اگر همه سوسکها با هم متحد شوند، چه میشود؟
هزاران نفر از مردم دهلی برای چندمین بار در اعتراض به سیاستهای آموزشی و نرخ بالای بیکاری جوانان دست به اعتراض زدند
«حزب سوسکها» (CJP) The Cockroach Janta party در ابتدا یک شوخی اینترنتی بود اما با حمایت میلیونها جوان ناراضی در هند، به یکی از چالشها برای دولت راستگرای نارندرا مودی تبدیل شده است. این حزب در ماه می توسط «آبهیجیت دیپکه»، شهروند ۳۰ ساله هندی که بهتازگی از دانشگاهی در ایالات متحده فارغالتحصیل شده بود، تأسیس شد. او که از اظهارات رئیس قوه قضائیه هند - که در جریان جلسه دیوان عالی، جوانان بیکار کشور را به «انگل» و «سوسک» تشبیه کرد- به خشم آمده بود، بهشوخی در شبکههای اجتماعی فراخوانی منتشر کرد: «اگر همه سوسکها با هم متحد شوند، چه میشود؟»
واکنشها بسیار چشمگیر بود. دیپکه یک وبسایت و حسابهای کاربری در شبکههای اجتماعی برای حزب طنز «سوسک جانتا» - کنایهای به حزب حاکم مودی، بهاراتیا جاناتا (BJP) - ساخت که شامل یک مانیفست گزنده با هدف قرار دادن دولت و یک شعار بود: «یک حزب سیاسی برای مردمی که سیستم فراموش کرده آنها را بشمارد.» در عرض دو هفته، صفحهی اینستاگرام این حزب بیش از ۲۲ میلیون دنبالکننده داشت و از صفحهی حزب حاکم پیشی گرفت. دولت مودی، که به شدت نسبت به انتقاد بیتحمل است، تلاش کرد حسابهای کاربری شبکههای اجتماعی آن را به دلایل امنیت ملی مسدود کند اما موفق نشد.
حزب سوسکها چه آرمانهایی را دنبال میکند؟
همزمان با آغاز تلاشهای حزب سوسکها برای جلب حمایت، دیپکه تمرکز این جنبش را بر مسئلهای حیاتی برای میلیونها دانشجوی هندی معطوف کرد: لو رفتن سؤالات آزمونهای ورودی پزشکی که بارها به بالاترین پیشنهاددهنده فروخته شدهاند. فشار بر دانشآموزان برای موفقیت، بهشدت فلجکننده است: بیش از دو میلیون داوطلب برای تصاحب تنها ۱۳۰ هزار ظرفیت با یکدیگر رقابت میکنند. بسیاری از خانوادهها تمام پسانداز عمر خود را صرف میکنند و زیر بار بدهیهای سنگین میروند تا هزینهی کلاسهای آمادگی فرزندانشان را برای این آزمونهای پزشکیِ بهشدت دشوار و طاقتفرسا تأمین کنند. امروزه در هند، هزینهای که صرف کلاسهای خصوصی میشود، از کل بودجه دولتی آموزش عالی فراتر رفته است. در سالهای اخیر، زنجیرهای از موارد لو رفتن سؤالات آزمون، میلیونها دانشآموز را ناچار به شرکت مجدد در آزمون کرده و با دهها مورد خودکشی نیز مرتبط دانسته شده است.
فضایی برای اعتراض
دولت مودی به شانه خالی کردن از مسئولیت در قبال لو رفتن سوالات آزمونها متهم شده است. حزب سوسکها با بسیج حامیان خود پیرامون این مساله، خواستار پاسخگویی دولت در مورد لو رفتن سؤالات آزمون و استعفای «دارمندرا پرادان»، وزیر آموزش، شده است. برای بسیاری از جوانان نسل زد و نسل هزاره در هند، این حزب همچنین تریبونی برای بیان نارضایتیهای گستردهتر نسبت به نظام آموزشیِ دچار بحران و بازار کاری شده است که بهطور نظاممند در قبال آنها ناکارآمد عمل کرده است. بر اساس یک مطالعهی اخیر، نزدیک به ۴۰ درصد از فارغالتحصیلان زیر ۲۵ سال در این کشور بیکار هستند.
