از بهرهکشی جنسی تا مشاغل پنهانی برای کودکان کار
کودکان کار در ایران بهدلیل فقر و کمبود نظارت در مشاغل پنهان و پرخطر فعالیت میکنند و در معرض آسیبهای جسمی، روانی و بهرهکشی قرار دارند.
ودکان کار با آسیبهای زیادی مواجه هستند؛ کودکانی که علاوهبر محرومیت از آموزش و فرصتهای طبیعی دوران کودکی درمعرض انواع آسیبهای جسمی، روانی و اجتماعی قرار میگیرند.
کارشناسان معتقدند گسترش این پدیده ارتباط مستقیمی با وضعیت اقتصادی خانوادهها دارد و با عمیقترشدن فقر احتمال ورود کودکان بهبازار کار نیز افزایش مییابد.
سیدحسن موسوی چلک، رییس انجمن مددکاران اجتماعی ایران میگوید: چه بخواهیم چه نخواهیم باید قبول کنیم که فقر در ایران عمیقتر شده و هرچه فقر عمیقتر شود حضور کودکان در بازار کار، خیابانها، چهارراهها و سایر محیطهای کاری نیز آشکارتر و گستردهتر خواهد شد.
چه کسی کودک کار گفته میشود، آیا تعریف مشخصی وجود دارد؟
براساس قانون کار افراد ۱۵تا۱۸سال بهعنوان «کارگر نوجوان» شناخته میشوند. این گروه میتوانند مشمول بیمه تامین اجتماعی شوند مشروطبر اینکه ساعات کاری آنها نیمساعت کمتر از بزرگسالان باشد و نوع کار نیز بهسلامت جسمی و روانیشان آسیب نرساند و طبق ماده۷۹ قانون کار بهکارگیری هر فرد زیر ۱۵سال ممنوع است اما درعمل با گروه دیگری از کودکان مواجه هستیم که معمولا از آنها با عنوان «کودکان کار خیابانی» یا «کودکان خیابانی» یاد میشود. اینها کودکانی هستند که ازطریق انجام کارهای مختلف برای تامین معاش خانوادههای خود کار میکردند.
بنابراین بهطورکلی با سهگروه از کودکان مواجه هستیم: گروه نخست «کارگران نوجوان» هستند که در بازه سنی ۱۵-۸سال قرار دارند و طبق قانون از برخی حمایتهای بیمهای و قانونی برخوردار میشوند. گروه دوم کودکانی هستند که در خیابان برای کمک بهتامین معاش خانوادهها بهکار و کسب درآمد مشغولند.
گروه سومی هم هستند که برای تامین هزینههای زندگی خودشان کار میکنند؛ کودکانی که عملا بیخانمان هستند و خیابان محل زندگی، کار و گذران تمام امور روزمره آنهاست.
درخصوص گروه دوم و سوم این کودکان گاهی درگیر کارها و مشاغلی پنهان میشوند؛ این درست است؟
بله، بخشی از این کودکان در محیطهایی کار میکنند که دسترسی بهآنها دشوار است و معمولا از دید عموم پنهان میمانند. برای مثال کودکانی که در کشتارگاهها، کارگاههای زیرزمینی، باغها، خانهباغها، مزارع بزرگ، دامداریها و برخی صنایع مشغول بهکار هستند؛ صنایعی که نظارت موثری بر آنها وجود ندارد. اتفاقا بسیاری از اینمحیطها ازجمله مکانهایی هستند که کودکان ممکن است در آنها با شرایط پرخطر و آسیبزا مواجه شوند؛ کودکانی که معمولا از دید جامعه پنهان میمانند و کمتر بهچشم میآیند.
چه آسیبهایی اینگروه از کودکان را تهدید میکند؟
کودکی که در خیابان کار میکند یک محیط امن مانند مدرسه را از دست میدهد؛ محیطی که در آن میتواند فرآیند جامعهپذیری را طی کند. در مرحله بعد وقتی کودک ناچار بهحضور در خیابان میشود برای بقا در آن فضا باید نوعی قدرت یا توانمندی دربرابر شرایط سخت داشته باشد. این وضعیت گاهی باعث میشود برای حفظ موقعیت خود در خیابان حتی بهرفتارهای پرخطر نیز روی بیاورند. ازسویدیگر آسیبهای جسمی نیز بسیار جدی هستند؛ از بیماریهای پوستی و مشکلات گوارشی گرفته تا سوءتغذیه. در برخی موارد نیز احتمال ابتلا بهبیماریهای عفونی مانند HIV وجود دارد. گرایش بهمصرف مواد مخدر و سیگار نیز در این گروه از کودکان بیشتر مشاهده میشود. علاوهبراین در برخی موارد بهرهکشی جنسی و انواع خشونتها نیز علیه این کودکان رخ میدهد؛ خشونتهای جسمی، روانی و تحقیرهایی که بهصورت روزمره تجربه میکنند.
مقایسههای اجتماعی نیز آسیبزا هستند. وقتی کودک خود را با دیگران مقایسه میکند و میبیند که همسالانش درکنار خانواده درحال تجربه زندگی عادی و شادی هستند دچار فشار روانی و رنج عاطفی میشود.