پنج اصل کلیدی برای سیاست‌گذاری کارآمد در حوزه سالمندان

یکی از مسائل مهمی که سالمند شدن جمعیت را در برابر سیاستگذاران کشورها قرار می‌دهد، نحوه تامین حمایت‌های اجتماعی برای آنها است. طبق برآورد گزارش سازمان ملل (2015) بر اساس روند کنونی جمعیت، افراد سال‌های طولانی‌تری زندگی می‌کنند و فرزندان کمتری هم برای نگهداری از خود در سال‌های پیری دارند.

از طرف دیگر در سطح جهانی تقریبا نیمی از افرادی که در سن دریافت حقوق بازنشستگی قرار دارند از این مزایا بی‌بهره‌اند و برای بسیاری از دریافت‌کنندگان مستمری هم میزان دریافتی کفاف هزینه‌های زندگی‌شان را نمی‌دهد. پوشش بازنشستگی در زنان به سبب سطح پایین‌تر مشارکت آنها در بازار کار رسمی، مشارکت بیشتر در بازار کار غیررسمی یا کار به عنوان کارگر خانوادگی کمتر از مردان است. در بسیاری کشورها مستمری به جا مانده از شوهر تنها منبع درآمد زنان سالمند تنها است  (United Nations, 2015).

این وضعیت سبب می‌شود تا هر سال بر بار مالی دولت‌ها برای نگهداری از سالمندان و ارائه خدمات بازنشستگی افزوده شود. مخارج دولت‌ها در مورد بازنشستگی دو شکل کلی دارد: یکی هزینه مستقیم پرداخت مستمری از بودجه و دیگری پرداخت مالیات. بر اساس اطلاعات موجود، میزان مخارج دولت‌های عضو  OECD برای مستمری بازنشستگان از کل GDP در سال 2011 برای کشورهای ایتالیا، فرانسه، اتریش، آلمان و ژاپن به ترتیب 15.8، ‌13.8، 13.2، 10.6 و 10.2 درصد بود که نشان از بار مالی هنگفت سالمند شدن جمعیت بر دوش دولت‌ها است. این فشار مالی به ویژه خود را در طرح‌های بازنشستگی PAYG نشان می‌دهد که اغلب کشورهای اروپایی از آن استفاده می‌کنند.

این طرح‌ها به سبب اینکه مستمری بازنشستگان از محل پرداخت حق بازنشستگی شاغلان تامین می‌شود، در تامین مالی حقوق بازنشستگی با معضلی جدی روبرو هستند؛ زیرا مدام بر تعداد بازنشستگان افزوده و از تعداد نیروی کار کاسته می‌شود؛ لذا خروجی این طرح‌ها از ورودی آنان پیشی می‌گیرد. به همین سبب دولت‌ها مجبور به مداخله و تامین کسری بودجه این طرح‌ها شده‌اند که سالانه روندی افزایشی دارد.

حتی در کشورهای اروپای غربی با وجود اینکه نظام تامین‌اجتماعی نسبتا قدرتمندی برای حمایت از سالمندان وجود دارد و فقر در دوره سالمندی در بسیاری کشورها در سطح پایینی است، از این جهت غالبا نسبت به سایر مناطق جهان در وضعیت مناسب‌تری به سر می‌برند. در سال‌های اخیر، موضوع پایداری مالی صندوق‌های بازنشستگی به یک معضل جدی برای سیاستمداران و سیاستگذاران تبدل شده است.

این مساله، تداوم حمایت اجتماعی از سالمندان و جلوگیری از فقر در دوره سالمندی برای جمعیت رو به رشد سالمندان را با تهدید جدی مواجه کرده است 
(Maltby and Deuchars, 2005. P26). در سایر کشورها، سالمندشدن جمعیت با پوشش ناکافی خدمات تامین‌اجتماعی نیز گره خورده و سبب می‌شود سالمندان در معرض مشکلات معیشتی و درمانی باشند.

در نتیجه این تغییر جمعیت‌شناختی در جهان، بسیاری کشورها به ویژه کشورهای اروپایی، آمریکای شمالی و برخی کشورهای آسیایی مانند ژاپن و چین تلاش کرده‌اند تا در حوزه‌های مختلف، خود را برای جمعیت روبه افزایش سالمندان آماده کنند.

در ادامه برخی از اقدامات موفق این کشورها برای ارتقای سالمندشدن فعال معرفی می‌شود. تمرکز اصلی در این گزارش، بر مجموعه اقدامات و برنامه‌های حاکمیتی و دولتی خواهد بود که توسط نهادهای عمومی در مقیاس وسیع اجرا می‌شوند. به علاوه تجاربی مدنظر خواهد بود که بتوان از آنها برای تدوین سیاست‌های اجتماعی و فرهنگی در مورد بازنشستگان در کشور کمک گرفت. در عین حال، این اقدامات را باید در چارچوب کلی نظام تامین‌اجتماعی کشورها تحلیل کرد و بدون در نظر گرفتن زمینه اجرای آنها امکان انتقال موفق‌شان وجود نخواهد داشت.

 

-1تغییر کلیشه‌های ذهنی در مورد سالمندی

از ریشه شروع کنید

سالمندستیزی یکی از چالش‌های مهم پیش‌روی سالمند شدن فعال است. یکی از جنبه‌های مهم سالمندستیزی، وجود پیشداوری‌ها و عقاید قالبی منفی در مورد سالمندان در جامعه است. تصور ذهنی از سالمندان به‌عنوان یک گروه همگن با خصوصیات مشابه و غالبا منفی، یکی از موانع اصلی پیوند خوردن آنها با جامعه است. به همین دلیل برخی اقدامات فرهنگی در کشورهای مختلف، معطوف به تغییر نگرش جامعه نسبت به سالمندی و از میان بردن موانع ذهنی مشارکت فعال سالمندان در جامعه است.

 آلمان؛ رویکرد جدید به تصویر سالمند

در آلمان وزارت «امور خانواده، سالمندان، زنان و جوانان» راهبردی جامع اتخاذ کرده تا به‌وسیله آن، آگاهی عمومی را در مورد سالمندان و زندگی آنها افزایش دهد. این راهبرد گزارشی به نام «تصویر سالمندان در جامعه» را به همراه داشت که توسط مجلس فدرال این کشور آماده شد که هدف آن افزایش اطلاعات و آگاهی نمایندگان و افکار عمومی در مورد وضعیت کنونی جامعه بود.

به‌علاوه یک وب‌سایت با عنوان «تصویر سالمندی، رویکرد جدید، فرصت‌های جدید» به‌وسیله وزارتخانه راه‌اندازی و فعالیت‌های این وزارتخانه در ارتباط با این راهبرد را اطلاع‌رسانی کرد. برگزاری کنفرانس با محوریت موضوع سالمندی و مسابقه عمومی عکاسی در مورد تصویر سالمندی هم از جمله برنامه‌هایی بود که در جهت تغییر نگرش جامعه به سالمندان برگزار شد .

