پولی‌سازی آموزش و فقر یادگیری دانش‌آموزان

«محمد دارکش»، جامعه‌شناس و پژوهشگر اجتماعی در بخش دوم گفت‌وگویی با قلمروی رفاه تحت عنوان «نابرابری در آموزش؛ بازتولید و بقا» از آثار اجتماعی پولی‌سازی آموزش در حوزه‌ی کیفیت نمرات دانش‌آموزان و روش‌های پولی‌سازی انتقاد کرد. 

او برای نمونه به ترویج مدارس هیئت امنایی اشاره کرد: طرح مدارس هیئت امنایی در ظاهر بنا را بر مشارکت در اداره مدارس گذاشته بود؛ اما در واقعیت، مشارکت، نام دیگر دریافت پول است.

این جامعه‌شناس و پژوهشگر اجتماعی، افزود: در این راستا، مدارس هیئت امنایی در چارچوب فعالیت‌های فوق‌برنامه، از خانواده‌های دانش‌آموزان پول دریافت می‌کنند. 

به گفته‌ی دارکش، «مدارس هیئت امنایی معمولا تا ساعت دو تا دو و نیم بعدازظهر، فعالیت می‎‌کنند، مدارس عادی اما تا 12، 12 و نیم. مدارس هیئت امنایی از بابت این ساعات اضافه‌تر، تحت عنوان فعالیت فوق برنامه، پول دریافت می‌کنند؛ درحالی‌که در این ساعات، همان سرفصل‌های برنامه آموزشی رایج، آموزش داده می‌شود. 

او در همین حال به مصوبه‌ی شورای عالی آموزش و پرورش اشاره کرد که بر اساس آن کلیه‌ی مدارس دولتی به ساختار هیئت امنایی تبدیل می‌شوند. 

این پژوهشگر اجتماعی، یکی از پیامدهای پولی‌سازی آموزش را فقر در یادگیری خواند: فقر در یادگیری با دو سنجه‌ی مهم بین‌المللی قابل اندازه‌گیری است. این سنجه‌ها، آزمون تیمز و پرز هستند. تیمز، آزمون ریاضی و علوم‌پایه‌ی چهارم و هشتم را دربرمی‌گیرد و پرز سواد خواندن در پایه‌ی چهارم. این سنجه‌ها چهار سطح را دربرمی‌گیرند: سطح پایه (کف عملکردی)، متوسط، بالا و پیشرفته. 

به گفته‌ی این جامعه‌شناس، «نکته تکان دهنده این است: 41 درصد دانش‌آموزان ایرانی، به نمره‌ی 400 [کف نمره‌ی پایه] دست نیافته‌اند. کف عملکردی در آزمون پرز خواندن یک متن دو تا سه پاراگرافی و متوجه شدن کمی از آن است.» آزمون پرز هم سواد جمع و تفریق ساده و تشخیص اَشکال هندسی را می‌سنجد، اما از هر 10 دانش‌آموز ایرانی، چهار نفر نتوانسته‌اند به این سطح برسند.