فرصت طلایی برای توسعه ایران

مهمترین دستاورد دولت یازدهم توقف سیر صعودی تحریم‌های فلج‌کننده‌ بود. پیش از امضای قرارداد برجام، علاوه بر مسائل اقتصاد داخلی، یکی از مشکلاتی که ما در زمینه اقتصادی در کشور داشتیم، تحریم‌های بین‌المللی بود که مسائل بسیار جدی برای اقتصاد ایران ایجاد کرد، به گونه‌ای که نه تنها دسترسی ما را به تکنولوژی پیشرفته بلکه امکان تجارت، صادرات و واردات ایران را محدود کرده و در نتیجه ما نتوانستیم برای پیشرفت صنعتی اقتصاد خود از تکنولوژی مدرن استفاده کنیم. همچنین تحریم‌ها منجر به فعالیت‌های دلالی و واسطه‌گری، تجارت پول، فساد و قاچاق در اقتصاد ایران شد و در بعضی موارد تخصیص غلط منابع را رقم زد و اقتصاد ایران به وضعیتی درآمد که دیگر اصلاح وضعیت موجود در کوتاه مدت امکان‌پذیر نبود.

در حال حاضر شرایط و الزامات داخلی و خارجی اجازه و فرصت آزمون و خطا را در سیاست‌های کلان سیاسی و اقتصادی نمی‌دهد. اقتصاد ایران بعد از برجام در حال آماده شدن برای حرکت در مسیر رونق است. در عرصه بین‌المللی نیز رقابت گسترده در بهره‌گیری از سرمایه‌ها و بازارهای بین‌المللی آن هم در شرایط بین‌المللی و منطقه‌ای نگران کننده ایران الزامی مهم است. بیکاری و سیل گسترده بیکاران در کشور، پایین بودن قدرت خرید مردم و گسترش فقر که همگی ناشی از تحریم‌های اقتصادی و سوءمدیریت‌ها در بروز و مدیریت تحریم‌ها بوده، الزاماتی است که آزمون و خطا را برنمی‌تابد. آن هم آزمون و خطایی که از قبل نتیجه‌اش معلوم است. در واقع باید اذعان کرد اقتصاد ایران دیگر منتظر نتیجه آزمون‌ها و اجرای سیاست‌های جدید نمی‌شود و در همان ابتدای کار واکنش خود را که منفی است، نشان داده و درگیر تلاطمات و چالش‌های فراوانی خواهد شد. كسب حداكثر 50 میلیارد دلار درآمدهای ارزی نفت و گاز تا پایان سال 95 (از لحاظ ارزشی مشابه سال 92)؛ كاهش مشكل نقدینگی بنگاه‌های تولیدی به دلیل امكان گشایش اعتبارات مدت‌دار با بانك‌های خارجی، ثبات نرخ ارز و كاهش نرخ تورم را در پی خواهد داشت. رفع انسداد دلارهای بلوكه شده، نوسازی ناوگان هوایی و ورود تكنولوژی برای بخش تولید از دیگر مزایای برجام برای اقتصاد بوده است. واقعیت این است امروزه رونق اقتصادی، رشد تولید، ایجاد اشتغال و رفع بیکاری در گرو تعامل با اقتصاد جهانی است. در حال حاضر با توجه به مجموع متغیرهای اقتصادی که در دهه‌های اخیر فعال شده، رونق و رشد اقتصادی نمی‌تواند صرفا در چارچوب مرزهای سیاسی و تکیه صرف بر توانمندی‌ها و ظرفیت‌های داخلی باشد. رونق و رشد اقتصادی پایدار مستلزم برخورداری و بهره‌مندی از فرصت‌ها و ظرفیت‌های سرمایه‌ای، تکنولوژیکی و تجاری بین‌المللی و حرکت در جهت سطح رقابت‌های اقتصادی و استانداردهای بین‌المللی است. بدون تعاملات بین‌المللی عملا تولید رونق نخواهد گرفت و در پی آن اشتغالی ایجاد نخواهد شد و نهایتا قدرت اقتصادی خانواده‌ها افزایش نیافته و سطح فقر کاهش نمی‌یابد. ایران به لحاظ ظرفیت‌های اقتصادی در زمره 10 کشور اول جهان است اما این ظرفیت‌ها چنانکه تاکنون تجربه شده، به خودی خود ایجاد کننده زمینه رشد و توسعه اقتصادی نبوده و نیست. این ظرفیت‌ها زمانی می‌تواند بسترساز و پشتوانه رشد و توسعه اقتصادی پایدار باشد که هم بتواند ظرفیت‌های بین‌المللی را جذب کند و قدرت رقابتی و رشد دهنده خود را افزایش دهد و هم به بازارهای مصرفی جهانی دسترسی داشته باشد.  تعامل با اقتصاد جهانی و بهره‌گیری از فرصت‌ها و ظرفیت‌های آن در خلاء شکل نمی‌گیرد و ایجاد آن مستلزم مقدمات و بسترهایی است. این مقدمات و بسترها به طور طبیعی در فضای سیاسی و دیپلماسی شکل می‌گیرد. بدون روابطی صلح‌جویانه، مسالمت‌آمیز همکاری محور و تعاملی با نظام بین‌الملل امکان ایجاد تعامل با اقتصاد جهانی ممکن نیست. سیاست خارجی تنش‌زا، ماجراجویانه، تقابلی و تخاصمی، نتیجه‌ای جز تردید، بی‌اعتمادی و بی‌انگیزگی برای فعالان و بازیگران اقتصادی در عرصه جهانی ندارد. در واقع تعامل و همکاری با اقتصاد جهانی مستلزم قواعد سیاسی و دیپلماتیک خاص است که بدون رعایت آنها، امکان تحقق آن نیست. از سوی دیگر دولت باید زمینه را برای سرمایه‌گذار داخلی و خارجی فراهم کند، زیرا افزایش تعداد سرمایه‌گذاران خارجی موجب انتقال تکنولوژی می‌شود. این افزایش اشتغال به همراه دارد، تولید ملی افزایش پیدا می‌کند و به درآمد سرانه افزوده می‌شود و نتیجه همه اینها افزایش رفاه جامعه است. برجام به عنوان فرصت طلایی ایران برای تعامل با اقتصاد جهانی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های آن در جهت رونق تولید و اشتغال، در حال حاضر به مثابه نوزادی است که تازه متولد شده. اگر دولت بتواند با کشورهایی خارجی از کشورهای شرق آسیا و روسیه گرفته تا اتحادیه اروپا به‌خصوص آلمان، فرانسه، ایتالیا، اسپانیا روابط خوبی برقرار کند، می‌توانیم به بازارهای مهمی دست پیدا کنیم.