اتریش؛ زندگی‌ها، متفاوتند

وزارت «کار، امور اجتماعی و حمایت از مصرف‌کننده» اتریش در جهت مبارزه با سالمندستیزی مطالعه‌ای فراگیر در مورد «تصویر افراد سالمند در رسانه» انجام داده است. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد دوره پیری در بازنمایی‌های رسانه‌ای به‌عنوان وضعیتی نامطلوب تصویر می‌شود که تا حد امکان باید به تعویق انداخته شود. به همین دلیل، نسبت به سایر گروه‌های سنی، تصور اندکی از سالمندان در رسانه‌های چاپی دیده می‌شود.

جایی که این تصویر در رسانه‌ها طرح می‌شود، غالبا با یک تصویر دوقطبی مواجه هستیم؛ یعنی یا سالمندان با چهره‌ای جوان، سرزنده و تندرست نمایش داده می‌شوند و یا سالمند، منزوی، بیمار و شکسته نشان داده می‌شود. دولت اتریش در سال 2012 ، که سال «سالمندشدن فعال و همبستگی بین‌نسلی» در اروپا خوانده ‌شد، تصمیم گرفت با این تصورات قالبی مقابله کند. در نتیجه، ابتدا با حمایت یک نهاد ارتباطاتی، از خبرنگاران خواست گزارش‌هایی در مورد تصویر سالمندشدن در رسانه‌ها تهیه کنند. همچنین در وب‌سایت خود یک پایگاه داده از عکس‌های مرتبط به سالمندان برای دسترسی خبرنگاران قرار داد.

همچنین، یک مستند با عنوان «زندگی‌ها، متفاوتند» ساخته شد که در آن زندگی پنج زن و مرد سالمند 85 ساله نمایش داده ‌شد. در این فیلم نشان داده ‌شد که چگونه مراقبت‌کنندگان می‌توانند به افراد سالمند، برای داشتن یک زندگی بامعنا، سالم و باشرافت کمک کنند. در نهایت وزارتخانه، بروشوری تهیه کرد که در آن کلیشه‌ها و عقاید قالبی در مورد سالمندان به چالش کشیده می‌شد و اطلاعات درست در اختیار خواننده قرار می‌گرفت .

2- تداوم زندگی شغلی

آن‌ها را از بازار کار بـیرون نکنید

مشارکت سالمندان در بازار کار از جمله موضوعات محوری رویکرد سالمندشدن فعال است. مبنای این رویکرد از یک ‌طرف در افزایش امید به زندگی و حق سالمندان برای اشتغال و از سوی دیگر در نیاز جوامع به نیروی کار و بحران‌های ناشی از افزایش تعداد سالمندان و کاهش نیروی کار جوان حکایت دارد. به همین سبب سیاست‌های تداوم زندگی شغلی از جمله مواردی است که بسیاری کشورها به ویژه کشورهای صنعتی آن را دنبال می‌کنند. در ادامه بخشی از تجارب موفق در این زمینه معرفی شده است:

ژاپن؛ باقی ماندن در بازار کار یک ارزش است

در بین کشورهای توسعه‌یافته، ژاپن از جمله کشورهایی است که نرخ مشارکت در بازار کار میان افراد بالای 65 سال در آن بالاست. یکی از دلایل این امر را فرهنگ این کشور می‌دانند که در آن باقی ماندن در بازار کار در طول زندگی یک ارزش محسوب می‌شود. دلایل دیگری چون امید به زندگی بالا، احساس نیاز اقتصادی، تعداد بالای کارکنان خوداشتغال و نقش دولت در تسهیل اشتغال افراد سالمند نیز قابل توجه است (Williamson & Higo, 2009). سیاست‌های تداوم زندگی شغلی دولت ژاپن به سبب کاهش جمعیت این کشور و به دنبال آن کاهش تعداد شاغلان جوان و افزایش تعداد سالمندان برای کمک به اقتصاد این کشور ضروری بوده است. از جمله این سیاست‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

افزایش سن بازنشستگی: دولت ژاپن به‌طور پیوسته افراد بالای 60 سال (سن بازنشستگی در اغلب شرکت‌ها) را تشویق می‌کند تا در شغل خود و بازار کار باقی بمانند. دولت در یک بازه زمانی تدریجی، سن دریافت مستمری بازنشستگی دولتی را از 60 سال به 65 سال تغییر داد. در سال 2006، قانون تثبیت اشتغال سالمندان تصویب و بر اساس آن شرکت‌ها ملزم شدند تا تضمین کنند افراد در فاصله 60 تا 64 سالگی بدون کاهش در حقوق به شغل خود ادامه دهند. در سال‌های اخیر در ژاپن تلاش‌هایی برای افزایش سن بازنشستگی تا 70 سال یا حتی لغو کلی سن بازنشستگی و تدوین شیوه‌ای جدید از اشتغال، بدون در نظر گرفتن موضوع سن صورت گرفته است (Yong et al. , 2015).

اشتغال مجدد سالمندان: یکی دیگر از سیاست‌های ژاپن، اشتغال مجدد افراد میانسال و کارگران مسن است. این کار با تبدیل کارکنان دائم به کارکنان قراردادی، کارکنان با ساعت کار کمتر، اشتراک شغل  یا سایر اشکال منعطف اشتغال صورت می‌گیرد. دولت ژاپن برای حمایت از اشتغال مجدد سالمندان مجموعه‌ای از اقدامات را انجام می‌دهد:

ایجاد فرصت‌های جمعی برای اشتغال: در صورتی که یک گروه سه‌نفره یا بیشتر، از افراد 45 سال به بالا، یک کسب‌وکار جدید را آغاز و تعهد دهند افراد میانسال و سالمند را استخدام کنند، بخشی از هزینه‌های راه‌اندازی این کسب‌وکار را به‌صورت یارانه از سوی دولت دریافت می‌کنند.

یارانه و حمایت‌های مالی برای سازمان و افراد کارفرما یک اقدام مهم دولت است. ازآنجاکه هزینه‌های مالی برای شرکت‌های کوچک و متوسط بالا است، دولت ژاپن به شرکت‌هایی که 300 نفر یا کمتر کارمند داشته و سن بازنشستگی را افزایش دهند یا سیاست‌های بازنشستگی اجباری را تعلیق کنند، یارانه پرداخت می‌کند.

دفاتر امنیت اشتغال عمومی، وظیفه ارائه خدمات مشاوره به شرکت‌ها در مورد بازبینی نظام مزایای بازنشستگی و ایجاد فرصت‌های اشتغال برای سالمندان را بر عهده دارند. در این دفاتر متخصصان حوزه اشتغال، مدیریت و بیمه اجتماعی برای اتخاذ شیوه‌های جدید در مورد اشتغال مجدد سالمندان به شرکت‌ها مشاوره می‌دهند.

