گزارش جدید سازمان ملل متحد درخصوص شرایط اقلیمی جهان نشان میدهد گرمایش زمین به مرز نگرانکنندهای رسیده و از مرز یک و نیم درصد در سالهای آینده عبور خواهد کرد که برخلاف تعهدات کشورها در توافقنامه پاریس است. هر چند این گزارش بارقههایی از امید نیز در این گزارش وجود دارد. وبسایت سرخبوم در گزارشی به بررسی نکات مهم این گزارش پرداخته است که در ادامه از نظرتان میگذرد.
بر اساس گزارش جدید برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد، افزایش قطعی دمای جهانی در آستانه عبور از ۱.۵ درجه سانتیگراد قرار دارد و احتمالاً این اتفاق طی چند سال آینده رخ خواهد داد. این امر خطرات و پیامدهای تغییر اقلیم را به سطوح فزاینده و خطرناکی خواهد رساند. با این حال، هنوز امکان آن وجود دارد که دما در ادامه کاهش یابد و اهداف جهانی تعیینشده در توافقنامه پاریس محقق شوند.
گزارش «محدود کردن عبور از آستانه» (Limiting Overshoot) مسیر «عبور، اوج و کاهش» را بهترین گزینه باقیمانده برای به حداقل رساندن میزان و مدت این عبور و تلاش برای بازگرداندن دمای جهانی به زیر ۱.۵ درجه در سریعترین زمان ممکن معرفی میکند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، میگوید: «گرمای سوزان تابستان امسال، آتشسوزیهای گسترده و سیلابهای مرگبار، هشداری درباره آن چیزی هستند که در پیش است. ما باید میزان عبور از ۱.۵ درجه را تا حد امکان کوچک و مدت آن را تا حد امکان کوتاه کنیم. این امر مستلزم افزایش جاهطلبی در اقدامات اقلیمی است.»
این مسیر مستلزم آن است که با کاهش فوری و مستمر انتشار گازهای گلخانهای، از جمله متان، میزان اوج افزایش دما در مسیر رسیدن به انتشار خالص صفر محدود شود. پس از آن، برای کاهش دما، جهان باید در بلندمدت به انتشار خالص منفی برسد. در این مرحله، استفاده دقیق و تحت نظارت از حذف دیاکسیدکربن (CDR) ــ یعنی خارج کردن کربن از جو و ذخیره آن از طریق جنگلکاری یا روشهای دیگر ــ بخش ضروری راهحل خواهد بود.
همزمان، حرکت در این مسیر مستلزم اجرای اقدامات سازگاری است که آسیبپذیری جوامع، اقتصادها و جوامع انسانی را در برابر پیامدهای فعلی، مورد انتظار و حتی غیرمنتظره تغییر اقلیم کاهش دهد. با این حال، احتمالاً محدودیتهایی برای سازگاری وجود خواهد داشت و برخی پیامدها، بهویژه در صورتی که اوج دما به حداقل نرسد، ممکن است برگشتناپذیر باشند. گزارش تأکید میکند که چنین مسیری میتواند:
• خطرات و پیامدهای تغییر اقلیم را کاهش دهد؛
• سازگاری با تغییر اقلیم را آسانتر و کمهزینهتر کند؛
• و احتمال کاهش دوباره دما را افزایش دهد.
اینگر اندرسن، مدیر اجرایی UNEP در این رابطه گفت: «اگر در دمای بالاتر از ۱.۵ درجه باقی بمانیم، هیچ نتیجه مطلوبی وجود نخواهد داشت. در سراسر جهان، موجهای گرمای شدید در حال حاضر نشان میدهند که پیامدهای تغییر اقلیم سریعتر ظاهر خواهند شد، شدت بیشتری خواهند داشت و مدت طولانیتری ادامه خواهند یافت؛ و در نتیجه جانهای بیشتری از دست خواهد رفت و اختلالات عمیقتری ایجاد خواهد شد.» او افزود: «اکنون زمان آن است که اقدامات اقلیمی را با قدرت بیشتری دنبال کنیم. ما میتوانیم ــ و باید ــ در مسیر درست قرار بگیریم؛ با کاهش انتشار گازهای گلخانهای، تقویت تابآوری و سازگاری، و اطمینان از اینکه عبور از ۱.۵ درجه تا حد امکان کوچک و کوتاهمدت باشد.»
پیامدهای ویرانگر
در خوشبینانهترین سناریو، افزایش دمای جهانی در حدود ۱.۸ درجه سانتیگراد بالاتر از سطح پیشاصنعتی به اوج خواهد رسید؛ یعنی بالاتر از هدف توافق پاریس برای محدود کردن گرمایش به ۱.۵ درجه. بیشتر سناریوهای دیگر، اوجهای دمایی بالاتری را پیشبینی میکنند. پس از عبور از ۱.۵ درجه، خطرات و پیامدها با هر کسری از یک درجه اضافی و هر سالی که سپری میشود، تشدید خواهند شد. پیامدهای مورد انتظار عبارتاند از:
تشدید رویدادهای شدید آبوهوایی؛ از بین رفتن اکوسیستمها؛ زیر آب رفتن کشورهای جزیرهای کوچک و در حال توسعه؛ تهدید شهرهای ساحلی و کمارتفاع؛ آسیب شدید به سلامت انسان؛ تهدید امنیت غذایی؛ کاهش منابع آب؛ تخریب طبیعت؛ آسیب به شهرها و زیرساختها؛ و خسارت به اقتصاد کشورها.
