صنعت نشر چگونه به انحصار رسید؟
میزگرد «آسیب‌شناسی نشر کتاب در ایران» چالش‌های انحصار، بحران تیراژ و موانع ساختاری بازار کتاب را واکاوی کرد
دانلود ویدئو
در بخش اول میزگرد «آسیب‌شناسی نشر کتاب در ایران»، چالش‌هایی که به بحرانِ انحصار در این صنعت به جهت دریافت مجوز، رشد عناوین کتاب‌ها و... ، منجر شده‌اند، مورد بررسی قرار گرفت. این میزگرد، با حضور «رضا نساجی»، مدیر نشر مردم‌نگار و «رسول قنبری»، مدیر نشر سنور در استودیو «قلمرو رفاه» برگزار شد.
نساجی با اشاره به اجزای زنجیره ارزش بازار نشر کتاب، گفت: در این صنعت، با بنگاهی اقتصادی به نام «انتشارات» طرف هستیم که کالایی به نام «کتاب» را تولید می‌کند. این کالا عمدتا به شکل فیریکی تولید می‌شود، اما اشکال دیگری مانند کتاب صوتی و الکترونیک هم وجود دارند.
یکی از بحران‌هایی که به این زنجیره ارزش آسیب می‌زند، کاهش تیراژ است؛ در شرایطی که تعداد عناوین افزایش یافته‌اند. نساجی اعتقاد دارد که رشد تعداد عناوین موجب شده تا بحران کاهش تیراژ کتاب درک نشود.
قنبری اما بر این باور است: کاهش تیراژ بحران نیست؛ چرا که با افزایش عناوینی که روانه بازار کتاب می‌شوند، با وجود اینکه تیراژ کم شده، اما تعداد عناوین نسبت به 20 تا 30 سال پیش تفاوتی نکرده است.
در مقابل، مدیر انتشارات مردم‌نگار، ریشه‌ی رشد تعداد عناوین را در افزایش تیراژِ کتاب‌های انتشارات دولتی و حاکمیتی می‌بیند که آمار کتاب‌های آموزشی، کمک آموزشی، مذهبی و سازمانی هم به آن اضافه شده است.
نساجی افزود: افزایش عناوین کتاب‌های این چنینی، موجب شده تا عمق بحران را نبینیم و دچار «خلط مبحث» شویم؛ ما با کاهش تعداد عناوینی روبه‌رو هستیم که به مسائل جامعه می‌پردازند.
بحران دیگری که صنعت نشر را دربرگرفته، افزایش تعداد ناشران زیرزمینی است که نساجی آن‌ها را «پخته‌خوار» می‌خواند. به گفته مدیر نشر مردم‌نگار، این ناشران به طور غیرقانونی کتاب‌های ناشران را در قالب افست چاپ می‌کنند.
در ادامه مدیر انتشارات سنور، ضرورت کسب مجوز برای راه‌اندازی انتشارات، کاهش قدرت مصرف‌کننده‌ی کتاب، ناتوانی ناشران در جبران هزینه‌های خود، تورم بالا و حمایت‌های نامتقارن از ناشران را از مشکلات صنعت نشر عنوان کرد.
او با اشاره به مشخص نبودن، معیارهای اعطای مجوز به درخواست‌کنندگان راه‌اندازی انتشارات، گفت: مشخص نیست که با چه معیارهایی مجوز می‌دهند؛ باید مولف باشی، نزدیک به حاکمیت باشی و... . برخلاف اینکه می‌گویند «اقتصاد از مبادله شروع می‌شود» من اعتقاد دارم که «اقتصاد از بازتوزیع شروع می‌شود.»