همچنین فعالیت‌های متنوع آموزشی و اطلاع‌رسانی برای آگاهی‌بخشی به افکار عمومی در مورد اشتغال سالمندان انجام می‌شود.

اشتغال موقت و کوتاه‌مدت: برای آن دسته از بازنشستگانی که تمایل دارند در مشاغلی سبک‌تر فعال باشند، فعالیت‌های اجتماع‌محور موقت یا کوتاه‌مدت از طریق مراکز منابع انسانی نقره‌ای  که در تمام نقاط ژاپن مستقر هستند فراهم می‌شود. این مراکز توسط اجتماعات محلی راه‌اندازی می‌شوند و به محدوده جغرافیایی مشخصی خدمات‌رسانی می‌کنند. کارکرد اصلی این مراکز این است که برای نیازهای کارفرمایان محلی، افراد مناسب را پیشنهاد و به افراد سالمند جویای کار، آموزش‌های لازم را برای یافتن شغل ارائه کنند.

هر فرد بالای 60 سال می‌تواند ثبت‌نام کند و عضو این مراکز شود. هزینه این مراکز توسط نهادهای محلی و وزارت بهداشت، کار و رفاه ژاپن تامین می‌شود. مشاغلی که این مراکز تامین می‌کنند شامل کارهای عمومی داخلی و بیرونی (مانند تمیزکردن پارک‌ها، باغبانی، سرایداری ساختمان، چسباندن پوستر)، مدیریت مکان‌ها (همچون مدیریت پارکینگ‌ها، پارکینگ‌های دوچرخه، مدارس، مراکز محلی، ساختمان‌ها و مانند آن) و مشاغل دفتری (مشاغل دفتری عمومی، پذیرش، نامه‌رسانی و امثال آن) است. درآمدی که افراد از این فعالیت‌ها به دست می‌آورند تأثیری در حقوق بازنشستگی دریافتی آنها ندارد. این مشاغل کمک می‌کند تا افراد دچار انزوا نشوند و امکان مشارکت اجتماعی داشته باشند.
(Yong et al. , 2015).

لهستان؛ طرح همبستگی نسل‌ها

طرح همبستگی نسل‌ها ، با هدف افزایش نرخ اشتغال در لهستان با توجه به خطر کمبود نیروی کار در این کشور در آینده است. لهستان در سال‌های اخیر، جهش قابل‌توجهی در ارتقای کیفیت زندگی تا سطح متوسط اروپا داشته، اما از سوی دیگر مهاجرت از این کشور به سایر کشورهای اروپایی نیز در حال رشد است. نتیجه این وضعیت، کاهش نیروی کار در این کشور و در نتیجه خطر کمبود نیروی کار در آینده است. در این وضعیت، نرخ پایین مشارکت سالمندان در بازار کار برای این کشور به مساله‌ای مهم تبدیل شده است.

درنتیجه دولت لهستان برنامه همبستگی نسل‌ها را اجرا کرده که هدف اصلی آن تمرکز بر نیروی کار سالمند و برنامه فعالیت اجتماعی سالمندان  برای تقویت سالمندشدن فعال و حفظ سلامت، فراتر از کار با دستمزد است. در این راستا، وزارت کار و تامین‌اجتماعی و مرکز توسعه منابع انسانی این کشور یک کمپین ملی تبلیغاتی در مورد مزایا و ارزش نیروی کار سالمند باتجربه به راه انداخته‌اند. هدف این کمپین، ایجاد تغییرات فرهنگی در نگرش‌ها و مقابله با عقاید منفی در مورد کارکنان سالمند و توسعه و تشویق تجربیات موفق در حوزه مدیریت سن در سازمان‌ها به منظور مقابله با تبعیض سنی علیه سالمندان در محیط کاری است.

یکی دیگر از مولفه‌های این برنامه ملی، تعریف یارانه‌های دستمزد تا 50 درصد حداقل حقوق ماهیانه برای کارفرمایانی است که افراد سالمند بیکار بالای 50 سال را تا 12 ماه و افراد سالمند بالای 60 سال را تا 24 ماه استخدام کنند. به‌علاوه کارفرمایان از پرداخت سهم صندوق کار  و مزایای تضمین‌شده کارکنان  معاف می‌شوند تا هزینه نهایی به کارگیری کارکنان سالمند کاهش یابد. نهایتا صندوق آموزش ملی  هم برنامه‌های آموزشی و مهارت‌آموزی با تمرکز بر کارگران بالای 45 سال جهت افزایش مهارت و بهبود کارایی را تامین مالی می‌کند (Neary et al, 2016).

کره‌جنوبی؛ سالمندان پرستار سالمندان و کودکان

در کره‌جنوبی دو برنامه نگهداری سالمندان از سالمندان  و نگهداری سالمندان از کودکان  اجرا می‌شود که در آنها دولت از سالمندانی که نقش‌های مراقبتی انجام دهند، حمایت می‌کند. هدف از اجرای آنها فراهم کردن درآمد و تقویت مشارکت اجتماعی از طریق فراهم کردن شغل برای سالمندان سالم است. در برنامه نگهداری سالمندان از سالمندان، افراد سالمندی که از سلامت کافی برخوردارند برای مراقبت از سالمندان بیماری که تنها هستند یا نیاز به مراقبت در خانه دارند، آموزش می‌بینند.

در برنامه نگهداری سالمندان از کودکان، برای افراد سالمند این فرصت فراهم می‌شود که به مربیان کودک در مراکز مراقبت روزانه، مهدکودک‌ها و مدارس ابتدایی کمک کنند. همه افراد سالمندی که در این برنامه شرکت کنند، در ازای خدماتشان به‌طور ماهیانه مبلغ 200 هزار وون (واحد پول کره‌جنوبی) دریافت می‌کنند. برنامه نگهداری سالمندان از سالمندان، برنامه نگهداری و مراقبت از سالمندان در خانه است که از یک سالمند برای مراقبت از یک سالمند بیمار و نیازمند کمک استفاده می‌کند (Hong and Park, 2010).  

آمریکا؛ اشتغال محلی

وزارت کار ایالات‌متحده آمریکا بر اساس قانون سالمندان آمریکایی، برنامه‌ای را در سرتاسر این کشور اجرا می‌کند که «اشتغال سالمندان در مشاغل محلی»  نام دارد. در این برنامه برای سالمندان بالای 55 سال کم‌درآمد که بیکارند یا وضعیت شغلی خوبی ندارند، مجموعه‌ای از آموزش‌های شغلی جامعه‌محور و ارزان‌قیمت ارائه می‌شود. افرادی که در این برنامه به‌طور متوسط 20 ساعت در هفته کار کنند، بالاترین حداقل دستمزد فدرال، ایالتی یا محلی را دریافت می‌کنند. افراد سالمند در این طرح در مشاغل مختلف خدماتی در مراکز عمومی و غیرانتفاعی مانند مراکز خدمات روزانه، مراکز سالمندان، آژانس‌های دولتی، مدارس، بیمارستان‌ها، کتابخانه‌ها و امثال آن به کار گرفته می‌شوند. 

