چرا رؤیای ۳۰ هزار مگاواتی برق پاک محقق نمیشود؟
واکاوی موانع ساختاری توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در ایران؛ از قفل شدن اراضی مناسب تا بحران خطوط پست و سقوط بازگشت سرمایه
در حالی که دولت وعده تولید ۳۰ هزار مگاوات برق تجدیدپذیر ظرف دو سال را داده است، پایش واقعیتهای اقتصادی و زیرساختی از یک بنبست چندلایه حکایت دارد. تفاوت فاحش ظرفیت اسمی با واقعی، واگذاریهای صوری زمین، بحران شدید تأمین مالی تحت تأثیر تورم، فرسودگی شبکه انتقال و در نهایت سقوط آزاد قیمت در بورس انرژی، زنجیره توسعه نیروگاههای پاک را با چالش جدی مواجه کرده است. خلاصهای از مهمترین ایدههای یک گزارش روزنامه پیام ما را در اینباره میخوانید.
قفل زمین و واگذاریهای بیسرانجام به دلالان وام
اشغال اراضی مرغوب: حجم وسیعی از زمینهای مناسب نیروگاهی به افرادی واگذار شده که هیچ پروژهای را پیش نمیبرندامتیازطلبی کاذب: این افراد صرفاً به دنبال استفاده از وامهای کمبهره و امکانات دولتی هستند بنبست بازپسگیری: قوانین پیچیده و فرآیندهای طولانی، امکان پس گرفتن سریع این زمینها را از سازمانهای متولی سلب کرده است.محرومیت سرمایهگذار واقعی: با اشغال صوری اراضی، توسعهدهندگان واقعی به اراضی مناسب دسترسی ندارند.
جهش هزینهها، محاصره اقتصادی و فقر بومسازی
تورم نجومی احداث: هزینه ساخت هر مگاوات نیروگاه خورشیدی از ۴۰ میلیارد تومان به ۹۰ میلیارد تومان جهش یافته است (نکته: در متن اصلی به اشتباه ۹۰ میلیون درج شده است). کاهش شدید قدرت خرید: سرمایهای که در گذشته توان ساخت ۴۰۰ مگاوات نیروگاه را داشت، اکنون به سختی پاسخگوی ۵۰ مگاوات است. بحران قطعات و لجستیک: تأمین اینورتر و پنل به دلیل نوسان ارز و محاصره زمینی و دریایی کشور سخت و گاهی غیرممکن است. وابستگی ۹۰ درصدی به واردات: ایران فاقد صنعت خورشیدی بومی است؛ حتی کارخانههای داخلی برای ساخت پنل باید سلولهای خورشیدی را از چین وارد کنند.
انسداد شبکه انتقال و صدور مجوزهای کاذب
حبس تولید در خطوط: فرسودگی و محدودیت ظرفیت پستها و خطوط انتقال، مانع اصلی تزریق برق نیروگاهها به شبکه است.اشباع صوری ظرفیت: سازمان ساتبا حدود ۱۰۰ هزار مگاوات مجوز کاذب صادر کرده که ظرفیت اسمی پستها را روی کاغذ پر کرده است.رد درخواست متقاضیان واقعی: شرکت توانیر به دلیل پر شدن کاذب ظرفیت پستها، به سرمایهگذاران جدی اجازه اتصال به شبکه را نمیدهد.
سقوط قیمت برق سبز و نابودی انگیزه سرمایهگذاری
ریزش شدید قیمت بورس: قیمت هر کیلوواتساعت برق سبز از ۱۵ هزار تومان در مردادماه به ۴ هزار و ۵۰۰ تومان سقوط کرده است.
کاهش تقاضای صنایع بزرگ: آسیب دیدن صنایع فولادی و پتروشیمی در شرایط بحرانی، تقاضا در تابلوی سبز بورس را به شدت کاهش داده است.
طولانی شدن بازگشت سرمایه: با نصف شدن قیمت فروش و گران شدن تجهیزات، مدت زمان بازگشت سرمایه نیروگاهها از ۳ سال به بالای ۱۰ سال جهش یافته است.