ریاضی در سقوط، تجربی در صدر
شمار داوطلبان ریاضی طی دو دهه ۶۳ درصد کم شده و سهم دختران از کنکور ۱۴۰۵ به ۶۵ درصد رسیده
آمار دو دهه کنکور سراسری از تغییر جدی در نقشه انتخاب رشته داوطلبان حکایت دارد: گروه ریاضی و علوم انسانی کوچکتر شدهاند، تجربی همچنان پرطرفدارترین گروه است و دختران نزدیک به دوسوم داوطلبان را تشکیل میدهند. هرچند شمار شرکتکنندگان در سال ۱۴۰۵ افزایش یافته، هنوز با اوج تاریخی کنکور فاصله دارد. خلاصهای از گزارش را میخوانید که سرویس اجتماعی روزنامه شرق منتشر کرده است.
بررسی دادههای کنکور از سال ۱۳۸۱ تا ۱۴۰۵ نشان میدهد تعداد داوطلبان در این دوره حدود ۲۶.۵ درصد کاهش یافته است. شمار شرکتکنندگان از یک میلیون و ۴۵۵ هزار نفر در سال ۱۳۸۱ به یک میلیون و ۷۰ هزار نفر در سال ۱۴۰۵ رسیده است. البته این روند یکنواخت نبوده و کنکور در سال ۱۴۰۱ با یک میلیون و ۴۸۹ هزار داوطلب به بالاترین رقم ثبتشده در این مجموعه رسیده بود.
پس از افت شدید سال ۱۴۰۲ و کاهش دوباره در سال ۱۴۰۴، شمار داوطلبان در سال ۱۴۰۵ نسبت به سال قبل ۱۱.۷ درصد افزایش یافت. با این حال، این رقم همچنان ۲۸ درصد کمتر از اوج سال ۱۴۰۱ است.
جابهجایی در انتخاب رشته
مقایسه آمار سالهای ۱۳۸۴ و ۱۴۰۵ از تغییر چشمگیر ترکیب داوطلبان حکایت دارد. در سال ۱۳۸۴، علوم انسانی با بیش از ۵۳۲ هزار نفر بزرگترین گروه بود و ریاضی و تجربی بهترتیب در رتبههای بعدی قرار داشتند. اما در سال ۱۴۰۵، تجربی با بیش از ۴۵۱ هزار داوطلب در صدر ایستاده، علوم انسانی حدود ۳۲۷ هزار و ریاضی نزدیک به ۱۳۵ هزار داوطلب داشته است.
در این فاصله، شمار داوطلبان ریاضی ۶۳.۱ درصد و انسانی ۳۸.۵ درصد کاهش یافته، در حالی که تعداد داوطلبان تجربی حدود هفت درصد بیشتر شده است. گروه تجربی با وجود فاصلهگرفتن از اوج خود در سال ۱۳۹۷، همچنان پرطرفدارترین گروه آزمایشی است.
افت تقاضا برای ریاضی از این جهت اهمیت دارد که این گروه یکی از مسیرهای اصلی ورود به رشتههای مهندسی، علوم پایه و حوزههای فناورانه است. با این حال، کاهش تعداد داوطلبان بهتنهایی به معنای کاهش متناسب نیروی متخصص در این رشتهها نیست؛ برای چنین نتیجهگیریای باید آمار پذیرش دانشگاهها و فارغالتحصیلان نیز بررسی شود.
رشد در همه گروهها
افزایش داوطلبان در سال ۱۴۰۵ به گروه خاصی محدود نبوده و هر پنج گروه آزمایشی رشد کردهاند. علوم انسانی با اضافهشدن بیش از ۳۷ هزار نفر و تجربی با افزایش حدود ۲۹ هزار نفر، بیشترین افزایش عددی را داشتهاند. از نظر درصد رشد، هنر با ۲۵.۸ درصد در صدر قرار گرفته و ریاضی با ۱۶.۹ درصد و زبان با ۱۶.۴ درصد در رتبههای بعدی بودهاند.
در عین حال، سهم تجربی از کل داوطلبان از حدود ۴۴ درصد در سال ۱۴۰۴ به ۴۲ درصد در سال ۱۴۰۵ کاهش یافته است. این تغییر هنوز برای نتیجهگیری درباره تغییر پایدار ترجیحات تحصیلی کافی نیست، اما نشان میدهد رشد اخیر فقط به رشتههای تجربی محدود نبوده است.
کنکور دخترانهتر شده است
یکی دیگر از تحولات مهم، افزایش سهم دختران در جمعیت داوطلبان است. در سال ۱۴۰۵، از مجموع یک میلیون و ۷۰ هزار داوطلب، حدود ۶۹۵ هزار نفر دختر و ۳۷۴ هزار نفر پسر بودهاند. به این ترتیب، دختران حدود ۶۵ درصد و پسران ۳۵ درصد داوطلبان را تشکیل دادهاند.
شمار داوطلبان دختر نسبت به سال ۱۴۰۴ حدود ۱۴.۴ درصد افزایش یافته، در حالی که رشد تعداد داوطلبان پسر ۷.۱ درصد بوده است. بنابراین افزایش حضور دختران در کنکور، هم از نظر تعداد و هم از نظر سهم نسبی، بیشتر از پسران بوده است.
هشدار برای سیاستگذاری آموزشی
این تحولات پرسشهایی جدی درباره جذابیت رشتههای دانشگاهی، چشمانداز شغلی و تناسب ظرفیت دانشگاهها با نیازهای بازار کار مطرح میکند. کاهش تقاضا برای ریاضی و علوم انسانی نباید بهطور خودکار به کاهش ظرفیت پذیرش این رشتهها منجر شود؛ همانطور که افزایش داوطلبان یک گروه نیز بهتنهایی دلیل کافی برای گسترش ظرفیت آن نیست.
سیاستگذاری آموزشی باید آمار کنکور را در کنار کیفیت آموزش، فرصتهای شغلی، درآمد فارغالتحصیلان و نیازهای آینده اقتصاد بررسی کند. همچنین برای تشخیص اینکه رشد سال ۱۴۰۵ آغاز یک روند تازه است یا صرفاً نوسانی مقطعی، باید آمار سالهای آینده با روشهای یکسان منتشر و مقایسه شود.