3- نگهداری بلندمدت از سالمندان در خانه

دور از خانه هرگز

حفظ سلامت، یکی از ضرورت‌ها و محورهای اصلی سالمندشدن فعال است. نگهداری بلندمدت به مجموعه مراقبت‌های بهداشتی و خدمات اجتماعی روزانه به افراد سالمند گفته می‌شود که در خانه خود سالمند، ارائه شده تا در عین حال، علاوه بر حفظ استقلال شخصی، بتوان سلامت آنها را برای بلندمدت تضمین کرد.در اینجا برخی از تجارب جهانی در این زمینه ذکر شده است:

ژاپن؛ طرح طلایی یاری‌رسانی به سالمند

تحولات سریع صنعتی، ساختار خانواده در ژاپن را تغییر و مراقبت از سالمندان را دچار چالش کرد. در نتیجه مجموعه‌ای از سیاست‌ها و برنامه‌ها برای تقویت مراقبت‌های غیررسمی در این کشور شکل گرفت تا رفاه این بخش از جمعیت را تامین کند. یکی از این سیاست‌ها که سال 1989 اجرایی شد، «طرح طلایی»  نام دارد. بر این اساس نهادهای محلی ملزم به ارائه خدمات بهداشتی در سطح اجتماع محلی از طریق بهبود خدمات در منزل شدند.

با اجرای این طرح مجموعه‌ای از خدمات جدید برای سالمندان ژاپنی معرفی شد که می‌توان از یاری‌رسانان خانگی، تجهیزات خدمات‌رسانی با اقامت کوتاه ، مراکز تامین خدمات خانگی، خدمات پرستاری در منزل، خانه‌های گروهی برای سالمندان با زوال عقل، مراکز خدمات روزانه، خانه‌های مراقبت و مراکز چندکاربردی برای سالمندان نام برد.

یکی دیگر از سیاست‌های مراقبت بلندمدت، بیمه مراقبت بلندمدت ملی  است. این برنامه از سال 2000 اجرا شد و هدف آن فراهم کردن خدمات نگهداری و مراقبت برای سالمندان از طریق یک شیوه جدید بیمه اجتماعی فراگیر برای همه سالمندان بالای 65 سال بود. هدف برنامه بلندمدت مراقبت در ژاپن، ارائه خدمات مراقبتی به سالمندان بیمار و نیازمند مراقبت، ارائه یک بسته خدمات بهداشتی فراگیر به همه و کاهش بستری ‌شدن‌های بیمارستانی غیرضروری است. این طرح چهار اصل دارد:

•    امکان استفاده سالمندان از خدمات مراقبتی در خانه و متناسب با نیازشان، صرف‌نظر از درآمد یا وضعیت خانوادگی
•    تلفیق نظام رفاهی موجود برای سالمندان با خدمات بهداشتی و درمانی
•    تشویق بخش خصوصی برای مشارکت در این طرح
•    طرح «مدیریت مراقبت » به‌عنوان مفهومی فراگیر برای پوشش دادن به مجموعه‌ای متنوع از خدمات.

 

سوئد؛ درخواست خدمات اجتماعی از شهرداری

در سوئد، مسئولیت رفاه افراد سالمند بین سه لایه حکمرانی تقسیم شده است: در سطح ملی، شوراها و شهرداری‌ها. شوراهای منطقه و شهرداری‌ها اختیار و استقلال بالایی در برابر دولت مرکزی دارند. شوراهای منتخب مردم از حق وضع مالیات برای تامین هزینه‌ها برخوردار هستند (بورد ملی سلامت و رفاه ، 2004). فرد سالمند معمولا تنها بخش اندکی (5 تا 6 درصد) از هزینه‌ها را می‌پردازد. بخش اصلی هزینه‌ها (82 تا 85 درصد) به‌وسیله مالیات‌های محلی تامین می‌شود. قانون خدمات اجتماعی  سوئد در سال 1982 تصویب شد.

 این قانون از یک‌سو حقوق شهروندان برای دسترسی به کمک‌های اجتماعی و مالی و از سوی دیگر وظایف مقامات محلی و شهرداری‌ها در قبال ساکنان منطقه را مشخص می‌کند. بر اساس این قانون، شهرداری‌ها در قبال گروه‌های مختلفی مانند کودکان و نوجوانان، معتادان، سالمندان، افراد دارای ناتوانی عملکردی، افرادی که از بستگان خود مراقبت می‌کنند و قربانیان جرم، مسئولیت ویژه دارند.

بر اساس قانون خدمات اجتماعی، کلیه خدمات بر اساس انتخاب آزاد و استقلال فرد ارائه می‌شود و باید متناسب با وضعیت فردی و تمایل فرد برای تغییر وضعیت اجتماعی‌اش متناسب‌سازی شود. در این قانون در بخش مرتبط با سالمندان، شهرداری‌ها وظیفه دارند تا شرایط زیر را برای هر سالمند تامین کنند:

•   بتواند یک زندگی فعال داشته و بر جامعه و زندگی روزمره خود تأثیرگذار باشد
•   بتواند امنیت و استقلال خود را در فرایند پیرشدن حفظ کند
•   با احترام با او رفتار شود
•   به خدمات با کیفیت دسترسی داشته باشد

خدمات این قانون باید به شکلی باشد تا فرد بتواند در محیط زندگی خود باقی بماند و در صورتی‌که امکان آن وجود نداشته باشد، سرپناه مناسب برای وی مانند (خانه‌های سالمند یا سکونتگاه‌های گروهی) فراهم شود . در سال 1992 در ساختار خدمات‌رسانی به افراد سالمند، اصلاحاتی انجام شد که به ADEL معروف است. بر این اساس، همه مسئولیت‌های مرتبط به نگهداری و مراقبت از سالمندان به شهرداری‌ها واگذار شد.

