نبرد برای بقا

 در روزهایی که نام «هلیا» بار دیگر در صدر اخبار محیط‌زیستی قرار گرفته، توجه‌ها دوباره به وضعیت یوز ایرانی جلب شده است. چندی پیش انتشار خبر گم‌شدن دو توله این یوز، نگرانی‌هایی را میان کنشگران محیط‌زیست و افکار عمومی درباره سرنوشت آنها به‌وجود آورد. با این حال پس از گذشت چند روز، معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط‌زیست اعلام کرد که هویت این دو توله در پناهگاه حیات وحش میاندشت، با تطبیق الگوی خال‌ها به‌طور قطعی تایید شده است. به‌گفته این مقام مسوول، کارشناسان پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی با مقایسه الگوی خال‌های بدن این حیوانات با بانک اطلاعاتی جامع یوز ایرانی، آنها را به‌عنوان توله‌های هلیا شناسایی کرده‌اند. بررسی‌ها نشان می‌دهد این یوزهای جوان با حدود یک‌سال سن، پیش از موعد از مادر خود جدا شده و به استقلال رسیده‌اند. این اتفاق در حالی رخ داده که پیشتر نیز تجربه تلخ تلف شدن «پیروز» نشان داد چالش‌های زیست یوز ایرانی صرفا به تولیدنسل محدود نمی‌شود و بقای توله‌ها تا رسیدن به بلوغ همچنان با تهدیدهای جدی مواجه است. این رخداد بار دیگر ضرورت توجه جدی‌تر به حفاظت از این گونه ارزشمند را برجسته می‌کند. حال پرسش اساسی این است که یوز ایرانی با چه چالش‌هایی مواجه است؟

مرز باریک میان بقا و مرگ

اگر بخواهیم مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی یوز ایرانی را مرور کنیم، فهرست بلندی از تهدیدها پیش‌رو است. از تلفات جاده‌ای گرفته تا حمله سگ‌های ولگرد، همگی ازجمله عواملی هستند که بقای این گونه ارزشمند را با خطر جدی مواجه کرده‌اند. به‌گفته مدیر ملی پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی، هرچند در زمینه زادآوری یوزها طی سال‌های اخیر موفقیت‌هایی به‌دست آمده اما در حوزه حفظ و جلوگیری از مرگ‌ومیر آنها همچنان چالش‌های اساسی وجود دارد. به گفته وی مهم‌ترین مساله در این رابطه جابه‌جایی گسترده یوزها میان زیستگاه‌های مختلف است؛ جابه‌جایی‌هایی که باعث می‌شود این جانور در مناطق آزاد با تهدیدهایی مانند سگ‌های گله، جاده‌های مواصلاتی، شکارچیان و سایر تعارضات انسانی مواجه شود. نظامی همچنین گفته که برای مقابله با این وضعیت، همکاری میان دستگاه‌های مختلف ضروری است چرا که حفاظت از یوز تنها در اختیار سازمان حفاظت محیط‌زیست نیست و ماهیتی بین‌بخشی دارد. وی تاکید می‌کند موضوعاتی مانند ایمن‌سازی جاده‌ها، همکاری سازمان منابع طبیعی، امور عشایری و مدیریت فعالیت‌های معدنی، همگی نیازمند هماهنگی سایر نهادهاست. در سال‌های گذشته نیز تلفات جاده‌ای یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش جمعیت یوزها بوده است و در همین راستا جلسات متعددی با وزارت راه و شهرسازی برگزار شده و ابلاغ‌هایی برای تکمیل فنس‌کشی در مسیرهای پرخطر انجام گرفته است.