سوسکها نخستین بار چه زمانی به خیابانها آمدند؟
نخستین اعتراض میدانی حزب سوسکها اوایل ماه ژوئن در دهلی و با هدف درخواست استعفای «پرادهان» برگزار شد. دیپکه برای رهبری این تظاهرات که ابتدا در دهلی و سپس در رویدادهایی در سراسر هند برگزار شد، از ایالات متحده بازگشت. اواخر همان ماه، حامیان این حزب دومین اعتراض بزرگ خود را در دهلی برگزار کردند و این بار متعهد شدند تا زمانی که پرادهان برکنار نشود، از آنجا نخواهند رفت. سونام وانگچوک، مهندس و فعال حوزه آموزش و اهل ایالت لاداخ هند، نیز به جمع معترضان پیوست؛ کسی که سال گذشته به دلیل فعالیتهایش توسط دولت و بر اساس قوانین ضدتروریسم بازداشت و زندانی شده بود. وانگچوک اعلام کرد که در همبستگی با دانشجویان، دست به اعتصاب غذایی به سبک گاندی خواهد زد و تا زمانی که وزیر آموزش و پرورش کنارهگیری نکند، لب به غذا نخواهد زد. با ادامه اعتراضات و اعتصاب غذای وانگچوک در ماه ژوئیه، چهرههای ارشد متعددی از جناح مخالف با آنها دیدار کردند. با این حال، دولت مودی هیچگونه تعاملی با این حزب یا وانگچوک برقرار نکرد و پرادهان آنها را «تیم دوم تروریستها» خواند و رد کرد.
ابعاد اعتراضات روز دوشنبه چقدر بود؟
اعتراض حزب سوسکها در روز دوشنبه به یکی از بزرگترین اعتراضات ضد دولتی سالهای اخیر بدل شد. از ساعات اولیه صبح، هزاران معترض به خیابانهای مرکز دهلی سرازیر شدند و به صدها نفری پیوستند که از شب قبل در آنجا اردو زده بودند. گفته میشود در این راهپیمایی بیش از ۲۰ هزار معترض حضور داشتهاند. جمعیت عمدتاً متشکل از دانشجویان و سایر جوانان بود، اما والدین بسیاری نیز که فرزندانشان تحت تأثیر ماجرای افشای سوالات آزمون قرار گرفته بودند، در میان جمعیت حضور پررنگی داشتند. پلیس دهلی با راهپیمایی معترضان به سمت پارلمان مخالفت کرد. جادههای سراسر شهر با موانع مسدود شد، اینترنت قطع شد و معترضان به محوطهای تعیینشده برای اعتراض در فاصله حدود یک مایلی پارلمان هدایت و محصور شدند. با این حال، معترضان همچنان بهصورت گروهی به محل میآمدند و تا اوایل بعدازظهر، بیش از ۲۰ هزار نفر گرد هم آمده بودند. هنگامی که جمعیت تلاش کرد به سمت پارلمان پیشروی کند، پلیس با باتوم و شلیک گاز اشکآور واکنش نشان داد؛ اقدامی که انتقاد رهبران این حزب و سیاستمداران مخالف دولت را در پی داشت. در این درگیریها، هم معترضان و هم نیروهای پلیس دچار جراحت شدند. دیپکه واکنش پلیس را کاملاً وحشیانه توصیف و محکوم کرد.
گام بعدی چیست؟
پس از هفتهها نادیده گرفتن جنبش سوسکها، دولت مودی صبح دوشنبه پیشنهاد برگزاری یک جلسه را مطرح کرد. در جریان گفتگویی کوتاه و ۱۰ دقیقهای، سه خواسته از سوی این افراد مطرح شد، اما به گفتهی سخنگوی این گروه، تاکنون هیچ تعهدی داده نشده است. پردان هیچ واکنش علنیای به این اعتراض نشان نداد. تا اواخر روز دوشنبه، حتی در شرایطی که پلیس تلاش میکرد محل تجمع اعتراضی در دهلی را تخلیه کند، دیپکه تأکید کرد که تا زمانی که پردان در سمت خود باقی بماند، آنها آنجا را ترک نخواهند کرد. در پست این حزب در شبکه اجتماعی «ایکس» (توییتر سابق) آمده بود: «این اعتراض مسالمتآمیز پایان نمییابد!»
منبع:
یادداشت حاضر برگرفته از این گزارش گاردین است.