هدف دیگر این اصلاحات، تقویت فرهنگ خدمات اجتماعی به سالمندان و در نتیجه کم کردن از مراقبت‌های درمانی و بیمارستانی بود (بورد ملی سلامت و رفاه، 2005).  در عین حال، بر اساس قانون، مردم سوئد حق دارند هر زمان که نیاز باشد از شهرداری منطقه سکونت خود درخواست مراقبت و خدمات کنند. خدمات پایه برای سالمندان در شهرداری‌ها، کمک خانگی است. این خدمات شامل کمک برای انجام فعالیت‌های روزانه مانند خرید، تهیه غذا، نظافت و شستن لباس است. علاوه بر این‌ها، خدمات شخصی مانند کمک به استحمام، دستشویی رفتن، لباس پوشیدن و به رختخواب رفتن و برخاستن از آن هم ارائه می‌شود. علاوه بر خدمات خانگی، مجموعه‌ای از خدمات دیگر شامل خدمات حمل‌ونقل، مراقبت از پا (به‌ویژه در مورد افراد دارای دیابت)، ارسال غذا، هشداردهنده‌های امنیتی، متناسب‌سازی مسکن، کمک به معلولان و مانند آنها وجود دارد.

آمریکا؛ قانون سالمندان

یکی از مهم‌ترین حوزه‌های کمک به سالمندان آسیب‌پذیر و نیازمند کمک در آمریکا، قانون سالمندان آمریکایی  است. این قانون در سال 1965 اجرایی شد که بر اساس آن خدمات اجتماعی ضروری برای اغلب سالمندان آسیب‌پذیر فراهم شد. همه افراد بالای 60 سال در آمریکا مشمول دریافت خدمات این قانون هستند، لیکن ایالت‌ها ملزم‌اند که خدمات خود را به‌طور ویژه به کسانی ارائه کنند که بیشترین نیاز اقتصادی و اجتماعی را دارند. مجموعه خدماتی که بر اساس این قانون به سالمندان ارائه می‌شود، عبارتند از:

تغذیه: بزرگ‌ترین برنامه این قانون، مقابله با گرسنگی و ناامنی غذایی است. حدود 40 درصد از بودجه فدرال، صرف تامین غذا در مراکز سالمندان، ارسال غذا به منازل یا ارائه مشاوره‌های تغذیه‌ای می‌شود. مثلا در سال 2011، 139 میلیون وعده غذایی به خانه‌ها ارسال و 89 میلیون غذا در مکان‌های عمومی سالمندان توزیع شد که حدود 2.5 میلیون نفر را پوشش داد.

اشتغال: یکی از خدمات مبتنی بر قانون سالمندان آمریکایی، فراهم کردن فرصت‌های شغلی پاره‌وقت و آموزش برای افراد بالای 55 سال بیکار و کم‌درآمد است. حدود 23 درصد بودجه فدرال، صرف برنامه اشتغال برای خدمات اجتماعی سالمندان  می‌شود. این برنامه سبب شده تا از ابتدای اجرای قانون، به حدود یک میلیون نفر برای اشتغال کمک شده باشد.

خدمات در خانه و جامعه محلی: بر اساس قانون سالمندان آمریکایی، مجموعه‌ای از خدمات حمایتی و پیشگیری از بیماری شامل مراقبت‌های خانگی، حمل‌ونقل، خدمات روزانه و ارتقای سلامتی به آنها ارائه می‌شود. 20 درصد از بودجه فدرال، صرف این بخش می‌شود تا کمک کند افراد فعال بمانند و استقلال خود را تا حد امکان حفظ کنند. به‌علاوه نیاز به مداخلات پزشکی گرانقیمت نیز کاهش یابد.

مراقبت‌کنندگان خانوادگی: بر اساس قانون سالمندان آمریکایی، بودجه اندکی نیز برای کمک به مراقبت‌کنندگان خانوادگی از سالمندان اختصاص یافته که صرف ارائه اطلاعات، مشاوره و آموزش شیوه‌های مراقبت می‌شود.

خدمات مقابله با سوءاستفاده از سالمندان: بخش اندکی از بودجه سالانه این قانون (کمتر از 5/0 درصد) برای جلوگیری و شناسایی سوءاستفاده از سالمندان هزینه می‌شود. کارکنان نهاد خدمات حمایتی بزرگسالان ، اولین گروهی هستند که نسبت به گزارش‌های رسیده در مورد سوءاستفاده از سالمندان واکنش نشان می‌دهند.

ترکیه؛ حمایت اجتماعی سالمندان

در کشور ترکیه بر اساس قانونی که در سال 1976 تصویب شده، افراد سالمند 65 سال و بالاتر که درآمد نداشته و وابستگانی هم ندارند، مستمری دریافت می‌کنند. در سال 2012، 668 هزار فرد سالمند بدون درآمد، مستمری دریافت و حدود 160 هزار زن که شوهر خود را از دست داده‌اند نیز کمک مالی دو ماهانه دریافت کرده‌اند. اگر فرد سالمندی نیز توسط بستگان خود نگهداری شود، فرد نگهداری‌کننده به‌طور ماهانه کمک‌هزینه‌ای دریافت می‌کند.

افراد سالمند بالای 60 سال که بیماری واگیردار یا ناتوانی‌های جسمی و روانی خاصی ندارند اما به حمایت اجتماعی، فیزیکی و روان‌شناختی نیازمند و تمایلی هم به زندگی در خانه سالمندان ندارند، می‌توانند خدمات مورد نیاز خود را در خانه دریافت کنند. خدمات در خانه توسط مراکز خدمات‌رسانی به افراد سالمند انجام می‌شود و افراد دارای بیماری‌های مزمن مانند آلزایمر، زوال عقل و خانواده‌شان از خدمات روزانه این مراکز استفاده می‌کنند.

هدف از ارائه این خدمات این است که زندگی افرادی که در خانه خود زندگی می‌کنند ارتقا یابد و حمایت‌های اجتماعی، روانی و فیزیولوژیکی لازم از آنها صورت گیرد. خدمات حمایتی روزانه برای افراد سالمند فاقد بیماری هم ارائه می‌شود که هدف اصلی آن کمک به آنها برای لذت بردن از زمان، تقویت روابط اجتماعی و فعالیت‌های تقویت‌کننده سلامتی است. این اقدامات عبارت‌اند از:

• خدمات مشاوره: در مورد تامین‌اجتماعی، بهداشت، درمان و ...
• فعالیت‌های فرهنگی: سینما، تئاتر و جشن‌های هفته سالمندان
• فعالیت‌های اجتماعی: گشت‌وگذار، پیک‌نیک، فعالیت‌های تفریحی، کمپینگ و ...
• دوره‌های آموزشی: گروه کر، صنایع‌دستی، نقاشی و ...

 

4-مشارکت اجتماعی با فعالیت‌های داوطلبانه

آن‌ها را از جامعه بیرون نکنید

فعالیت داوطلبانه، یکی از اجزای اساسی سالمندشدن فعال و تقویت همبستگی بین‌نسلی است. برای این کار نقش دولت‌ها ضروری، اما سهم اصلی بر عهده خود افراد سالمند و سازمان‌های مردم‌نهاد است. صرف‌نظر از اینکه چه زمانی افراد از بازار اشتغال خارج شوند، این مساله بسیار مهم است که افراد برای حفظ معنای زندگی و هدف‌دار بودن در شکلی از فعالیت‌های اجتماعی درگیر باشند. در ادامه برخی از نمونه‌های موفق از مشارکت داوطلبانه سالمندان در کشورهای مختلف ارائه می‌شود.