گزارش هشدار میدهد که احتمال عبور از نقاط عطف اقلیمی برگشتناپذیر، با افزایش میزان و مدت گرمایش بیشتر میشود. از جمله این نقاط عطف میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. بیثبات شدن صفحات یخی بزرگ: ذوب و بیثباتی صفحات یخی عظیم میتواند در بلندمدت به افزایش قابلتوجه سطح آب دریاها منجر شود.
۲. تخریب جنگلهای آمازون: افزایش گرما و خشکسالی میتواند اکوسیستم آمازون را به سمت تخریب گسترده و کاهش توانایی آن برای جذب و ذخیره کربن سوق دهد.
۳. اختلال در گردش واژگونی نصفالنهاری اقیانوس اطلس: گردش معکوس نصفالنهاری اقیانوس اطلس (AMOC) سامانهای از جریانهای اقیانوسی است که آب گرم سطحی را به سمت شمال و آب سرد اعماق را به سمت جنوب منتقل میکند و نقش مهمی در تنظیم اقلیم دارد. اختلال جدی در این سامانه میتواند پیامدهای گستردهای برای الگوهای آبوهوایی و اقلیمی داشته باشد. برخی از این پیامدها ممکن است بهصورت ناگهانی ظاهر شوند، در حالی که برخی دیگر بهتدریج و در طول زمان انباشته خواهند شد.
ضرورت اقدام جمعی و جهانی
با توجه به ابعاد این خطرات و همچنین مزایای جانبی اقدامات اقلیمی، گزارش خواستار اقدام سریع، جمعی و جهانی برای حرکت به سوی مسیر «عبور، اوج و کاهش» است. برای مثال، گذار سریع از سوختهای فسیلی به انرژیهای تجدیدپذیر میتواند علاوه بر کاهش انتشار گازهای گلخانهای: کیفیت هوا را بهبود دهد؛ سلامت عمومی را ارتقا دهد؛ هزینههای انرژی را کاهش دهد؛ و دسترسی به برق را افزایش دهد. اینکه این اقدامات با چه سرعت و شدتی انجام شوند، شکل و مسیر آینده گرمایش جهانی را تعیین خواهد کرد.
شرایط لازم برای موفقیت
گزارش تأکید میکند که چند عامل برای موفقیت ضروری هستند: اراده سیاسی قوی؛ چندجانبهگرایی مؤثر؛ سیاستهای کارآمد؛ حکمرانی فراگیر؛ تأمین منابع مالی؛ و قرار دادن عدالت و برابری در مرکز تمام اقدامات. کشورهایی که مسئولیت بیشتری در ایجاد تغییر اقلیم دارند، باید سریعتر و با جاهطلبی بیشتری اقدام کنند. گزارش همچنین تأکید میکند که کاهش انتشار و سازگاری، دو فرایند متقابلاً تقویتکننده هستند و باید همزمان پیش بروند. اقداماتی که بتوانند همزمان هر دو هدف را دنبال کنند ــ مانند راهکارهای مبتنی بر طبیعت برای خنکسازی ــ باید در اولویت قرار گیرند. اقدامات سازگاری که امروز انجام میشوند، پایه اقدامات آینده را شکل میدهند. با این حال، سازگاری باید تحولآفرین و متناسب با خطرات در حال تغییر باشد؛ بهویژه خطراتی که به شکل غیرخطی یا ناگهانی ظاهر میشوند و حتی ممکن است تلاشهای کاهش انتشار را نیز مختل کنند.
انتشار خالص صفر، پایان مسیر نیست
گزارش تأکید میکند که انتشار خالص صفر (Net Zero) یک نقطه عطف در مسیر رسیدن به انتشار خالص منفی است، نه پایان مسیر. حذف دیاکسیدکربن باید علاوه بر کاهش مستمر انتشار گازهای گلخانهای (CDR) انجام شود، نه به جای آن. با این حال، حذف دیاکسیدکربن تنها در صورتی میتواند بهطور معتبر به بازگشت دما به زیر ۱.۵ درجه کمک کند که:
۱. اوج گرمایش بهطور قابلتوجهی زیر ۲ درجه باقی بماند؛
۲. تمام انتشارهای باقیمانده کاهش پیدا کنند؛
۳. و برای استفاده از فناوریها و روشهای حذف کربن، چارچوبهای قوی حکمرانی ایجاد شود.
این چارچوبها برای تضمین یکپارچگی زیستمحیطی، عدالت، مقیاس مناسب و استفاده مسئولانه از CDR ضروری هستند.
