمایی در شبکه‌های اجتماعی» به بدلِ سازماندهی واقعی بدل می‌گردد. نویسنده با بهره‌گیری از سنت‌های روشنگری می‌گوید چپ واقعی باید به اصولی چون «حقیقت»، «عدالت» و «مسئولیت‌پذیری همگانی» بازگردد؛ اصولی که فراتر از تعلقات خونی، قومی یا جنسیتی، پیونددهنده‌‌ی انسان‌هاست. او ادعا می‌کند که نقد «ووک»، به معنای پشت‌کردن به عدالت‌خواهی نیست، بلکه به معنای نجات چپ از خودویرانگری است.

سیاست، هنرِ امکان‌پذیر کردنِ زندگی برای همه است، نه عرصه‌ نمایش خلوص عقیدتی برای گروهی خاص. کتاب سوزان نیمن دعوتی است به تأمل دوباره، برای عبور از سطح و رسیدن به عمق؛ جایی که عدالت نه در قامت شعاری تند و تیز بلکه در مسیر سخت و تدریجیِ ساختنِ دنیایی عادلانه‌تر برای همه، معنا می‌یابد. اگر به دنبال درک چرایی بن‌بست‌های کنونی در کنشگری جهانی هستید و می‌خواهید بدانید چگونه آرمان‌گرایی می‌تواند به ضد خود تبدیل شود، «چپ، ووک نیست» بی‌شک یکی از ضروری‌ترین پژوهش‌های سال‌های اخیر است.

این اثر به ما می‌آموزد پیش از آن که مدعی تغییر جهان باشیم، باید از انحرافات فکری خود بگذریم و بازگشتی هوشمندانه به بنیادهای اصیل رهایی‌بخشی داشته باشیم. کتاب پیشِ رو نوعی فراخوان برای خروج از انفعال کاذب و ورود به کنشگری اصیل است. دوران ما دورانی است که کلمات به سلاح بدل شده‌اند؛ از این رو نیمن توصیه می‌کند مراقب باشیم کلمات‌مان به حصاری برای تفکر بدل نشوند و مسیر رسیدن به آزادی را مسدود نکنند. این کتاب افق‌های فکری‌مان را وسعت می‌بخشد و می‌آموزد چگونه در جهان پرآشوب امروز، با تکیه بر عقلانیت و شفقت برای آینده‌ای بهتر تلاش کنیم. 

نباید فراموش کرد که کنشگری پیش از آن که در بیانیه‌ها متجلی شود، باید در قلب و ذهن هر فرد ریشه بدواند و به عمل اجتماعی مسئولانه بدل گردد؛ مسیری که نیمن با مهارتی کم‌نظیر، نقشه‌ راه آن را برای ما ترسیم می‌کند. او با زبانی گیرا، خواننده را به بازنگری در باورهای خود وامی‌دارد تا شاید بتوانیم بار دیگر با زبانی مشترک و با هدفی واحد، در مسیر تحقق برابری و آزادی واقعی گام برداریم؛ گامی که نه از سر هیجان، بلکه برخاسته از تعهدی عمیق به کرامت انسانی باشد. این اثر آغازی برای بازاندیشی عمیق در مفاهیم پایه است و همه‌ی ما را دعوت می‌کند تا در جایگاه خویش، مسئولانه بیندیشیم و عمل کنیم.

نام کتاب: چپ بودن به معنای ووک نیست

نويسنده: سوزان نیمان

مترجم: امین عسکری‌زاده

قیمت: 750 هزار تومان

بازنشر از آتیه‌ نو.