 ژاپن؛ از کمک‌رسانی بین‌المللی تا کلوپ‌های سالمندان

آژانس همکاری بین‌المللی ژاپن  یکی از نهادهای فعال ژاپن در حوزه کمک‌رسانی بین‌المللی است. این شرکت برای فعالیت‌های خود گروهی از افراد سالمند داوطلب را به کشورهای مختلف اعزام می‌کند. این آژانس، سالانه گروهی از مردان و زنان 40 تا 69 ساله را به‌ عنوان سالمندان داوطلب استخدام و آنها را برای پروژه‌های یک یا دو ساله به کشورهای درحال‌توسعه اعزام می‌کند.

در طی دو دهه گذشته، بیش از 4 هزار و 500 نفر به‌عنوان داوطلبان سالمند به 60 کشور جهان عموما در آسیا و آمریکای لاتین اعزام شده‌اند. 37 درصد از داوطلبان در حوزه آموزش (مدیریت مدرسه، آموزش زبان ژاپنی)، 16.2 درصد در فعالیت‌های صنعتی و 12.9 درصد در بخش کشاورزی فعالیت کرده‌اند. این طرح این امکان را برای بازنشستگان فراهم کرده تا پس از دوران اشتغال بتوانند دانش و مهارت خود را در اختیار دیگران قرار دهند. این طرح شکلی از رابط دوجانبه دادن-ستاندن است؛ یعنی سالمندان داوطلب، دانش و مهارت خود را در اختیار همکاری‌های بین‌المللی قرار می‌دهند و در مقابل فرصت یادگیری و رشد فردی به دست می‌آورند.

کلوپ‌های سالمندان یا کلوپ‌های Rojin نقش مهمی در ارتقای مشارکت اجتماعی سالمندان ژاپنی دارند. البته این کلوپ‌ها برای مواجه با پدیده سالخوردگی تاسیس نشده‌اند و ایده کلوپ‌های سالمندان از زمان‌های قدیم در ژاپن وجود داشته است. پس از جنگ جهانی دوم، سالمندان به‌طور داوطلبانه گروه‌هایی تشکیل می‌دادند که هدف آن مقابله با پیامدهای جنگ و تغییرات نظام خانوادگی در ژاپن بود. از سال 2010 حدود 117 هزار کلوپ سالمندان در سرتاسر ژاپن فعالیت می‌کند که بیش از 7 میلیون عضو دارد.

در سال 1962 فدراسیون کلوپ‌های سالمندان تشکیل شد که نماینده کلیه کلوپ‌های سرتاسر کشور بود. در کلوپ‌های سالمندان دو دسته فعالیت اصلی انجام می‌شود. یکی از فعالیت‌های اصلی کلوپ، برگزاری رویدادهای اجتماعی مختلف برای ارتقای سلامت و تندرستی اعضا، تمرین‌های ورزشی (مانند پیاده‌روی، رقص و شنا) و برنامه‌های سرگرمی و تفریحی (مانند باغبانی، شطرنج و خوانندگی) است. بخش دوم فعالیت کلوپ‌ها، فراهم کردن زمینه‌ها و فرصت مشارکت اعضا در فعالیت‌های محلی است.

 اعضای این کلوپ‌ها به‌عنوان داوطلب به مهدکودک‌ها سر می‌زنند. در مراکز خدمات اجتماعی، هنر و صنایع‌دستی درس می‌دهند یا پارک و خیابان‌ها را تمیز می‌کنند. این کلوپ‌ها معمولا برنامه بیمه گروهی خاص خود را دارند که هر گونه خسارت یا صدمه ناشی از فعالیت‌های کلوپ برای اعضا را پوشش می‌دهد.

آمریکا؛ سپاه سالمندان

فعالیت‌های داوطلبانه توسط سالمندان در آمریکا در دهه‌های گذشته افزایش یافته است. نکته مهم این است که فعالیت داوطلبانه، یک سنت قدیمی در این کشور  است و به همین دلیل آمریکا را کشور داوطلب‌ها می‌دانند. سیاست‌ها و برنامه‌های فدرال سهم زیادی در گسترش فعالیت‌های داوطلبانه به ‌ویژه در مورد سالمندان داشته است.

قانون خدمات داوطلبانه داخلی سه برنامه مشخص را برای مشارکت سالمندان اجرایی کرد که عبارتند از:  برنامه داوطلبان سالمند و بازنشسته ، برنامه پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌های رضاعی  و برنامه یاران سالمند . وقتی در سال 1993، بنگاه خدمات جامعه‌ای و ملی تشکیل شد، این سه برنامه در هم ادغام و یک نهاد واحد با عنوان سپاه سالمندان  (که امروز سپاه ملی خدمات سالمندان  نامیده می‌شود) شکل گرفت. این نهاد از افراد بالای 55 سال که تمایل به اشتراک گذاشتن تجربیات خود دارند و می‌خواهند تغییری در جهان ایجاد کنند، عضوگیری می‌کند. اقدامات اصلی این سه شاخه از فعالیت‌های داوطلبانه عبارتند از:

برنامه داوطلبان سالمند و بازنشسته: این برنامه در سال 1971 شکل گرفت و بزرگ‌ترین سازمان فعالیت داوطلبانه و شبکه افراد بالای 55 سال در آمریکاست. این برنامه مجموعه متنوعی از فرصت‌های فعالیت داوطلبانه در سطح ملی و محلی را فراهم کرده و میان زمینه‌های فعالیت با سالمندان عضو خود ارتباط برقرار می‌کند. داوطلبان در این برنامه، به کودکان آموزش می‌دهند، خانه‌ها را بازسازی می‌کنند، به مهاجران زبان انگلیسی آموزش می‌دهند، به قربانیان بلایای طبیعی کمک و در زمینه‌های متعدد دیگر ملی و محلی فعالیت می‌کنند.

برای افراد داوطلب، امکان انتخاب نوع فعالیت، زمان و مکان انجام آن وجود دارد و از چند ساعت در هفته تا 40 ساعت در هفته فعالیت‌ها متنوع است. در سال 2008، 428 هزار و .900 داوطلب سالمند در 61 هزار و 500 ایستگاه داوطلبان در سرتاسر آمریکا خدمت کرده‌اند. در این برنامه به افراد حقوق داده نمی‌شود اما معمولا هزینه‌های انجام مأموریت و خدمات مانند تغذیه و حمل‌ونقل پوشش داده می‌شود.

