رنجی که در بدن خانه میکند
بحرانهای مزمن اجتماعی و اقتصادی، اضطراب و دردهای فیبرومیالژیا را تشدید میکنند
فشارهای اقتصادی، ناامنی و آینده نامعلوم فقط روان مردم را فرسوده نمیکند؛ گاهی رنج ناشی از این شرایط در قالب دردهای مزمن جسمی نیز بروز میکند. فیبرومیالژیا یکی از بیماریهایی است که با درد گسترده، خستگی و اختلال خواب همراه است و در شرایط تنش طولانیمدت میتواند کیفیت زندگی مبتلایان را بیش از پیش کاهش دهد. خلاصهای از گزارش تلخ روزنامه جهان صنعت را در اینباره میخوانید.
بحران و فشارهای زندگی فقط در کوچکشدن سفره خانوار یا شاخصهای اقتصادی خلاصه نمیشود. ناامنی اقتصادی، نگرانی از آینده و انبوه اخبار نگرانکننده میتوانند سلامت روان و جسم افراد را تحت تأثیر قرار دهند. در چنین شرایطی، برخی افراد سالها با دردهای پراکنده، خستگی، اختلال خواب و مشکلات تمرکز زندگی میکنند، بیآنکه بدانند ممکن است به فیبرومیالژیا مبتلا باشند.
این بیماری با درد گسترده در بدن، خستگی مداوم، سردرد، اختلال خواب و گاه اضطراب و افسردگی همراه است. آمار دقیقی از شمار مبتلایان در ایران وجود ندارد، اما پژوهشهای داخلی از شیوع آن در بخشهایی از جامعه خبر میدهند. در یک مطالعه، شیوع بیماری حدود ۱.۳ درصد برآورد شده است؛ رقمی که بهدلیل قدمت پژوهش و محدودیت دادهها نمیتوان آن را آمار قطعی امروز دانست.
مطالعات انجامشده روی بیماران ایرانی نشان میدهد مشکلات روانی و اختلال خواب در میان مبتلایان شایع است. در پژوهشی روی ۱۵۹ بیمار، بیش از ۹۲ درصد دستکم یک اختلال روانی داشتند. در مطالعهای دیگر نیز ۸۸ درصد از زنان مبتلا با مشکلات متوسط تا شدید خواب روبهرو بودند. بررسیها همچنین نشان دادهاند که افزایش شدت درد با بدترشدن خواب و کاهش کیفیت زندگی ارتباط دارد.
جامعه در وضعیت تعلیق
امیرحسین جلالیندوشن، سخنگوی انجمن روانپزشکان ایران و روانپزشک اجتماعی، میگوید بخش مهمی از فشار روانی امروز جامعه از شرایطی ناشی میشود که شهروندان کنترلی بر آن ندارند. تورم مداوم، گرانیهای نامشخص، نگرانی از آینده و احتمال تکرار بحرانهایی مانند جنگ و اختلال اینترنت، زندگی روزمره را در وضعیت بیثباتی قرار داده است.
به گفته او، تفاوت استرسهای معمول زندگی با تنشهای کنونی در استمرار و نامعلومبودن پایان آنهاست. وقتی فرد با مسئلهای روبهرو میشود که زمان پایان و راه حل آن مشخص نیست، احساس کنترل خود را از دست میدهد و بهتدریج گرفتار اضطراب، بیخوابی، کاهش تمرکز و احساس تنهایی و بیپناهی میشود.
جلالیندوشن این وضعیت را در سطح اجتماعی زمینهساز نوعی «تروما یا ضربه جمعی» میداند. منظور از این مفهوم لزوما ابتلای گسترده مردم به اختلال روانی نیست؛ بلکه تضعیف امید جمعی به آینده، کاهش اعتماد و دشوارشدن همکاری و فعالیتهای مشترک است.
درد جسمی و فشار روانی
این روانپزشک تأکید میکند فیبرومیالژیا را نباید صرفا بیماری روانتنی یا نتیجه تعارضهای درونی افراد دانست. این بیماری الگویی زیستی، روانی و اجتماعی دارد و عوامل مختلفی در پیدایش، تشدید و تداوم آن نقش ایفا میکنند. تجربههای آسیبزا و استرسهای شدید و طولانیمدت نیز در پژوهشها با احتمال بیشتر ابتلا یا شدت علائم مرتبط دانسته شدهاند.
رابطه فیبرومیالژیا با اضطراب و افسردگی نیز یکطرفه نیست. این بیماری میتواند با مشکلات روانی همراه شود و برعکس، تنشهای روانی و اجتماعی ممکن است تجربه درد را تشدید کنند. به همین دلیل، درمان و مراقبت از مبتلایان نباید تنها بر نشانههای جسمی متمرکز باشد.
جلالیندوشن همچنین به چرخهای اشاره میکند که در آن ترس از درد و انتظار پیامدهای فاجعهبار، توجه فرد را بیش از اندازه به بدن و نشانههای جسمی معطوف میکند. وقتی فرد در برابر عوامل بیرونی احساس ناتوانی میکند، ممکن است پیوسته اخبار، قیمتها و نشانههای جسمی خود را دنبال کند. این تمرکز مداوم میتواند تجربه درد و محدودیتهای ناشی از آن را تشدید کند.
برخی پژوهشهای داخلی نیز از اثر مثبت مداخلات روانشناختی و تمرینهای کاهش استرس بر کاهش افسردگی، درد و بهبود خواب بیماران خبر دادهاند. این یافتهها بر ضرورت توجه همزمان به ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی بیماری تأکید میکنند.
فیبرومیالژیا یادآور این نکته است که بحرانهای طولانیمدت فقط در آمارهای اقتصادی و اخبار روزانه باقی نمیمانند؛ آنها میتوانند در بدن و زندگی روزمره افراد نیز رسوب کنند. با این حال، برای شناخت گستره این مسئله در ایران، به آمار دقیقتر، پژوهشهای مستمر و دسترسی بهتر بیماران به خدمات درمانی نیاز است.