آیا ۴۵ هزار خودروی برقی ناترازی بنزین را حل میکنند؟
بر اساس محاسبات، صرفهجویی ناشی از 45 هزار خودروی برقی روزانه حدود ۹۰۰ هزار لیتر بنزین خواهد بود.
بابک زنجانی پیشنهاد کرده است بهجای افزایش قیمت بنزین، دولت با اجرای ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید و جایگزینی خودروهای بنزینی با برقی، ناترازی سوخت را کاهش دهد. اما آیا ورود ۴۵ هزار خودروی برقی میتواند شکاف چند میلیون لیتری میان تولید و مصرف بنزین را جبران کند؟ اکومتر در تحلیلی این ادعا را بررسی کرده است.
یکی از اعداد مطرحشده درباره کسری بنزین، روزانه حدود ۱۳ میلیون لیتر است؛ عددی که در مقاطعی برای فاصله میان تولید و مصرف اعلام شده است. با این حال، ناترازی بنزین یک رقم ثابت نیست و با تغییرات تولید، مصرف، فصل و شرایط شبکه توزیع تغییر میکند. اسماعیل سقاباصفهانی، رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، نیز از کسری روزانه حدود ۱۴ تا ۱۵ میلیون لیتر بنزین سخن گفته است. بنابراین، برای بررسی اثر هر سیاستی مانند توسعه خودروهای برقی، باید ابتدا مشخص شود این سیاست قرار است چه میزان از چه سطحی از کسری را جبران کند.
ماده ۱۲؛ ظرفیت قانونی، نه راهحل فوری
ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید، امکان تأمین مالی پروژههایی را فراهم میکند که باعث صرفهجویی انرژی میشوند. برقیسازی ناوگان نیز میتواند در چارچوب این سازوکار قرار گیرد.
اما این ماده بهتنهایی یک دستور فوری برای حل ناترازی نیست. اجرای واقعی آن نیازمند تعیین چند مؤلفه مهم است: میزان سرمایهگذاری، تعداد خودروهای جایگزینشده، زمان اجرای پروژه، میزان صرفهجویی واقعی و نحوه اندازهگیری و تأیید آن.
بنابراین، اصل استفاده از ظرفیت ماده ۱۲ قابل دفاع است؛ اما نتیجه آن به طراحی دقیق اقتصادی و اجرایی وابسته است.
آیا خودروهای برقی واقعاً «۱.۵ لیتر» مصرف میکنند؟
در برخی اظهارات، از خودروهایی با مصرف معادل ۱.۵ لیتر بنزین سخن گفته شده است. اگر منظور خودروهای تمامبرقی باشد، این تعبیر دقیق نیست؛ زیرا خودروی تمامبرقی اساساً بنزین مصرف نمیکند.
عدد ۱.۵ لیتر میتواند تنها یک معادلسازی انرژی میان برق مصرفی خودرو و انرژی حاصل از بنزین باشد.
همچنین استفاده از عباراتی مانند «خودروی برقی خودشارژ» برای خودروهای تمامبرقی نیازمند توضیح فنی بیشتری است؛ زیرا خودروهای تمامبرقی برای حرکت به شارژ از شبکه برق نیاز دارند.
۴۵ هزار خودرو، معادل ۴۵ هزار خودروی بنزینی کمتر نیست
یکی از نکات مهم در محاسبه صرفهجویی، تفاوت میان تعداد خودروهای اعلامشده و تعداد خودروهای مؤثر در کاهش مصرف است. خودروی خریداریشده، واردشده، ترخیصشده و فعال در ناوگان الزاماً یکسان نیستند. حتی اگر ۴۵ هزار خودروی برقی وارد چرخه حملونقل شوند، تنها زمانی باعث کاهش مصرف بنزین میشوند که جایگزین پیمایش خودروهای بنزینی شوند. اگر خودروهای برقی صرفاً به ناوگان موجود اضافه شوند و خودروهای بنزینی همچنان به فعالیت خود ادامه دهند، میزان صرفهجویی بسیار کمتر خواهد بود.
۴۵ هزار خودروی برقی چقدر بنزین صرفهجویی میکنند؟
برای یک برآورد خوشبینانه، فرض کنیم:
- ۴۵ هزار خودروی برقی فعال باشند؛
- هر خودرو روزانه ۲۵۰ کیلومتر پیمایش داشته باشد؛
- این خودروها جایگزین خودروهایی با مصرف ۸ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر شوند.
در این شرایط، صرفهجویی روزانه حدود ۹۰۰ هزار لیتر بنزین خواهد بود. این مقدار در مقایسه با کسری ۱۳ تا ۱۵ میلیون لیتری، حدود ۶ تا ۷ درصد ناترازی را پوشش میدهد. یعنی خودروهای برقی میتوانند اثرگذار باشند، اما بهتنهایی قادر به حل کامل بحران بنزین نیستند.
برای جبران کل کسری بنزین چند خودروی برقی لازم است؟
با فرض جایگزینی خودروهای بنزینی با مصرف متوسط ۸ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر، تعداد خودروهای موردنیاز برای جبران کسری ۱۵ میلیون لیتری به میزان پیمایش روزانه بستگی دارد.
اگر هر خودرو روزانه:
- ۲۰۰ کیلومتر حرکت کند، حدود ۸۱۲ هزار خودرو لازم است؛
- ۲۵۰ کیلومتر حرکت کند، حدود ۶۵۰ هزار خودرو لازم است؛
- ۳۰۰ کیلومتر حرکت کند، حدود ۵۴۰ هزار خودرو لازم است.
در سناریوی پیمایش ۲۵۰ کیلومتر در روز، برای جبران کسری ۱۵ میلیون لیتری، حدود ۷۵۰ هزار خودروی برقی موردنیاز خواهد بود.
جمعبندی؛ برقیسازی بخشی از راهحل است، نه تمام آن
توسعه خودروهای برقی، بهویژه در بخشهایی مانند تاکسیها و خودروهای پرپیمایش، میتواند یکی از ابزارهای کاهش مصرف بنزین باشد. بنابراین اصل پیشنهاد جایگزینی خودروهای بنزینی با برقی قابل بررسی و دفاع است.
اما ادعای حل ناترازی بنزین با ورود ۴۵ هزار خودرو، بدون مشخصکردن میزان پیمایش، نحوه جایگزینی، هزینه اجرا، زیرساخت شارژ و سازوکار مالی، دقیق نیست.
خودروهای برقی میتوانند بخشی از شکاف میان تولید و مصرف را کاهش دهند؛ اما حل پایدار ناترازی بنزین نیازمند مجموعهای از سیاستها در حوزه تولید، حملونقل، مصرف و اصلاح ساختار انرژی است.