سال ۲۰۲۷؛ کارت‌پستالی از آینده
بر اساس پیش‌بینی آزمایشگاه آثار اقلیمی، در بهار یا تابستان ۲۰۲۷ دمای زمین کمی خنک‌تر خواهد شد، اما کماکان زمین شیب صعودی دمایی خود را ادامه خواهد داد. از این حیث، سال ۲۰۲۷ شاید کارت پستالی از آینده ناخوشایند و نه‌چندان دوری باشد که در انتظارمان است
مدل‌های اقلیمی نشان می‌دهند که سال ۲۰۲۷ احتمالا گرم‌ترین سال ثبت‌شده‌ی کره‌ی زمین خواهد بود. دلیل این رکوردشکنی، همزمان شدن گرمایش جهانی با پدیده‌ای مهم به نام سوپر ال‌نینو است. علاوه بر سال‌های خنثی که همه چیز بر روال عادی خود است، دو رخداد دیگر نیز وجود دارند که ال‌نینو [1] و لانینا [2] نام دارند. هر دوی این رویدادها با تناوب چند ساله رخ می‌دهند. این سه موقعیت یعنی سال‌های خنثی، ال‌نینو و لانینا می‌توانند به خوبی رفتار تناوبی دمای زمین را توضیح دهند. سال‌های ال‌نینو گرم‌تر از سال‌های مجاور و سال‌های لانینا خنک‌تر از سال‌های مجاور هستند. این نوسان سوار بر روند صعودی گرمایش زمین است. به این معنی که یک چرخه‌ی تکرارشونده در کل به سمت بالا نیز هست. شکل زیر این صعود نوسانی را نشان می‌دهد.
شکل ۱: دمای کره‌ی زمین (نسبت به متوسط پیش از انقلاب صنعتی) در طول رخدادهای خنثی، ال‌نینو و لانینای گذشته (۱۹۸۰ تا ۲۰۲۶)
در سال 2026 کره‌ی زمین در شرایط لانینای ضعیف و خنک‌تر قرار داشت، اما شدت روند گرمایش زمین به‌حدی بوده است که حتی این سال نیز رتبه‌ی دوم یا سوم گرم‌ترین سال‌های ثبت‌شده را به خود اختصاص داد. گرم‌ترین سال ثبت‌شده سال ۲۰۲۴ است که دمای کره‌ی زمین در آن از مرز ۱٫۵ درجه سلسیوس بالاتر از دمای متوسط پیش از انقلاب صنعتی نیز عبور کرد، اما حالا دیگر لانینا نیز به سر رسیده است و ما نه تنها وارد یک ال‌نینو شده‌ایم، بلکه وارد نوع بسیار شدید آن شده‌ایم؛ ال‌نینویی که هم‌اکنون رکورد روزانه را شکسته و پیش‌بینی می‌شود در میانگین فصلی نیز از همه‌ی ال‌نینوهای ثبت‌شده شدیدتر شود.
در ال‌نینو بادهای تجاری [3] که از شرق به غرب در اقیانوس آرام حرکت می‌کنند، ضعیف می‌شوند و این با افزایش دمای اقیانوس آرام در سواحل قاره‌ی آمریکا همراه می‌شود و به تبع آن اقیانوس انرژی حرارتی ذخیره‌شده در خود را به میزان زیادی به جو منتقل می‌کند. اگر این بی‌هنجاری دمایی [4] ثبت‌شده در این منطقه، به طور خاص در منطقه‌ی نینو ۳.۴ [5]، بیشتر از ۰٫۵ درجه سلسیوس سلسیوس باشد، به طور رسمی به آن دوره‌ی ال‌نینو اطلاق می‌شود. به طور مثال در ال‌نینوی خفیف ۲۰۱۸ تا ۲۰۱۹، این بی‌هنجاری دمایی بین ۰٫۵ تا ۱ درجه سلسیوس سلسیوس بود. این دوره در ایران همزمان شد با سیل‌های اسفند سال ۹۷ و فروردین سال ۹۸ که تجربه شدیدی در نوع خود محسوب می‌شد. در ال‌نینوی اخیر سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴ که شدیدتر بود، شاخص بی‌هنجاری دمای سطحی اقیانوس نزدیک ۲ درجه سلسیوس بود و برای ال‌نینوی کنونی بیشتر از ۳ درجه سلسیوس پیش‌بینی شده است که این ال‌نینو را در دسته‌ی سوپر ال‌نینو قرار می‌دهد. مقدار روزانه‌ی این شاخص در سپتامبر ۲۰۲۶ از ۳ درجه سلسیوس گذشت و رکورد پیشین یعنی ۳٫۰۸ درجه سلسیوس در نوامبر ۲۰۱۵، را شکست. در مقیاس ماهانه نیز تنها دو ال‌نینو به نزدیکی این سطح رسیده‌اند؛ یعنی ال‌نینوی سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۶ با حدود ۲٫۷۵ درجه سلسیوس، و سوپر ال‌نینوی سال‌های ۱۸۷۷ تا ۱۸۷۸ با حدود ۲٫۷ درجه سلسیوس. البته عدد این سال‌ها برآوردی بازسازی‌شده از داده‌های پراکنده‌ی آن دوران است نه اندازه‌گیری مستقیم. رویداد سال‌های ۱۸۷۷ تا ۱۸۷۸ با خشکسالی‌ها و قحطی‌هایی همراه بود که برآورد می‌شود بیش از ۵۰ میلیون نفر را به کام مرگ کشید؛ یعنی چیزی حدود ۳٪ از جمعیت جهان در آن زمان.
