افزایش معوقات کارگری بعد از جنگ
پرداخت دستمزد کارگران بسیاری طی ماههای اخیر به تعویق افتاده است؛ به گونهای که مدتهاست پای معوقات مزدی به کارگاهها و واحدهای زیرمجموعه نهادهای دولتی نیز کشیده شده است.
پرداخت دستمزد و مزایای مزدیِ کارگران بسیاری در ماههای اخیر، به تعویق افتاده است. «رضا» کارگر فروش یک مجموعه لوازم خانگی از اردیبهشت حقوق نگرفته است؛ او و ۱۵ نفر از همکارانش هفتههاست بدون حقوق سر کار حاضر میشوند؛ بیمه این نیروها نیز دو ماه است به صندوق تامین اجتماعی واریز نشده و این کارگران در دریافت خدمات درمانیِ تحت پوشش بیمه با مشکلات جدی مواجه شدهاند اما معضل معوقات مزدی، فقط محدود به واحدهای فروش و اصناف نیست؛ در بسیاری از واحدهای کوچک و متوسط و همچنین کارگاههای پیمانکاری، حقوق کارگران با تاخیر پرداخت میشود؛ این شرایط در ماههای بعد از وقوع جنگ تشدید شده است به گونهای که مدتهاست پای معوقات مزدی به کارگاهها و واحدهای زیرمجموعه نهادهای دولتی نیز کشیده شده است.
کافی است به چند نمونه از اخبار کارگری نگاهی بیندازیم؛ برای نمونه، کارگران بخش ابنیه فنی و ماشینآلات راهآهن کرج میگویند: با گذشت بیش از ۲۰ روز از پیگیریهای صنفی، هنوز معوقاتمان پرداخت نشده. در این کارگاه پیمانکاری، پرداخت نشدن ۱۴ ماه حق بیمه معوق، مشکلات بیمه تکمیلی و نامنظم بودن پرداخت حقوق همچنان پابرجاست و نگرانیهای جدی برای کارگران ایجاد کرده است. در نمونهای دیگر، بیش از ۱۱۰ کارگر باسابقه کیشچوب، پس از توقف فعالیت این کارخانه در نهم اسفندماه (روز آغاز جنگ)، با حقوقهای معوق، قطع بیمه تأمین اجتماعی و محرومیت از بیمه بیکاری، دست و پنجه نرم میکنند و همچنان در انتظار تعیین تکلیف شغلی هستند.
از این اخبار بسیار است؛ دهم مردادماه، کارکنان فروشگاه رفاه زنجان، از تأخیر در پرداخت حقوق ماهانه خود خبر دادند و از وضعیت دشوار معیشتی در پی افزایش هزینههای زندگی گلایه کردند. این کارگران فقط بخش ناچیزی از حقوق خردادماه خود را دریافت کردهاند و بیمه خرداد و تیر آنها نیز به حساب صندوق تامین اجتماعی واریز نشده است.
در بخشهای تحت پوشش دولت نیز وضعیت به همین ترتیب است؛ مثلاً پرستاران شرکتی در بیمارستانهای مختلف، از عقب افتادن پرداخت مطالبات مزدی خود خبر میدهند؛ کارکنان شرکتی بیمارستانهای ایرانشهر در استان سیستان و بلوچستان، در توضیف وضعیت بغرنج خود میگویند: تاکنون ترمیم حقوق خردادماه پرداخت نشده و اضافهکار سه ماه گذشته نیز همچنان معوق مانده است. همچنین با گذشت پنج ماه از سال جاری، کارانه کارکنان نیز پرداخت نشده و این موضوع مشکلات جدی معیشتی برای کارکنان و خانوادههایشان ایجاد کرده است. طبق اعلام کارکنان شرکتی این مجموعه، حق مسکن کارکنان به مدت یک سال و نیم پرداخت نشده، پول سوخت بهورزان نیز بیش از دو سال است که پرداخت نشده و حق لباس نیروهای محیطی نیز همچنان بلاتکلیف مانده است.
در سالهای اخیر، با ظهور و گسترش پیمانکاران و شرکتهای تامین نیرو، معضلی به نام «تاخیر در پرداخت حقوق و بیمه کارگران» همهگیر شده است؛ اخبار کارگری مملو از شکایات، تجمعات و انتقادات کارگرانیست که حداقل یک یا دو ماه حقوق و بیمه نداشتهاند؛ با همه اینها، پدیدهی بیحقوقیِ کارگران مشمول قانون کار، از زمان بروز جنگ ۴۰ روزه تشدید شده است.
«ابراهیم پیرایش» دبیر اجرایی خانه کارگر ماهشهر و بندر امام خمینی (ره)، در ارتباط با این مسئله به قلمرو رفاه گفت: در پروژههای نفت و گاز جنوب، معمولاً حقوق کارگران با تاخیر پرداخت میشود اما در ماههای اخیر، مشکلات بیشتر شده است.
او ادامه داد: در منطقه ماهشهر، در مواردی پرداخت حقوق کارگران واحدهای تعمیرات و تاسیسات شرکتهای پتروشیمی و پالایشگاهی، به تعویق افتاده؛ این کارگران به دلیل عدم پرداخت دستمزد با مشکلات جدی مواجه شدهاند.
اوعدم پرداخت به موقع حقوق کارگران فضاهای شهری و شهرداریها را یکی دیگر از مشکلات حوزه روابط کار میداند و اضافه میکند: کارگرانی که در روزهای جنگ، زیر بمباران و در گرمای سخت، در سطح شهرها مشغول به کار بودهاند، عموماً پیمانکاری و فاقد امنیت شغلی هستند؛ متاسفانه پیمانکاران غالباً حقوق این نیروها را با تاخیر پرداخت میکنند؛ به طوریکه برخی از این کارگران دو یا سه ماه دستمزد معوق دارند.
پیرایش، معضل پرداخت نشدن به موقع حقوق را یک عارضهی جدی در حوزه روابط کار میداند که عواقب آن، فقط دامنگیر خانوادههای کارگری نمیشود. این فعال کارگری توضیح میدهد: صندوق تامین اجتماعی به عنوان یک صندوق ابربیمهگر که امروز پس از جنگ، با کسری ماهانه ۱۷ همتی مواجه است، با عدم پرداخت حقوق کارگران متضرر میشود؛ تنها منبع تامین نقدینگی این صندوق، حق بیمههای پرداختی کارفرمایان است و وقتی این حق بیمهها با تاخیر پرداخت میشود، تامین اجتماعی در انجام تعهدات خود در حوزههای درمان و مستمری به مشکل برمیخورد.
به اعتقاد پیرایش، نظام مزدی کشور، نیازمند اصلاحات اساسی و ساختاری است؛ باید کارفرمایان «مکلف» شوند حقوق و بیمه کارگران خود را به موقع و کاملاً سر وقت پرداخت کنند. این تکلیف در شرایط جنگ و بحران، بایستی بیشتر جدی گرفته شود؛ چرا کارگری که در شهرهای جنوبی، در زمان جنگ و بمباران، مشغول نظافت خیابانها بوده یا آوار حملات را جاروب کرده، امروز باید منتظر پرداخت حقوق حداقلی خود باشد و نان خالی هم در سفره نداشته باشد؟