مناقشه بر سر باطلههای معدنی خبر
ابهام در انتخاب پیمانکار و نحوه اجرای طرح پاکسازی پسماندهای معدنی، پارک ملی خبر کرمان را با تعارض تازهای روبهرو کرده
طرحی که قرار بود با خارجکردن باطلههای معدنی از پارک ملی خبر، به احیای طبیعت و مشارکت جوامع محلی کمک کند، حالا به محل اختلاف میان کنشگران محیطزیست و مسئولان تبدیل شده است. منتقدان خواهان شفافیت درباره انتخاب پیمانکار، حجم برداشتها و نحوه هزینهکرد درآمدها هستند؛ درحالیکه سازمان حفاظت محیطزیست میگوید این عملیات به معنای صدور مجوز معدنکاوی جدید نیست. بخشهایی از گزارش روزنامه پیام ما را در این باره میخوانید.
باطلههای معدنی از طریق آلودهکردن آبهای سطحی و زیرزمینی و خاک، به پوشش گیاهی و زیستبوم مناطق طبیعی آسیب میزنند. به همین دلیل، شورای عالی محیطزیست در اوایل دهه ۱۳۹۰ خروج این پسماندها از مناطق چهارگانه تحت حفاظت را در دستور کار قرار داد. براساس دستورالعمل تدوینشده، قرار بود سازمان حفاظت محیطزیست و صندوق ملی محیطزیست با انتشار فراخوان و برگزاری مناقصه، سرمایهگذار و پیمانکار واجد شرایط را انتخاب کنند.
طبق این سازوکار، ۳۰ تا ۴۰ درصد درآمد حاصل از جابهجایی باطلهها به سرمایهگذار میرسید و باقی منابع باید صرف احیای پوشش گیاهی، اشتغال نیروهای محلی در قالب قرقبان و همیار محیطزیست و توانمندسازی جامعه محلی طی پنج سال میشد.
ابهام در اجرای طرح
در پارک ملی خبر، باطلههای باقیمانده از معدن سرب و روی قرار است براساس مصوبه سال ۱۴۰۴ شورای عالی محیطزیست خارج شوند. اما حامد ابوالقاسمی، حفاظتگر محیطزیست، میگوید مشخص نیست فراخوان انتخاب مجری چه زمانی منتشر شده، پیمانکار چگونه انتخاب شده و سازمان حفاظت محیطزیست و صندوق ملی محیطزیست چه نقشی در فرایند داشتهاند.
به گفته او، پیمانکار علاوه بر استفاده از مسیر قدیمی، در حال احداث جاده خاکی عریض با ماشینآلات است؛ درحالیکه مردم محلی نیز مطالباتی دارند که هنوز برآورده نشده است. ابوالقاسمی معتقد است شفافیت و نظارت مستقیم تشکلهای محیطزیستی و نمایندگان جامعه محلی، از شروط اصلی اجرای طرح بوده است.
روایت متفاوت مسئولان
سازمان حفاظت محیطزیست در بیانیهای اعلام کرده عملیات صرفاً برای تعیین تکلیف پسماندهای قدیمی و رفع کانون آلودگی انجام میشود و نباید با مجوز فعالیت معدنی یا بهرهبرداری جدید اشتباه گرفته شود. این سازمان بر رعایت طرح فنی و زیستمحیطی، تعیین محدوده و حجم پسماند، مدیریت مواد آلاینده و نظارت مستمر تأکید کرده است.
ساسان کفایی، مدیرکل حفاظت محیطزیست کرمان، نیز گفته این سازمان نقشی در انتخاب مجری و پیمانکاران نداشته و عملیات در چارچوب پاکسازی قانونی با نظارت دستگاههای مسئول انجام میشود. او احداث جاده جدید را رد کرده و گفته تنها مسیر موجود بهسازی شده است.
مداخله استانداری و اختلاف محلی
محمد الموتی، دبیر شبکه تشکلهای محیطزیست و منابع طبیعی، میگوید طرح اولیه قرار بود با راهبری سازمان حفاظت محیطزیست و مدیریت صندوق ملی محیطزیست اجرا شود و کارگروهی متشکل از نمایندگان جامعه محلی، تشکلها و دانشگاهیان بر آن نظارت کند. به گفته او، ورود استانداری کرمان و اجرای طرح در سطح استانی، ابهامهایی درباره نحوه انجام آن ایجاد کرده است.
الموتی تأکید میکند که در این عملیات استخراج جدیدی انجام نمیشود و هدف، خارجکردن باطلههای قدیمی و احیای منطقه است. او همچنین بخشی از مخالفتها را به توقف برداشتهای محدود برخی افراد محلی از تونلها و محدودههای معدنی نسبت میدهد؛ برداشتی که به گفته او برای عدهای درآمد قابلتوجهی داشته است.
با این حال، مطالبه اصلی کنشگران محیطزیست همچنان روشن است: انتشار جزئیات انتخاب پیمانکار، تعیین حجم باطلهها، روشنشدن مسیر درآمدها و تضمین نظارت مستقل. طرحی که قرار بود به ترمیم اعتماد و احیای پارک ملی خبر کمک کند، اکنون برای تحقق همین اهداف با چالش شفافیت و مشارکت روبهروست.