مازوت؛ بهای ناترازی انرژی
کمبود گاز و آسیب به پالایشگاهها، نیروگاهها را دوباره به مصرف سوخت سنگین و آلاینده سوق داده
آلودگی هوای تهران با آغاز فصل سرما شدت گرفته و بحران تأمین سوخت نیروگاهها نیز چشمانداز را نگرانکنندهتر کرده است. آسیب به زیرساختهای انرژی در جریان جنگ، کمبود گاز را افزایش داده و محدودیت ذخایر گازوئیل، احتمال گسترش مازوتسوزی را بالا برده است؛ سوختی که گوگرد بالای آن تهدیدی جدی برای سلامت شهروندان است.
تهران در روزهای اخیر بار دیگر در میان پنج شهر آلوده جهان قرار گرفته است. اگرچه جنگ و آسیب به بخشی از پالایشگاهها و خطوط انتقال انرژی در تشدید وضعیت امسال نقش داشته، آلودگی هوا بحرانی تازه نیست. نزدیک به هفت دهه از هشدارهای اولیه درباره آلودگی تهران میگذرد و همچنان راهکارهای پایدار برای مهار منابع اصلی آلاینده به نتیجه نرسیدهاند.
احمد طاهری، سرپرست مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیطزیست، میگوید بهدلیل ناترازی انرژی، مازوت نیز در نیروگاهها مصرف میشود. به گفته او، سهم بالای مصرف گاز در بخش خانگی و تجاری، تأمین سوخت نیروگاهها را دشوار کرده و کاهش مصرف در این بخش میتواند از میزان مازوتسوزی بکاهد.
گاز کمتر، مازوت بیشتر
حمیدرضا صالحی، دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته، میگوید ناترازی روزانه گاز که پیشتر حدود ۲۲۰ میلیون مترمکعب بود، در پی آسیب به پالایشگاهها و خطوط انتقال به حدود ۵۰۰ میلیون مترمکعب رسید. بخشی از این ظرفیت بازسازی شده، اما پیشبینی میشود کسری گاز در سال جاری همچنان بین ۳۰۰ تا ۳۲۰ میلیون مترمکعب باشد.
در این شرایط، گازوئیل سوخت جایگزین نیروگاههاست؛ اما ذخایر آن محدود است و به گفته صالحی، ممکن است در صورت تداوم کمبود گاز، فقط برای حدود یک ماه پاسخگو باشد. پس از آن نیروگاهها ناچار به استفاده از مازوت خواهند شد؛ سوختی که بخش عمده تولید داخلی آن گوگرد بالایی دارد.
استانداردی که دیر اجرا میشود
شورای عالی استاندارد اجرای اجباری استاندارد ملی نفت کوره را از سال ۱۴۰۷ تصویب کرده است. بر اساس این مصوبه، وزارت نفت باید طرحهای کیفیسازی پالایشگاهها را اجرا کند تا میزان گوگرد مازوت به محدوده مجاز برسد. با این حال، استانداردسازی به معنای حذف کامل گوگرد نیست و اجرای آن نیز به تکمیل طرحهای پالایشگاهی وابسته است.
سیدمصطفی سیادتموسوی، عضو هیئتعلمی دانشگاه علموصنعت، میگوید آسیب به پالایشگاهها و مواد موردنیاز برای گوگردزدایی در حملات اخیر، توان پالایشگاهها برای کاهش آلایندگی سوختها را مختل کرده است. به گفته او، حتی گوگردزدایی گازوئیل نیز با مشکل روبهرو شده است.
هزینه آلودگی بر سلامت مردم
محمدصادق حسنوند، عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، میگوید ذرات معلق مهمترین آلاینده هوای تهراناند و غلظت آنها در این شهر سالانه به حدود ۳۰ تا ۳۷ میکروگرم بر مترمکعب میرسد. برآوردهای وزارت بهداشت نشان میدهد ۱۰ تا ۱۵ درصد بار بیماریها به آلودگی هوا مربوط است. بر اساس همین برآوردها، سالانه حدود ۵۰ هزار مرگ در کشور و ۸ هزار مرگ در تهران به آلودگی هوا نسبت داده میشود.
مسئولان محیطزیست در مقابل، از اقداماتی مانند اسقاط بیش از ۷۰۰ هزار خودروی فرسوده از سال ۱۴۰۳، توسعه اتوبوسهای برقی و افزایش ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر از ۱۲۰۰ به ۶۲۰۰ مگاوات خبر میدهند. با این حال، سهم این اقدامات در کاهش واقعی آلودگی هنوز روشن نیست.
آلودگی هوای امسال حاصل یک عامل واحد نیست؛ ناترازی مزمن انرژی، ضعف در اصلاح منابع آلاینده و آسیبهای جنگی همزمان بر آن اثر گذاشتهاند. در این میان، ادامه مازوتسوزی و تأخیر در بهبود کیفیت سوخت، هزینه بحران را بار دیگر به سلامت مردم منتقل میکند.