کردستان و کمبود دوهزار معلم
صدور ابلاغ‌های غیرتخصصی و استفاده از دبیران چندمهارتی، راهکار آموزش‌وپرورش برای پرکردن کلاس‌های درس است
با آغاز سال تحصیلی جدید، کمبود مزمن نیروی انسانی در آموزش‌وپرورش کردستان بار دیگر به مسئله‌ای جدی تبدیل شده است. این استان با کسری حدود ۲ هزار نیرو، برای جلوگیری از خالی‌ماندن کلاس‌ها به استفاده از معلمان بازنشسته و دبیران چندمهارتی روی آورده است؛ راهکارهایی که به گفته کارشناسان، در صورت تداوم می‌توانند کیفیت تدریس و فرصت‌های برابر آموزشی را تحت تأثیر قرار دهند. خلاصه‌ای از گزارش روزنامه پیام ما را درباره این وضع اسفناک می‌خوانید.
کلاس برقرار است، اما معلم متخصص نه
کمبود معلم در کردستان مسئله تازه‌ای نیست؛ آنچه نگرانی‌ها را تشدید کرده، نحوه مدیریت این کمبود است. گزارش‌ها از صدور ابلاغ‌هایی حکایت دارد که در آن، دبیران ناچارند افزون بر درس تخصصی خود، چند عنوان درسی دیگر را نیز تدریس کنند؛ حتی اگر تحصیلات دانشگاهی و دانش تخصصی آنان با این درس‌ها تناسب نداشته باشد.
بر اساس گزارشی از خبرگزاری تسنیم که در متن گزارش به آن استناد شده، در برخی مدارس سنندج و شهرستان‌هایی مانند دیواندره، مریوان، قروه، بیجار و سقز، دبیران در دوره متوسطه اول تا هفت عنوان درسی متفاوت را بر عهده می‌گیرند. منتقدان می‌گویند پرشدن جدول ساعات آموزشی لزوماً به معنای تأمین نیازهای علمی دانش‌آموزان نیست.
توضیح آموزش‌وپرورش: محدودیت در مناطق روستایی
سید حجت‌الله موسوی، معاون آموزش متوسطه اداره‌کل آموزش‌وپرورش کردستان، استفاده از معلمان چندمهارتی را عمدتاً مربوط به روستاهای کم‌جمعیت می‌داند. به گفته او، در برخی روستاها دانش‌آموزان دوره متوسطه اول در پایه‌های مختلف پراکنده‌اند و شمارشان به حدود ۱۰ تا ۱۵ نفر می‌رسد؛ در چنین شرایطی، تأمین دبیر تخصصی برای تمام درس‌ها دشوار است.
او می‌گوید به خانواده‌ها پیشنهاد می‌شود فرزندانشان در مدارس روستاهای مرکزی و نزدیک‌تر تحصیل کنند تا امکان استفاده از دبیران متخصص فراهم شود، اما برخی خانواده‌ها ترجیح می‌دهند مدرسه در همان روستای محل سکونتشان باقی بماند.
موسوی با اشاره به محدودیت‌های اقتصادی و اجرایی توضیح می‌دهد که اعزام دبیر از شهر برای تدریس تنها چند ساعت در هفته، از نظر زمانی و مدیریتی بهینه نیست. به گفته او، در چنین مواردی ممکن است دبیر یک رشته، درس‌های نزدیک و مرتبط را نیز تدریس کند. با این حال، او تأکید می‌کند که در مدارس شهری و کلاس‌های پرجمعیت باید از نیروهای متخصص استفاده شود.
کسری نیرو همچنان پابرجاست
معاون آموزش متوسطه آموزش‌وپرورش کردستان می‌گوید طبق گزارش‌های دریافتی، مدرسه‌ای بدون دبیر در استان وجود ندارد؛ اما کمبود کلی نیروی انسانی به حدود ۲ هزار نفر می‌رسد. این کمبود تا حد زیادی با استفاده از ظرفیت بازنشستگان و کارکنان غیرموظف شاغل مدیریت می‌شود.
او همچنین اعلام کرده است که پس از پایان فرایند ساماندهی ابلاغ‌ها، تطابق رشته تحصیلی دبیران با درس‌های واگذارشده بررسی خواهد شد و در صورت مشاهده موارد نامتناسب، اصلاحات لازم انجام می‌گیرد.
هشدار درباره افت تحصیلی
محمد ولدبیگی، کارشناس آموزش، معتقد است استفاده از معلمان غیرمتخصص نمی‌تواند جای دانش عمیق و مهارت تدریس در هر رشته را بگیرد. به گفته او، معلمی که در یک درس تخصص دارد، ممکن است نتواند مفاهیم پیچیده درس دیگری را با همان تسلط منتقل کند؛ مسئله‌ای که در نهایت می‌تواند بر یادگیری دانش‌آموزان اثر بگذارد.
ولدبیگی برای نشان‌دادن ابعاد نگرانی، به نتایج امتحانات نهایی خردادماه اشاره می‌کند: کردستان در رشته علوم تجربی رتبه ۲۷، در ریاضی‌فیزیک رتبه ۲۳ و در علوم انسانی رتبه ۲۲ را در میان استان‌های کشور داشته است. او همچنین به میانگین نمرات زیر ۱۰ اشاره می‌کند و خواستار بررسی دقیق عوامل مؤثر بر این وضعیت می‌شود.
با این حال، نسبت‌دادن تمام افت تحصیلی به کمبود معلم یا تدریس غیرتخصصی نیازمند بررسی داده‌های بیشتر است. فقر آموزشی، امکانات مدارس، توزیع بودجه و شرایط اجتماعی نیز از عواملی‌اند که در گزارش به‌عنوان پرسش‌های مهم مطرح شده‌اند.
عدالت آموزشی در گرو اصلاح توزیع نیرو
به باور ولدبیگی، دانش‌آموزان مناطق محروم و مرزی نباید به‌دلیل کمبود نیروی متخصص از فرصت‌های برابر یادگیری محروم شوند. او خواستار شفاف‌سازی درباره تعداد ابلاغ‌های غیرمرتبط، ساعات تدریس نیروهای بازنشسته و سهم معلمان متخصص و غیرمتخصص در مناطق شهری و روستایی است.
گزارش تأکید می‌کند که راهکارهای اضطراری برای جلوگیری از تعطیلی کلاس‌ها، اگر به رویه‌ای دائمی تبدیل شوند، می‌توانند به کیفیت آموزش آسیب بزنند. تأمین نیروی متخصص، برنامه‌ریزی به‌موقع برای استخدام و توزیع متوازن معلمان، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به کاهش این شکاف کمک کند.
در نهایت، مسئله فقط حضور معلم در کلاس نیست؛ مهم آن است که دانش‌آموز به معلمی دسترسی داشته باشد که دانش و مهارت لازم برای تدریس درس مربوطه را دارد. بدون چنین تضمینی، پرشدن ظاهری کلاس‌ها لزوماً به معنای تحقق آموزش باکیفیت و عدالت آموزشی نخواهد بود.