مواجهه با آیندهای که تغییر کرده است
سالها بیعملی باعث شده است که حتی اگر درنهایت بتوانیم دمای جهان را دوباره به زیر ۱.۵ درجه برسانیم، برخی خسارتهای برگشتناپذیر و تغییرات دائمی در شرایط زندگی انسان و طبیعت اجتنابناپذیر باشند. بسیاری از جوامع ممکن است مجبور شوند که محل زندگی خود را ترک کنند؛ شیوه معیشت خود را تغییر دهند؛ و خود را با شرایط جدید اجتماعی و اقتصادی تطبیق دهند. در نتیجه، مسائل مهمی درباره عدالت، قدرت و مشروعیت سیاسی مطرح خواهد شد. برای حل این مسائل دشوار، به اشکال جدید و فراگیر حکمرانی نیاز خواهد بود؛ حکمرانیای که گروههای مختلف جامعه را در تصمیمگیری درباره آینده دخیل کند.
جمعبندی گزارش
این گزارش یادآوری میکند که مسیر «عبور، اوج و کاهش» یکی از مرزهای جدید دانش و سیاست اقلیمی است؛ اما نباید آن را به مسألهای تبدیل کنیم که نسل آینده مجبور شود با آن روبهرو شود. برای اینکه چنین مسیری همچنان امکانپذیر باشد، اقدام فوری ضروری است. در واقع، پیام اصلی گزارش را میتوان در یک زنجیره ساده خلاصه کرد: کاهش سریع انتشار ← محدود کردن اوج گرمایش ← کوتاه کردن دوره عبور از ۱.۵ درجه ← سازگاری و افزایش تابآوری ← حذف مسئولانه کربن ← کاهش دوباره دما به زیر ۱.۵ درجه.
اما این مسیر صرفاً یک مسئله تکنولوژیک نیست. گزارش بهطور جدی بر قدرت سیاسی، عدالت اقلیمی، حکمرانی، تأمین مالی و مسئولیت متفاوت کشورها تأکید میکند. و همین نکته برای خوانش سیاسی-اقتصادی بحران اقلیمی بسیار مهم است: مسئله فقط این نیست که چگونه دمای زمین را پایین بیاوریم؛ بلکه این است که چه کسی تصمیم میگیرد، چه کسی هزینه میدهد، چه کسی از اقدامات اقلیمی سود میبرد و چه جوامعی در معرض بیشترین خسارت قرار میگیرند.
کریس بوون، وزیر تغییر اقلیم و انرژی استرالیا و رئیس مذاکرات COP31 در این رابطه میگوید: «هر کسری از یک درجه افزایش دما بالاتر از ۱.۵ درجه، به پیامدهای اقلیمی فزاینده و شدیدتری منجر میشود و کشورهای و جوامع اقیانوس آرام در خط مقدم این بحران قرار دارند. در حالی که میدانیم این چالش در حال بزرگتر شدن است، شتاب و حرکت برای مقابله با آن نیز در حال افزایش است. بحران اخیر انرژی بار دیگر به جهان یادآوری کرده است که باید وابستگی خود به سوختهای فسیلی را کاهش داد، گذار به انرژیهای تجدیدپذیر را سرعت ببخشید و همکاریهای اقلیمی را تقویت کرد.COP31 فرصتی است تا جاهطلبیهای خود را به اقدام عملی تبدیل کنیم؛ با همکاری ترکیه، استرالیا و کشورهای اقیانوس آرام، برای برگزاری کنفرانسی عملی و متمرکز بر راهحلها.»
اظهارات مدیران اقلیمی درباره نتایج این گزارش
مراد کوروم، رئیس منتخب COP31 نیز عنوان میکند: «هر کسری از یک درجه اهمیت دارد و هر سالی که در وضعیت عبور از آستانه ۱.۵ درجه سپری میشود، خطرات اقلیمی و احتمال وقوع خسارتهای برگشتناپذیر را افزایش میدهد. گزارش «عبور از آستانه» بهروشنی نشان میدهد که عبور از ۱.۵ درجه نباید بهعنوان مقصدی جدید تلقی شود؛ بلکه باید آن را مسیری دانست که باید فوراً برای محدود کردن و معکوس کردن آن تلاش کنیم. این امر مستلزم کاهش سریع و پایدار انتشار گازهای گلخانهای در کنار اقدامات بلندپروازانه برای سازگاری است تا از مردم، جوامع و اکوسیستمها محافظت شود.
COP31 باید این فوریت را به اقدامات مشخص و عملی تبدیل کند. ما باید برقیسازی در سطح جهانی را سرعت ببخشیم، انتشار متان ناشی از بخش پسماند را کاهش دهیم، تابآوری اقلیمی شهرها را تقویت کنیم و تابآوری اکوسیستمهای دریایی و ساحلی را افزایش دهیم. در عین حال، کاهش انتشار و سازگاری باید همزمان و در کنار یکدیگر پیش بروند. انتخابهایی که امروز انجام میدهیم تعیین خواهند کرد که دمای زمین تا چه اندازه افزایش مییابد، چه مدت در سطح اوج باقی میماند و با چه میزان ایمنی میتوانیم دوباره به دمای ۱.۵ درجه سانتیگراد بازگردیم.»
منبع:
https://sorkhboom.ir/climate-chang/unep-world-set-cross-15degc-global-warming/
