بنبست در مذاکرات اقلیمی
اختلاف بر سر سوختهای فسیلی و تأمین مالی، توافق در کاپ ۳۱ را دشوار کرده است
مذاکرات اقلیمی سازمان ملل در آنتالیا در حالی وارد هفته دوم شده که کشورها بر سر کاهش مصرف سوختهای فسیلی، کمک مالی به کشورهای آسیبپذیر و جبران خسارتهای اقلیمی به توافق نرسیدهاند. فاصله میان تعهدات اعلامشده و منابع موردنیاز، چشمانداز دستیابی به توافقی مؤثر را مبهم کرده است. بخشهایی از گزارش روزنامه پیام ما را در اینباره میخوانید.
در پایان هفته نخست کاپ ۳۱، اختلاف میان کشورها همچنان پابرجاست. کشورهای جزیرهای خواهان کاهش فوری انتشار گازهای گلخانهای و حمایت مالی برای مقابله با بالا آمدن سطح دریا هستند. کشورهای درحالتوسعه بر مسئولیت مالی دولتهای ثروتمند تأکید دارند و تولیدکنندگان بزرگ نفت و گاز با تعیین تعهدات مشخص برای کنار گذاشتن سوختهای فسیلی مخالفت میکنند.
ترکیه پیشنهاد داده است سهم برق در مصرف نهایی انرژی جهان تا سال ۲۰۳۵ به ۳۵ درصد برسد. این طرح بر برقیسازی خودروها، تجهیزات گرمایشی و صنایع تأکید دارد، اما الزام نمیکند که برق مصرفی از منابع تجدیدپذیر تأمین شود. همین موضوع انتقاد طرفداران گذار سریعتر از سوختهای فسیلی را برانگیخته است. عربستان و روسیه از جمله مخالفان سنتی محدودیت استفاده از نفت و گاز هستند و هند نیز با اقداماتی که انتخابهای انرژی و مسیر توسعهاش را محدود کند، مخالفت دارد. آمریکا نیز برای دومین سال پیاپی در مذاکرات حضور ندارد.
یکی از محورهای اصلی اجلاس، تأمین مالی سازگاری با تغییر اقلیم است. کشورهای درحالتوسعه برای مقابله با خشکسالی، سیل، موج گرما و ناامنی غذایی تا سال ۲۰۳۵ سالانه به حدود ۳۰۵ میلیارد دلار نیاز دارند؛ درحالیکه کمکهای عمومی بینالمللی در سال ۲۰۲۴ تنها حدود ۲۸ تا ۳۲ میلیارد دلار بوده است. حتی سه برابر شدن این منابع نیز فقط بخشی از نیاز را پوشش خواهد داد.
در مذاکرات بر سر شاخصهای سنجش پیشرفت کشورها در زمینه سازگاری نیز اختلاف وجود دارد. گروه ۷۷ و چین تأکید دارند که بدون منابع مالی و ابزار اجرایی، تعیین شاخصها کافی نیست. سازمانهای نماینده زنان، جوانان و جوامع بومی نیز خواستار لحاظ کردن تفاوت آسیبپذیری گروههای مختلف و دانش محلی در این شاخصها شدهاند.
کشورهای جزیرهای کوچک پیشنهاد کردهاند سه درصد از حوالههای مالی مهاجران به صندوقی برای تأمین مالی سازگاری اختصاص یابد. برآورد اولیه نشان میدهد این صندوق میتواند طی ۱۰ سال حدود ۲.۵۹ میلیارد دلار منابع فراهم کند؛ پیشنهادی که هنوز در مرحله رایزنی است.
ایران نیز در این اجلاس خواستار ایجاد سازوکاری بینالمللی برای مستندسازی، ارزیابی و جبران خسارتهای زیستمحیطی ناشی از جنگ شده است. این مطالبه به آسیبهایی مانند آلودگی آب و خاک، تخریب زیستبومها و خسارت به زیرساختهای محیطزیستی مربوط میشود؛ حوزهای که در سازوکارهای فعلی تأمین مالی اقلیم، چارچوب مستقلی برای جبران خسارتهای جنگ ندارد.
در بخش دیگری از اجلاس، نهادهای خیریه و شرکای بینالمللی از اختصاص بیش از ۴۸۰ میلیون دلار برای مقابله با متان و دیگر گازهای گلخانهای خبر دادهاند. با این حال، اثرگذاری این تعهدات به اجرای برنامهها و پایش مستقل کاهش انتشار وابسته است.
فعالان محیطزیست نیز از محدود بودن نقش جامعه مدنی در تصمیمگیریهای اجلاس انتقاد دارند. با وجود امکان حضور و ارائه پیشنهاد، تصمیمهای نهایی همچنان در اختیار دولتهاست و نشستهای مشورتی الزامآور نیستند.
کاپ ۳۱ تا ۲۰ نوامبر در آنتالیا ادامه دارد. معیار موفقیت آن نه صرفاً حجم تعهدات مالی و بیانیهها، بلکه تبدیل توافقهای سیاسی به اقدامات قابلاندازهگیری و پاسخگویی دولتها خواهد بود.