زمستان جمعیتی
زمستان جمعیتی
این روزها صدای گریه نوزادان در بخشهای زایمان بیمارستانها و زایشگاههای کشور کمتر از سالهای گذشته بهگوش میرسد. کاهش مستمر موالید در سالهای اخیر زنگ خطر سالمندی جمعیت را بیش از هر زمان دیگری به صدا درآورده و نگرانیها درباره آینده جمعیتی ایران را افزایش داده است. بسیاری از کارشناسان مشکلات اقتصادی، نااطمینانی نسبتبه آینده، بحران مسکن، تغییر سبک زندگی، افزایش سن ازدواج و کاهش تمایل به فرزندآوری را از مهمترین عوامل این روند میدانند. در کنار این عوامل موضوع دیگری نیز در سالهای اخیر مورد توجه برخی تحلیلگران قرار گرفته و آن، سهم اتباع خارجی در آمار موالید کشور است. در حالی که تمایل خانوارهای ایرانی به فرزندآوری کاهش یافته بخشی از موالید ثبتشده به خانوادههای مهاجر اختصاص دارد. همین موضوع این پرسش را مطرح کرده که سهم واقعی موالید ایرانیان از آمار کل تولدهای کشور چقدر است و تداوم روند کنونی چه پیامدهایی برای ساختار جمعیتی، فرهنگی و اجتماعی ایران در دهههای آینده خواهد داشت؟
موالید به روایت آمار
آخرین آمارهای سازمان ثبتاحوال کشور نشان میدهد شمار موالید در ایران در سال گذشته با کاهش ۸۷هزار و ۶۴۹نفری مواجه شده است؛ روندی که به گفته کارشناسان میتواند زنگ خطری جدی برای آینده جمعیتی کشور باشد. براساس این آمار، تعداد ولادتهای ثبتشده در سال۱۴۰۳ برابر با ۹۷۹هزار و ۹۲۹نفر بوده که شامل ۵۰۵ هزار و ۴۰۳نوزاد پسر و ۴۷۴هزار و ۵۲۶نوزاد دختر است. این رقم در سال۱۴۰۴ به ۸۹۲ هزار و ۲۸۰ تولد کاهش یافته که از این میان ۴۶۲هزار و ۱۱۸نفر پسر و ۴۳۰هزار و ۱۶۲نفر دختر بودهاند. در این میان نسبت جنسیتی در بدو تولد همچنان بهنفع پسران باقی مانده اما آنچه بیش از همه مورد توجه قرار میگیرد، کاهش کلی موالید و پیامدهای آن بر ساختار جمعیتی کشور است. از مجموع ولادتهای سال گذشته، ۶۹۳هزار و ۴۹۳ مورد (۷/۷۷درصد) در مناطق شهری و ۱۹۸هزار و ۷۸۷مورد (۳/۲۲درصد) در مناطق روستایی به ثبت رسیده است. همچنین آمارها نشان میدهد از کل تولدها، ۸۵۶هزار و ۶۸۴مورد تکقلو، ۱۶هزار و ۹۵۱مورد دوقلو، ۵۴۶مورد سهقلو و ۱۴مورد چهارقلو بوده است.
براساس برآوردهای جمعیتی، جمعیت کشور در سال۱۴۰۴ به حدود ۵/۸۶میلیون نفر رسیده و نرخ باروری نیز به حدود ۳۵/۱فرزند به ازای هر زن کاهش یافته است؛ رقمی که بهطور محسوس پایینتر از سطح جایگزینی جمعیت قرار دارد و نشان میدهد ایران در مسیر یک گذار جمعیتی شتابگرفته قرار دارد. در همین حال برخی گزارشها حاکی از آن است که حدود ۱۰درصد از کل موالید کشور در سال گذشته، معادل کمتر از ۱۰۰هزار نوزاد، مربوط به اتباع خارجی بوده است. این موضوع در سالهای اخیر به یکی از چالشهای اصلی مناقشه جمعیتی تبدیل شده است. برخی کارشناسان نیز با اشاره به جمعیت مهاجران حاضر در کشور، برآوردهایی بالاتر از آمارهای رسمی ارائه میکنند و معتقدند سهم فرزندآوری این گروه در برخی مناطق بیشتر و قابل توجه است. مجموع این روندها نشان میدهد کاهش موالید در ایران صرفا یک تغییر آماری ساده نیست بلکه میتواند در بلندمدت پیامدهایی همچون سالمندی جمعیت، کاهش نیروی کار و فشار بر ساختارهای اقتصادی و اجتماعی به همراه داشته باشد.