زخم‌های پنهان معلولیت

در پس مطالبات معلولان، تهدیدی کمتر دیده‌شده وجود دارد؛ تهدیدی که گاه بیش از خود معلولیت، سلامت و کیفیت زندگی افراد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. متخصصان از آن با عنوان بیماری‌ها و عوارض ثانویه یاد می‌کنند. مشکلاتی مانند زخم بستر، دردهای مزمن، پوکی استخوان، عفونت‌های ادراری، بیماری‌های قلبی‌عروقی و اختلالات روان که در صورت نبود مراقبت مستمر، توانبخشی مناسب و دسترسی به‌خدمات سلامت می‌توانند زندگی افراد دارای معلولیت را با چالش‌های جدی‌تری مواجه کنند. گزارش روزنامه جهان صنعت کوشیده به این مهم بپردازد. بخش‌هایی از این گزارش را می‌خوانید. 

زخم‌هایی که از نگاه‌ها پنهان می‌مانند

یکی‌از شناخته‌شده‌ترین عوارض در افراد دارای آسیب‌های حرکتی زخم بستر است. این زخم‌ها بر اثر فشار طولانی‌مدت بر پوست ایجاد می‌شوند و اگر به‌موقع درمان نشوند می‌توانند به‌عفونت‌های شدید، بستری طولانی‌مدت و حتی تهدید جان بیمار منجر شوند. درکنار آن اسپاسم عضلات، دردهای نوروپاتیک، مشکلات مثانه و روده و عفونت‌های مکرر نیز ازجمله مشکلاتی هستند که بسیاری از این افراد سال‌ها با آن زندگی می‌کنند. مطالعات علمی درباره افراد دارای آسیب نخاعی نشان می‌دهد یبوست، عفونت‌های ادراری، دردهای مزمن و اسپاسم از شایع‌ترین عوارض ثانویه هستند و این مشکلات به‌طور مستقیم میزان ناتوانی و کیفیت زندگی را تحت تاثیر قرار می‌دهند.

سلامت روان؛ زخمی که دیده نمی‌شود

پیامدهای معلولیت تنها به‌جسم محدود نمی‌شود. محدودیت در حضور اجتماعی، وابستگی به‌دیگران، نگرانی‌های اقتصادی، تبعیض و احساس انزوا می‌تواند زمینه‌ساز اضطراب، افسردگی و کاهش اعتمادبه‌نفس شود. سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده افراد دارای معلولیت در مقایسه با سایر افراد خطر بیشتری برای ابتلا به‌افسردگی و دیگر مشکلات سلامت روان دارند؛ مساله‌ای که در بسیاری‌از موارد دیر تشخیص داده می‌شود و کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد.

چرخه‌ای که باید متوقف شود

کم‌تحرکی ناشی از معلولیت می‌تواند آغازگر چرخه‌ای از مشکلات جسمی باشد. کاهش فعالیت بدنی، افزایش وزن، ضعف عضلات، درد مفاصل و بیماری‌های متابولیک هرکدام به‌محدودیت بیشتر منجر می‌شوند و فرد را از فعالیت‌های روزمره دورتر می‌کنند. به‌همین‌دلیل متخصصان تاکید می‌کنند که هدف از مراقبت از افراد دارای معلولیت تنها درمان بیماری اولیه نیست بلکه باید از بروز عوارض بعدی نیز جلوگیری شود. در بسیاری‌از کشورها خدمات توانبخشی، فیزیوتراپی، کاردرمانی، مشاوره روان‌شناختی و آموزش خانواده‌ها بخشی از برنامه دائمی مراقبت از افراد دارای معلولیت محسوب می‌شود زیرا پیشگیری از عوارض ثانویه، هم کیفیت زندگی را افزایش و هم هزینه‌های درمان را کاهش می‌دهد. سازمان جهانی بهداشت نیز توانبخشی را یکی از ارکان اصلی نظام سلامت می‌داند و تاکید می‌کند که دسترسی به‌آن نباید یک خدمت لوکس تلقی شود.

سلامت، حلقه فراموش‌شده

در بسیاری از موارد نگاه جامعه به‌معلولیت تنها به‌تهیه ویلچر، مناسب‌سازی معابر یا پرداخت مستمری محدود می‌شود درحالی‌که سلامت افراد دارای معلولیت، مراقبت مداوم و چندبعدی می‌طلبد. کنترل تغذیه، فعالیت بدنی متناسب، معاینات دوره‌ای، آموزش پیشگیری از زخم بستر، مراقبت از سلامت روان و دسترسی آسان به‌خدمات توانبخشی همگی بخشی از این مراقبت هستند. کارشناسان معتقدند هرچه مداخله‌های پزشکی و توانبخشی زودتر آغاز شود احتمال بروز بیماری‌های ثانویه کمتر خواهد شد و فرد می‌تواند استقلال بیشتری در زندگی روزمره داشته باشد. با این حال در بسیاری از کشورهای با درآمد کم و متوسط بخش قابل‌توجهی از نیازهای توانبخشی افراد بی‌پاسخ می‌ماند؛ موضوعی که سازمان جهانی بهداشت نیز بارها نسبت‌به‌ آن هشدار داده است.

فراتر از یک مناسبت

متخصصان معتقدند بخش قابل‌توجهی از عوارض ثانویه معلولیت قابل پیشگیری است به‌شرط آنکه مراقبت‌های پزشکی به‌معاینه‌های مقطعی محدود نشود. آموزش فرد و خانواده برای پیشگیری از زخم بستر، انجام تمرین‌های منظم متناسب با شرایط جسمی، تغذیه اصولی، کنترل وزن، مراقبت از سلامت استخوان‌ها، پیگیری مشکلات ادراری و دریافت خدمات روان‌شناختی ازجمله اقداماتی است که می‌تواند احتمال بروز بسیاری از این مشکلات را کاهش دهد. با این حال بسیاری از افراد دارای معلولیت به‌دلیل هزینه‌های بالای خدمات توانبخشی، محدودیت پوشش بیمه‌ای یا دسترسی دشوار به‌مراکز تخصصی امکان بهره‌مندی مستمر از این خدمات را ندارند.

کارشناسان تاکید می‌کنند نگاه به‌معلولیت باید از درمان به‌مراقبت مادام‌العمر تغییر کند. فردی که با معلولیت جسمی و حرکتی زندگی می‌کند تنها به‌یک وسیله کمک‌توانبخشی یا چند جلسه فیزیوتراپی نیاز ندارد بلکه سلامت او باید به‌صورت مستمر پایش شود تا از بروز بیماری‌هایی که می‌توانند استقلال و کیفیت زندگی او را بیش از پیش کاهش دهند جلوگیری شود. به‌همین‌دلیل توسعه خدمات توانبخشی، تقویت پوشش بیمه‌ای، آموزش خانواده‌ها و گسترش مراقبت‌های پیشگیرانه از مهم‌ترین راهکارهایی است که متخصصان برای ارتقای سلامت افراد دارای معلولیت بر آن تاکید دارند.