برنامه پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌های رضاعی: این برنامه در سال 1965 شکل گرفت و کار اصلی آن آموزش فردبه‌فرد، یک داوطلب سالمند به یک کودک یا جوان نیازمند است. این پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها به‌عنوان بخشی از خانواده گسترده فرد عمل کرده و آموزش کودکان دارای ناتوانی‌های جسمی، کمک به کودکان آزاردیده یا نوجوانان مساله‌دار و مادران جوان را بر عهده می‌گیرند. آنان همچنین نگهداری از نوزادان نارس یا کودکان با ناتوانی‌های جسمی را انجام می‌دهند. در سال 2008، 28 هزار و 700 پدربزرگ و مادربزرگ رضاعی به 285 هزار کودک و نوجوان خدمات‌رسانی کردند.

برنامه یاران سالمند: این برنامه از سال 1974 آغاز شد و در آن، داوطلبان به افرادی که در انجام کارهای روزانه مانند خرید یا پرداخت قبوض مشکل دارند، کمک می‌رسانند. این داوطلبان همچنین به مراکز بهداشتی و خانواده‌ها در مورد مسائل و مشکلات سالمندان اطلاع‌رسانی می‌کنند و به خانواده‌ها در مورد چگونگی مراقبت از سالمندان مشاوره می‌دهند. در سال 2008، 15 هزار و 200 داوطلب به 68  هزارو100 سالمند نیازمند کمک یاری رسانده‌اند.

سوئد؛ نیروهای داوطلب سالمند

بر اساس آمار در سال 2009، حدود6 میلیون سوئدی حداقل در یکی از حدود 50 هزار سازمان داوطلبانه عضو بوده‌اند. سهم بخش داوطلبانه در تولید ناخالص داخلی سوئد را حدود 5 درصد برآورد می‌کنند. در بین گروه‌های مختلف سنی، سالمندان هم بخش قابل توجهی از نیروهای داوطلب در سوئد هستند. افراد میان‌سال به‌طور متوسط 9 ساعت در ماه کار داوطلبانه انجام می‌دهند اما این رقم برای افراد بین 60 تا 74 سال حدود 20 ساعت است.

افراد سالمند در سوئد بیشتر در سازمان‌های مستمری‌بگیران، سازمان‌های دینی، انجمن‌های مسکن و انجمن‌های ورزشی شرکت دارند. حضور پرتعداد سالمندان در سازمان‌های مستمری‌بگیران را نتیجه تمایل افراد برای یافتن دوستان جدید و افزایش شبکه غیررسمی خود پس از بازنشستگی می‌دانند. بزرگ‌ترین سازمان‌های مرتبط با داوطلبان سالمند یکی سازمان ملی مستمری‌بگیران سوئد  و دیگری اتحادیه مستمری‌بگیران سوئد  است.

اولی در سال 1942 تشکیل شده و حدود 400 هزار عضو دارد و دومی در سال 1939 تشکیل شده و 225 هزار عضو دارد. این دو سازمان هم در مطرح شدن صدای افراد سالمندان در مباحث عمومی و حقوق سالمندان اثرگذار هستند و هم در سطح ملی امکان گردهمایی سالمندان، جلسات مطالعه کتاب، سفرهای جمعی، ورزش و سایر فعالیت‌ها را فراهم می‌کنند.

فرانسه؛ بخوان تا بتواند بخواند

تعریف یک طرح ملی در فرانسه برای کتاب خواندن برای کودکان، یکی از برنامه‌های بسیار موفق در به کارگیری نیروهای داوطلب سالمند است. در فرانسه یک برنامه ملی بین نسلی اجرا می‌شود که یک سازمان داوطلبانه به نام «بخوان تا بتواند بخواند»  اجرا می‌شود. این ایده اولین بار در دهه 1980 شکل گرفت که در آن زمان یک معلم از اعضای یک سازمان محلی داوطلبانه برای سالمندان و بازنشستگان خواست تا در کار کتابخانه مدرسه به وی کمک کنند.

 مبنای این کار این است که یک فرد بالای 50 سال برای گروه کوچکی از کودکان در مدارس، کتابخانه‌ها و مراکز محلی، هفته‌ای حداقل یک‌بار برای 30 دقیقه کتاب می‌خواند. کودکانی که در خواندن مشکل دارند، هدف اصلی این کمک‌ها هستند. افراد سالمند هم برای انجام این کار آموزش‌دیده‌اند و صلاحیت آنها برای کار با کودکان تایید شده است. این یک برنامه ملی است و به‌گونه‌ای تنظیم شده که مدارس بتوانند در سطح محلی با داوطلبان موجود ارتباط برقرار کنند.

در دهه 1990 این برنامه بسیار رشد کرد و امروز حدود 14 هزار سالمند به‌طور منظم برای 550 هزار دانش‌آموز در 8 هزار مدرسه در سرتاسر فرانسه کتاب می‌خوانند. نتایج این برنامه چندین‌بار مورد ارزیابی قرار گرفت و مزایای آن برای همه افراد شرکت‌کننده در آن تایید شد. این برنامه نشان می‌دهد که سالمندان در جامعه چگونه می‌توانند به‌عنوان منبعی بالقوه برای آموزش‌وپرورش اجتماعی کودکان نیازمند کمک، به کار برود. این طرح هم به سبب فراهم کردن فرصت مشارکت داوطلبانه و هم به دلیل ارتباط میان-نسلی در آن، سیاستی مهم در راستای تقویت سالمندشدن فعال به شمار می‌آید.

 5- قانونگذاری برای سالمندان

آن‌ها را از سیاست بیرون نکنید

افزایش جمعیت سالمندان سبب شده تا کشورهای مختلف در سندهای بالادستی و استراتژیک خود، این بخش از جامعه را در چشم‌انداز بلند مدت خود برای یک جامعه متعادل در نظر بگیرند. حالا سالمندان جایگاه مشخصی در سیاستگذاری‌ها دارند

چین؛ حقوق سالمندان در سیاستگذاری

در چین، بر اساس سنت‌های فرهنگی، سالمندشدن نیروی مولد، شش اصل اساسی را در بر می‌گیرد که اساس سیاستگذاری در این حوزه را تشکیل می‌دهد. این شش اصل عبارتند از:

•    تامین شدن معیشت، حق همه سالمندان است.
•   دریافت خدمات درمانی مناسب، حق همه سالمندان است.
•    فرصت داشتن برای آموزش دادن و انتقال تجربیات و خرد، حق همه سالمندان است.
•    فرصت بهره‌مند شدن از آموزش و یادگیری حق همه سالمندان است.
•   فرصت داشتن برای مشارکت و کمک به جامعه حق همه سالمندان است.
•   حق برخورداری از زندگی شاد و رضایت‌بخش حق همه سالمندان است.

