قلمرو رفاه

حرمان ایرانی و خسران عمومی

مهرداد عربستانی در پنجمین نشست از سلسلسه‌نشست‌های «علوم اجتماعی در زمانه‌ی بحران» با بیان مفهوم «حرمان ایرانی» می‌گوید: به طور کلی سوژه‌ی ایرانی آینده‌ای را که در گذشته سقط شده تجربه می‌کند که همیشه با حس خسران همراه است و بی‌اعتمادی نیز این حرمان را تشدید کرده است

05 آبان 1405 - 00:00 | ویدئو
تنظیم نمایش متن

پنجمین نشست از سلسلسه‌نشست‌های «علوم اجتماعی در زمانه‌ی بحران» با موضوع «تعویق و تعلیق زندگی در ایران امروز؛ روایت انسان‌شناختی تاب‌آوری، گسست و بازسازی اجتماعی» روز دوشنبه 20 مهر ماه در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد.

در پنجمین نشست «تعویق و تعلیق زندگی در ایران امروز؛ روایت انسان‌شناختی تاب‌آوری، گسست و بازسازی اجتماعی» مهرداد عربستانی عضو هیات علمی دانشگاه تهران با موضوع «سوژه ایرانی، سوژه چندپاره»، لیلا اردبیلی عضو هیات علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم با موضوع «وقتی آینده به تعویق می‌افتد»، و جبار رحمانی عضو هیات علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم با موضوع «درماندگی آموخته‌شده جمعی» سخنرانی کردند.

در ابتدا مهرداد عربستانی با اشاره به این نکته که اختلاف‌ها در شرایط کنونی بر سر راه‌حل‌ها و مسائل جزئی نیست و به نظر می‌رسد معنی جامعه و هویت جمعی عمیقا زیر سوال رفته است. او خاطرنشان کرد: این مساله حتی در قوای حامه هم وجود دارد و حاکمیت به طور مداوم پیام‌های متناقضی به جامعه‌ی داخل و خارج صادر می‌کند.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران افزود: تا قبل از این در عرصه‌ی عمومی اصناف، گروه‌ها و احزاب به نوعی گروهی از جامعه را نمایندگی می‌کردند، اما اکنون عاملیت خود را از دست داده‌اند که این امر در تناظر با اتمیزه‌شدن است که به معنای تبدیل شده «سوژه‌ی ایرانی» به «سوژه‌های ایرانی» است.

عربستانی در ادامه گفت: در ایران امروز هر چند صداهای مخالف شنیده می‌شود اما این صداها منفرد بوده و امکان نمایندگی جمعی تحلیل رفته است. از طرف دیگر عرصه‌ی عمومی عرصه‌ی جولان گفتمان غالب است و می‌تواند یک رژیم حقیقت را اعمال کند. این گفتمان نه‌تنها از طریق زور بلکه بر اساس نظر فوکو از طریق نهادهای رسمی، رسانه‌ها، مناسبات بوروکراتیک و روابط روزمره بازتولید می‌شود و مردم در بازتولید آن همدستی دارند.

این انسان‌شناس در ادامه با بیان مفهوم «حرمان ایرانی» افراد مختلف را به گونه‌های متفاوتی تحت تاثیر قرار می‌دهد اما به طور کلی سوژه‌ی ایرانی آینده‌ای را که در گذشته سقط شده تجربه می‌کند که همیشه با حس خسران همراه است و بی‌اعتمادی نیز این حرمان را تشدید کرده است.

او در پایان گفت: اگر شرایط به همین وضعیت پیش برود سه سناریوی تشدید اعتراضات، خمودگی مطلق (درماندگی آموخته‌شده) و ادامه‌دادن به شیوه‌ی کج‌دار و مریز قابل پیش‌بینی است که با توجه به تاریخ ایران، سناریوی سوم محتمل‌تر می‌نماید؛ هر چند پیش‌بینی قطعی ممکن نیست.