قحطی بزرگ هندوستان در سوپر ال‌نینوی مرگبار ۱۸۷۷–۱۸۷۸. عکس منسوب به ویلوبی والاس هوپر، ۱۸۷۶–۱۸۷۸
آثار ال‌نینو در نقاط مختلف کره‌ی زمین متفاوت است. احتمال خشکسالی و افزایش آتش‌سوزی در مناطق گرمسیری تولیدکننده‌ی اصلی مواد غذایی مثل شمال برزیل، هندوستان و استرالیا بسیار بالاست. همزمان با افزایش دما، افزایش تبخیر اقیانوسی، افزایش رطوبت ویژه‌ی هوا و تغییر جریان‌های هوایی، برخی از نقاط زمین مثل غرب آمریکای شمالی مانند کالیفرنیا، با سیلاب و بارش‌های سیل‌آسا مواجه خواهند شد. بارش شدید زمستانی برف در برخی از نقاط هم به دلیل مشابه ایجادکننده‌ی سیل، می‌تواند از پیامدهای این ال‌نینو باشد، هرچند که به دلیل گرمای بیشتر ذوب آن سریع‌تر خواهد بود. آب‌وهوای ایران نیز در ال‌نینو دستخوش تغییرات می‌شود، اما شاید شدت تغییرات جوی آن به میزان کشورهای ذکرشده نباشد و کمتر نیز بر روی آن مطالعه شده است. به طور کلی اثر ال‌نینو بر ایران افزایش دمای متوسط به همراه افزایش خطر سیل‌های شدید مشابه سیل سال 1398 است. بارش‌ها و سیل‌های شدید چند هفته‌ی گذشته در استان‌های مختلف ایران نیز می‌توانند مصداقی بر این موضوع باشند، اما کماکان تأثیر ال‌نینو بر افزایش بارش و دما در ایران قطعی و مطالعه‌شده نیست.
به دلیل این نوسانات شدید خشکسالی و آتش‌سوزی در نقاطی و سیلاب و بارش شدید در نقاطی دیگر، کشاورزی برخی مناطق دشوارتر خواهد شد و امنیت غذایی جهان کاهش خواهد یافت. در سناریوهای خوش‌بینانه‌تر این می‌تواند منجر به افزایش قابل‌توجه قیمت مواد غذایی در سراسر دنیا شود و در سناریوهای بدبینانه‌تر منجر به قحطی‌های گسترده، به خصوص در کشورهای در حال توسعه، و حتی گسترش جنگ‌های داخلی و خارجی شود. تنش‌های ژئوپلیتیک حاکم بر دنیا و به خصوص بسته بودن تنگه‌ی هرمز از اسفند ۱۴۰۴، که حدود یک‌سوم تجارت دریایی جهانی کود شیمیایی از آن می‌گذشت، هم به آسیب‌پذیری کشورها در مواجهه با این ال‌نینو می‌افزایند. علاوه بر امنیت غذایی، موارد دیگری مثل امنیت انرژی، امنیت دارایی و مسکن، سلامت و به طور کلی حفظ رشد اقتصادی نیز در اکثر کشورها مورد با چالش‌هایی مواجه خواهد شد.
مایکل گرین‌استون، اقتصاددان دانشگاه شیکاگو و از بنیان‌گذاران آزمایشگاه آثار اقلیمی [6]، تخمین زده است که تا فوریه‌ی ۲۰۲۷ شمار مرگ‌های ناشی از گرمای اضافی ال‌نینوی کنونی از ۴۵۰ هزار نفر عبور خواهد کرد. این ارقام حتی ممکن است واقعیت‌های مخرب را کم‌برآورد کرده باشند. در مجموع، در صورت درست درآمدن پیش‌بینی مدل‌ها، چه کشورها بتوانند به خوبی این تنش‌ها را مدیریت کنند و چه چند ماه آینده با اتفاقات فاجعه‌بار بیشتری همراه باشد، در بهار یا تابستان ۲۰۲۷ این ال‌نینو نیز به سر خواهد رسید و دمای زمین کمی خنک‌تر خواهد شد، اما کماکان زمین شیب صعودی دمایی خود را ادامه خواهد داد. از این حیث، به قول پژوهشگران آزمایشگاه آثار اقلیمی، سال ۲۰۲۷ شاید، کارت پستالی از آینده ناخوشایند و نه‌چندان دوری باشد که در انتظارمان نشسته است.
مأخذ:
مرکز هدلی اداره‌ی هواشناسی بریتانیا (Met Office) و واحد پژوهش اقلیم دانشگاه ایست‌انگلیا. بی‌هنجاری نسبت به ۱۸۵۰–۱۹۰۰.