این شش اصل، اصول کلی هدایت‌کننده سیاست‌ها و برنامه‌ها در چین، در خصوص حقوق سالمندان و الزامات خانواده و جامعه برای مراقبت از آنها است. همچنین این شش اصل در سیاستگذاری چین به شش حوزه سیاستگذاری در چین یعنی نظام تامین‌اجتماعی، نظام مراقبت‌های درمانی و پزشکی، نظام خدمات اجتماعی، برنامه‌های آموزش و یادگیری مادام‌العمر، برنامه‌های مشارکت اجتماعی و توسعه اجتماعی و نظام قانونی برای حفاظت از حقوق سالمندان منجر شده است.

یکی از اقدامات مهم دولت چین قانون حمایت از حقوق و منافع سالمندان است که در سال 1996، تدوین و در سال 2012 بازبینی شده است. بهبود نظام تامین‌اجتماعی، ارتقای سلامتی، دسترسی به خدمات پزشکی، ایجاد فرصت برای رسیدن به اهداف شخصی از جمله مواردی است که در این قانون به آن اشاره شده است.

مجموعه‌ای از قوانین سختگیرانه در این قانون، هرگونه شانه خالی کردن فرزندان از نگهداری یا رسیدگی به پدران و مادران سالمند را مستوجب مجازات می‌کند. در بخش تامین‌اجتماعی، فراهم کردن حقوق مستمری برای رفع نیازهای اولیه سالمندان در تعهد دولت آمده و دولت متعهد شده تا با افزایش میزان توسعه کشور، سهم مستمری افراد را نیز افزایش دهد.

نظام بیمه درمانی از جمله موارد دیگری است که در این سند به‌عنوان حقوق سالمندان به آن اشاره شده است. اولویت افراد بالای 70 سال در ارائه مراقبت‌های پزشکی، امکان ارائه خدمات درمانی در منزل، افزایش مطالعات دولتی در حوزه سالمندشناسی و تربیت نیروی متخصص در این حوزه نیز در این قانون آمده است.

آلمان؛ حفاظت در برابر خشونت

در آلمان، برنامه «حفاظت از سالمندان» اجرا می‌شود که هدف آن افزایش ایمنی سالمندان و به‌کارگیری رویکردهای پیشگیرانه (مراکز مشاوره برای قربانیان سالمند، افزایش آگاهی و آموزش) است. یک گروه از متخصصان چند‌رشته‌ای، یک راهنمای پزشکی برای کشف موارد غیرطبیعی مرگ و قتل افراد سالمند را تهیه کرده‌اند. دولت آلمان بروشوری را تهیه کرده که اطلاعات جامعی را در مورد اشکال مختلف کلاهبرداری مالی از سالمندان نشان می‌دهد.

به‌علاوه برنامه‌های آموزشی ویژه برای کارکنان بانک‌ها جهت تشخیص مسائل مالی و کلاهبرداری‌های احتمالی از افراد سالمند برگزار شده است. در بازبینی این قانون در سال 2012، بخش‌هایی به آن اضافه شده است.

یکی از مهم‌ترین تغییرات در قانون جدید، تاکید بر نقش خانواده‌ها در نگهداری از سالمندان است. در واقع اگرچه دولت در تامین خدمات برای سالمندان نقش مهمی دارد اما این امر نباید از وظایف خانواده‌ها در نگهداری از افراد سالمند بکاهد. به‌طوری‌که در قانون جدید سر زدن اعضای خانواده به افراد سالمند خانواده یک الزام شده است.

در سال 1999 کمیته ملی چین در امور سالمندان تشکیل شد و به‌عنوان زیرساخت نهادی این کشور برای نظارت بر همه سیاستگذاری‌ها، طراحی برنامه‌ها و اجرای آنها انجام وظیفه می‌کند. این نهاد در سرتاسر چین دفاتر محلی دارد و نقش هماهنگ‌کننده همه برنامه‌های مربوط به سالمندان در سطح ملی و محلی را دارد. دولت چین در گزارش‌های خود مدعی است که ساختار سیاستگذاری‌اش در حوزه سالمندان جامع و فراگیر بوده و به اندازه کشورهای توسعه‌یافته در ایفای نقش خود موفق بوده است.

علاوه بر نظام تامین‌اجتماعی و خدمات درمانی در چین، مجموعه‌ای از برنامه‌ها وجود دارد که شامل برنامه‌های سالمندشدن مولد (مانند فعالیت‌های داوطلبانه، یادگیری مادام‌العمر، کارآفرینی اجتماعی، هنر و فرهنگ، ورزش و فعالیت‌های حرکتی)، مراکز سالمندان، خدمات در منزل، خدمات مراقبتی اجتماع‌محور، خدمات پرستاری در خانه از جمله آنهاست (کمیته ملی چین در امور سالمندان، 2008). در چین تاکنون 12 برنامه 5 ساله توسعه اجرا شده که در هر یک، بخشی در مورد سالمندان وجود دارد. در آخرین برنامه توسعه که از سال 2011 آغاز و تا  سال 2015 پایان می‌پذیرد هم مجموعه‌ای از سیاست‌ها در مورد سالمندان مطرح شده است. 

یونان؛ حمایت از استقلال و مشارکت سالمندان

در یونان، از سال 2012 برنامه‌ای آغاز شده که استقلال افراد سالمند در خانه‌هایشان را تامین کند. برای این کار خدمات خانگی و حمایت‌های اجتماعی و روان‌شناختی به آنان ارائه می‌شود. از سال 2009، در چارچوب برنامه «مدرسه والدین» که توسط دبیرخانه عمومی آموزش مادام‌العمر  ارائه می‌شود، بیش از 5 هزار نفر در 295 کلاس در مورد موضوع سالمندی شرکت کردند که در مورد مواجهه با مشکلات فیزیکی و روان‌شناختی سالمندان و راه‌های مقابله با آن آموزش دیدند.

همچنین در لهستان، «دانشگاه‌های سنین طلایی» تشکیل شد که رویدادهای آموزشی برای افراد سالمند را بر اساس فلسفه یادگیری مادام‌العمر سازمان‌دهی می‌کند. در این کشور برنامه ملی فعالیت اجتماعی برای سالمندان  هم اجرا شده که هدف آن تمرکز بر آموزش و فعالیت‌های داوطلبانه سالمندان، مشارکت و ادغام آنها در جامعه و ارائه خدمات اجتماعی به سالمندان است.

در بریتانیا نیز ائتلافی از سازمان‌ها و افراد که در حوزه تحقیق، سیاستگذاری و خدمات‌رسانی به افراد سالمند کار می‌کنند، کمپین «پایان تنهایی»  را در سال 2011 ایجاد کردند. هدف این کمپین، مبارزه با انزوای سالمندان و کمک به حفظ و افزایش روابط شخصی آنهاست.