حمایت از شاغلان پلتفرمی ضروری است

نشست «گفت‌وگوهایی درباره‌ی نظام تأمین اجتماعی؛ بیمه‌ی مشاغل پلتفرمی» به همت سازمان ملی کارآفرینی ایران و با همکاری دبیرخانه هیأت امنای سازمان تأمین اجتماعی و صندوق‌های تابعه، سه‌شنبه هفتم مهرماه در اتاق بازرگانی ایران برگزار شد.

در این نشست، شیوا آقایی، پژوهشگر حوزه رفاه و تأمین اجتماعی؛ سیدسجاد پادام، مدیرکل اسبق دفتر بیمه‌های اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی؛ و مهدی جعفریان، مدیرعامل مرکز مطالعات توسعه و رقابت، به بررسی ابعاد حقوقی، بیمه‌ای و اقتصادی مشاغل پلتفرمی پرداختند؛ نشستی که با دبیری امیرمحمد مهراد، دبیرکل سازمان ملی کارآفرینی ایران، برگزار شد.

در ابتدای جلسه، شیوا آقایی با اشاره به توسعه‌ی فناوری‌های دیجیتال و ظهور مدل‌های نوین کسب‌وکار اظهار کرد: پلتفرم‌ها از یک سو ارتباط میان عرضه و تقاضا را تسهیل کرده و انعطاف بیشتری در زمان، محل و میزان فعالیت افراد ایجاد کرده‌اند و از سوی دیگر، مسائل تازه‌ای در زمینه‌ی امنیت درآمدی و دسترسی به حمایت‌های تأمین اجتماعی به وجود آورده‌اند.

این پژوهشگر حوزه‌ی رفاه و تامین اجتماعی گفت: بر اساس آمار سازمان بین‌المللی کار، در سطح جهان تنها 40 درصد شاغلان پلتفرمی بیمه دارند، کمتر از 15 درصد آنها در قبال حوادث ناشی از کار حمایت می‌شوند و تنها 20 درصد از حمایت‌های سالمندی برخوردارند.

او اشاره کرد: تعیین وضعیت حقوقی این افراد را یکی از مسائل اساسی این حوزه است؛ چرا که خویش‌فرما یا دارای رابطه‌ی استخدامی شناخته شدن فرد، مستقیماً بر نوع حمایت‌هایی که از آن برخوردار می‌شود، اثر می‌گذارد.

آقایی با اشاره به فعالیت رانندگان تاکسی‌های اینترنتی و پیک‌های تحویل کالا و غذا توضیح داد که این افراد در ظاهر از آزادی نسبی در انتخاب ساعت فعالیت یا پذیرش سفارش برخوردارند، اما در عمل، عناصری از وابستگی و تبعیت نیز در رابطه‌ی آنها با پلتفرم مشاهده می‌شود. تعیین قیمت، تخصیص سفارش و نظام امتیازدهی از جمله مواردی است که پلتفرم در آنها نقش دارد و همین مساله، تشخیص مرز میان خویش‌فرمایی و رابطه‌ی مزد و حقوق‌بگیری را دشوار می‌کند.

وی «مدیریت الگوریتمی» را یکی دیگر از عوامل پیچیده‌تر شدن این رابطه عنوان کرد و گفت: بخشی از وظایفی که در محیط‌های سنتی توسط مدیران انجام می‌شد، اکنون به سامانه‌ها و الگوریتم‌ها سپرده شده است؛ از تعیین و تعدیل قیمت و تخصیص سفارش گرفته تا نظارت بر فعالیت و ارزیابی عملکرد.

به گفته‌ی آقایی، یکی از مسائل مهم در این زمینه، شفاف نبودن سازوکار این سامانه‌ها برای فعالان پلتفرمی است. فرد ممکن است نداند بر اساس چه داده یا معیاری دسترسی او محدود یا حساب کاربری‌اش تعلیق شده و همین مساه امکان اعتراض به تصمیمات را نیز دشوارتر می‌کند.

وی همچنین بر ناهمگن بودن کار پلتفرمی تأکید کرد و افزود: فعالیت‌های آنلاین و مبتنی بر وب، مانند ترجمه، طراحی سایت و برنامه‌نویسی با فعالیت‌های مکان‌محور مانند حمل‌ونقل، تحویل کالا و خدمات مراقبتی یکسان نیستند. تمام‌وقت یا پاره‌وقت بودن فعالیت و حضور همزمان فرد در یک یا چند پلتفرم نیز از جمله عواملی است که باید در طراحی سازوکارهای حمایتی در نظر گرفته شود.

او در پایان با بیان چهار نوع رابطه‌ی کاری بین شاغلین پلتفرمی و مدیریت پلتفرم افزود: در هر صورت، قانونگذار موظف است حداقلی از حمایت‌های اجتماعی را برای این شاغلان ایجاد کند و امکان تشخیص ماهیت واقعی کار آنان را فراهم سازد؛ چرا که در صورت بروز حادثه برای این افراد، هزینه به دولت تحمیل می‌شود.