خسارت 9 میلیارد دلاری جنگ بر صنعت فولاد کشور
بررسی ابعاد اقتصادی حمله به دو شرکت مهم فولادی کشور
در پی حمله به زیرساختهای غیرنظامی، شرکتهای فولاد مبارکه، فولاد خوزستان و فولاد سفید دشت طی دو مرحله در نخستین روزهای سال جاری مورد هدف قرار گرفتند. ارزیابیهای صورتگرفته تاکنون از حجم سنگین حملات، خسارات وارده و تخریب اساسی به واحدهای مرتبط با فرآیند تولید حکایت دارد که منجر به توقف کامل خطوط تولید شده و ادامهی فعالیت را برای این واحدها غیرممکن کرده است. بر اساس گزارش این شرکت، بازسازی این واحدها حداقل نیاز به 9 میلیارد دلار سرمایه دارد.
خسارات جنگ بر صنعت فولاد چقدر است؟
پیش از وقوع جنگ، صنعت فولاد ایران در وضعیت نسبتا پایدار و مازاد تولید قرار داشت. با توجه به خسارات جدی وارد شده به این دو شرکت، انتظار میرود زنجیرهی فولاد کشور طی ماههای پیشرو با تغییرات ساختاری قابل توجه مواجه شود. ارزیابی اولیه نشان میدهد بسته به شدت آسیبها، حدود 20 درصد از تولید گندله، 30 درصد از تولید آهن و 33 درصد از تولید شمش فولاد کشور از مدار بهرهبرداری خارج شده و بیش از ۷۵ درصد ظرفیت تولید اسلب نیز آسیب دیده است.
بر اساس این گزارش، کمبود شدید اسلب فشار بر واحدهای نورد و تولید ورق را افزایش میدهد. همچنین توقف عرضه ورق گرم و سرد فولاد مبارکه که نیمی از تولید کشور را بر عهده دارد، چالش جدی برای صنایع خودرو، لوازم خانگی، لوله و پروفیل و ورقهای پوششدار است. اگر چه در کوتاهمدت، جبران این کسری تنها از طریق واردات از روسیه و چین ممکن است اما هزینهی حمل، تعرفه و قیمت تمامشده را بالا خواهد برد. گزارش پیشبینی میکند این اختلال بزرگترین جابهجایی ساختاری در بازار ورق فولادی طی سالهای اخیر باشد.
فولاد مبارکه از جنگ چقدر خسارت دید؟
فولاد مبارکه اصفهان بزرگترین تولیدکننده فولاد تخت کشور و یکی از بازیگران کلیدی خاورمیانه است. با زنجیره یکپارچه از صنعت سنگ تا صنعت رنگ و بیش از ۳۰۰ شرکت زیرمجموعه، سهم قابلتوجهی از تولید ناخالص داخلی دارد. محصولات آن از ورق گرم، سرد و پوششدار، مواد اولیه خودروسازی، لوازم خانگی، صنایع غذایی، سازههای ساختمانی و تجهیزات صنعتی را تأمین میکند. ظرفیت اسمی تولید گندله ۷.۴۵ میلیون تن، آهن اسفنجی ۸.۱۵ میلیون تن، اسلب ۷.۲ میلیون تن، ورق گرم ۵.۱۵ میلیون تن و ورق سرد ۱.۳۸ میلیون تن است. ارزش جایگزینی خطوط تولید و نیروگاههای آن حدود پنج میلیارد دلار برآورد شده که با احتساب زیرساختها و تجهیزات جانبی تا ۳۰ درصد بیشتر نیز میتواند افزایش یابد. این شرکت اعلام کرده در پی حملات فروردین ماه، تمامی خطوط تولید این شرکت متوقف شدهاند. بر اساس برآوردهای اولیه کل ارزش جایگزینی فولاد مبارکه حدود شش میلیارد دلار است که در صورت لحاظ کردن تجهیزات لجستیکی این رقم میتواند تا 20 درصد بیشتر هم افزایش یابد. جزییات این ارقام به شرح جدول زیر است.
فولاد خوزستان از جنگ چه آسیبهایی دید؟
فولاد خوزستان دومین قطب تولید فولاد خام کشور با زنجیرهای نسبتا کامل از تولید کنستانتره تا انواع شمش فولادی شامل بیلت، بلوم و اسلب را در اختیار دارد. توانایی تولید همزمان محصولات تخت همراه با دسترسی مستقیم به آبهای آزاد از طریق اسکلهی اختصاصی بندر امام و زیرساختهای لجستیکی، این شرکت را در جایگاه یکی از اصلیترین صادرکنندگان فولاد کشور قرار داده است.
بر اساس اعلام مدیران شرکت در پی حملات ناشی از جنگ، بخش قابلتوجهی از مدولهای احیای مستقیم و همچنین کورههای فولادسازی دچار آسیب شدهاند. برآورد مدیران شرکت آن است که فرآیند بازسازی این واحدها بین شش ماه تا یک سال زمان نیاز دارد. ارزش جایگزینی خطوط بیش از سه میلیارد دلار تخمین زده شده که با احتساب تجهیزات پشتیبان تا ۲۰ درصد بالاتر میرود. البته این برآوردها ناظر بر ارزش داراییهای در معرض خطر هستند و لزوما میزان خسارت واقعی را نشان نمیدهند.
چشمانداز بازسازی خسارات
با توجه به خسارات جدی وارد شده به این دو شرکت، انتظار میرود زنجیره فولاد کشور طی ماههای پیشرو با تغییرات ساختاری قابلتوجه مواجه شود. هر چند پروژه سه میلیون تنی ورق گرم شرکت توسعه آهن و فولاد گلگهر با سرمایهگذاری بیش از ۱.۵ میلیارد دلاری میتواند بخشی از خلأ را پر کند اما تأخیرهای قبلی و شرایط تحریمی، بهرهبرداری بهموقع آن را نامطمئن کرده است. گزارش تأکید دارد که بدون سیاستگذاری هماهنگ از معدن تا نورد و تسریع طرحهای توسعه، ناپایداری زنجیرهی فولاد تداوم خواهد یافت و پیامدهای آن به سرعت به صنایع پاییندست و کل اقتصاد ایران منتقل میشود.
در مجموع، حملات فروردین ۱۴۰۵ نه تنها تولید دو شرکت راهبردی را متوقف کرد، بلکه تعادل زنجیره کامل فولاد ایران را برهم زد. ارزش جایگزینی داراییهای آسیبدیده بیش از ۸ میلیارد دلار است و بازسازی آن حداقل شش ماه تا یک سال زمان میبرد. این رویداد، صنعت فولاد را در موقعیتی قرار داده که هم فرصت بازنگری ساختاری ایجاد کرده و هم تهدیدی جدی برای رشد اقتصادی و صادرات غیرنفتی به شمار میرود.
علاوه بر این صنعت فولاد با چالش انرژی نیز مواجه است. مصرف گاز طبیعی دو شرکت حدود ۱۰ میلیون مترمکعب در روز (دو درصد مصرف کشور) و مصرف برق آنها حدود ۱۲ میلیون مگاواتساعت در سال (سه درصد مصرف کشور) است. آسیب به نیروگاههای مبارکه، پالایشگاه لاوان و تأسیسات پارس جنوبی، تأمین انرژی را با عدم قطعیت بیشتری روبهرو کرده و میتواند تولید سایر واحدهای زنجیره را نیز محدود کند.