چه چیزی قدرت نرم را تعریف می‌کند؟
آیا گفتمان همان قدرت نرم در جهان معاصر است؟
سان تزو، نویسنده کتاب معروف «هنر جنگ»، در کنار نشان دادن فنون و ترفندهای مختلف برای پیروزی در جنگ، به نکته مهمی اشاره می‌کند که مبنای بحث کتاب «قدرت معنایی و ساختار» را شکل می‌دهد. او با تأکید بر اهمیت رهبری و فرماندهی بر مبنای نفوذ اخلاقی، خردمندی و انصاف، به صورت غیرمستقیم به مفهوم «قدرت نرم» اشاره می‌کند و آن را امری تأثیرگذار در پیروزی در جنگ می‌داند؛ چراکه معتقد است نفوذ اخلاقی رهبران در مردم، آنان را به صورت غیرمستقیم تابع نظر رهبرانشان می‌کند. ایده اصلی کتاب «قدرت معنایی و ساختار» نیز حول محور همین موضوع می‌گذرد؛ حول محور مفهوم «قدرت نرم» و اثرگذاری آن بر سازوکارهای کنونی سیاست در جهان، چه در عرصه روابط بین‌الملل و چه در عرصه سیاست داخلی کشورها. به همین خاطر نویسنده کتاب سعی دارد با بهره‌گیری از نظریات لوئی آلتوسر، آنتونیو گرامشی و میشل فوکو، جایگاه «قدرت نرم» را در تعاملات سیاسی کنونی جهان مشخص کند و به نوعی اهمیت آن را در سیاست نشان دهد. اما منظور نویسنده از قدرت نرم چیست و نظریات این سه اندیشمند از چه جهت با این مفهوم مرتبط است؟
نویسنده این کتاب برای توضیح مفهوم قدرت نرم از اصطلاح «پذیرش هنجاری» استفاده می‌کند؛ چراکه از نظر او هدف بکارگیری قدرت نرم این است که فرد تحت سلطه، هدف موضع قدرت را به عنوان یک هنجار بپذیرد و هدف او را هدف خود بپندارد. در نتیجه موضع قدرت به جای استفاده از عناصر مادی قدرت چون ارتش و خشونت فیزیکی، باید از حوزه‌های نرم‌افزاری قدرت چون رسانه، دین، دانش، ایدئولوژی و ... استفاده کند. اینجاست که ردپای قدرت و گفتمان فوکویی، ایدئولوژی آلتوسری و سلطه و هژمونی گرامشی در موضوع مورد بحث کتاب باز می‌شود. پذیرش هنجاری به دلیل بهره‌گیری از منابع غیرمادی قدرت و اعمال سلطه غیرمستقیم، بیش از هر چیز با عناصری سروکار دارد که روح جامعه و افراد را کنترل می‌کند. به همین خاطر در سایه بررسی تفکرات این سه اندیشمند، عنصر ثابتی که مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد مقوله «فرهنگ» است. چون زمانی در اختیار داشتن قدرت به عنوان یک حق طبیعی پذیرفته می‌شود که در درون فرهنگ و ساختارهای فرهنگی با پذیرش هنجاری افراد روبه‌رو شود. چیزی شبیه ایدئولوژی در معنای آلتوسری آن که موجب نوعی آگاهی دروغین در ساختارها و نظام‌های فرهنگی برای طبیعی جلوه دادن سلطه‌گری‌ها می‌شود.
به طور کلی هدف اصلی نویسنده در کتاب پیش‌رو این است که ردپای مفهوم قدرت نرم در روابط بین‌الملل را در بستر اندیشه سیاسی و نظریات اندیشمندان برجسته این حوزه بیابد تا به سازوکارهای اساسی قدرت نرم و قواعد بازتولید آن پی برد. به همین خاطر کتاب «قدرت معنایی و ساختار» را می‌توان نوعی پژوهش بینارشته‌ای (اندیشه سیاسی و روابط بین‌الملل) برای برقراری ارتباط میان خاستگاه‌های قدرت در زندگی روزمره و «قدرت نرم» در روابط بین‌الملل دانست؛ قدرتی که بازتولید و مشروعیت آن هم در روابط خارجی میان کشورها و هم در مرزهای داخلی یک کشور، به مورد پذیرش واقع شدن در افکار عمومی برمی‌گردد.
قدرت معنایی و ساختار؛ خوانشی از اندیشه‌های آلتوسر، گرامشی و فوکو
نویسنده: حسین قنبری
نشر: نگاه معاصر
قیمت: 11 هزار تومان
تعداد صفحات: 135