اشتغال فراگیر و کارورزی؛ راهکارهای دولت برای مهارت‌آموزی و توسعه بازار کار
هم‌افزایی طرح‌های عرضه و تقاضای بازار کار در برنامه اشتغال فراگیر
به این منظور و با عنایت به این‌که بخشی از رسالت دولت‌ها، کمک به شفاف‌سازی در خصوص طرح‌ها و برنامه‌های دولتی است، ضروری است در مورد طرح اشتغال فراگیر و به‌ویژه طرح کارورزی توضیحات فنی لازم ارائه شود تا به شفاف‌سازی اذهان در خصوص این طرح کمک کند. برنامه اشتغال فراگیر، مشتمل بر 10 طرح است که از سمت عرضه نیروی کار تا سمت تقاضای نیروی کار را پوشش می‌دهد. طرح‌های این برنامه از ارتباط منطقی با یکدیگر برخوردار بوده و متناسب با شرایط بازار کار ایران، تدوین شده و طرح کارورزی یکی از این 10 طرح است.
بررسی دقیق بازار کار ایران و تحلیل‌های مربوط به آن نشان می‌دهد نرخ بیکاری برای جمعیت بالای 25 سال در کشور، 9 درصد است. لکن وقتی نرخ بیکاری در گروه‌های مختلف سنی و تحصیلی تفکیک شود، بیشترین نرخ، مربوط به گروه کمتر از 25 سال و در گروه تحصیلی کارشناسی است که حدود 52 درصد است. در همین گروه سنی، نرخ بیکاری افراد با مدرک تحصیلی کاردانی، حدود 34 درصد بوده است. زمانی که گروه تحصیلی کارشناسی، در رده سنی بیش از 25 سال مورد بررسی قرار می‌گیرد، ملاحظه می‌شود که نرخ بیکاری این گروه، به 17 درصد کاهش می‌یابد. یکی از چالش‌های عمده در بازار کار کشور به ویژه در عرضه نیروی کار، مهارت ناکافی جویندگان کار، بخصوص افرادی است که برای اولین‌بار وارد بازار کار می‌شوند.
زمانی که گروه‌های دارای مدرک کارشناسی به سن بیش از 25 سال می‌رسند و تا اندازه‌ای به تجربه ایشان در فضای کار اضافه می‌شود، نرخ بیکاری ایشان به طرز قابل ملاحظه‌ای کاهش می‌یابد. بنابراین یکی از مشکلات جدی در عرضه نیروی کار، مهارت اندک جویندگان کار در بدو ورود به بازار کار است. از سوی دیگر، تزریق منابع مالی می‌بایست هدفمند باشد. به عبارتی به جای پرداخت مبالغی در شکل یارانه غیرمشروط که می‌تواند در بلندمدت منجر به تورم و بیکاری بیشتر گردد، هرگونه پرداختی از سوی دولت می‌بایست هدفمند و در راستای حل مشکلات اقتصادی موجود باشد.
بنابراین در طرح کارورزی دولت، پرداخت مبلغی به‌صورت ماهانه به کارورز را در طول دوره کارورزی تقبل کرده تا علاوه بر کمک به ارتقای مهارت گروه‌های هدف، به افزایش قدرت خرید این گروه و در نتیجه کمک به رشد ارزش افزوده در کشور کمک نماید. به این ترتیب مساله مهارت‌آموزی، ایجاد ارزش افزوده همزمان هدفگذاری شده است. علاوه بر این، به منظور افزایش احتمال جذب کارورزان در بازار کار، دولت برنامه مشوق‌های بیمه کارفرمایی را برای تشویق کارفرمایانی که نسبت به جذب کارورزان، بدون ریزش نیروی قبلی اقدام نمایند، در نظر گرفته است.
به‌طور خلاصه در چنین شرایطی سیاستگذار چند موضوع را همزمان مدنظر داشته است:
- اتخاذ سیاست‌ها و برنامه‌هایی مبتنی بر ارتقای مهارت‌جویندگان کار در سمت عرضه نیروی کار (نظیر کارورزی و مهارت‌آموزی در محیط کار واقعی)
- اتخاذ سیاست‌ها و برنامه‌هایی مبتنی بر جذب نیروهای مهارت‌دیده در بنگاه‌های اقتصادی و یا ایجاد کسب‌وکارهای نوین توسط مهارت‌آموختگان به منظور ایجاد اشتغال و پایداری آن (نظیر برنامه مشوق‌های بیمه کارفرمایی برای واحدهایی که کارورزان را جذب نمایند و برنامه‌هایی نظیر طرح توسعه کسب‌وکار اشتغال‌محور دولت در راستای توسعه کسب‌وکارها متناسب با مزیت‌های منطقه‌ای کشور و ایجاد فرصت برای جذب مهارت‌آموختگان در این کسب‌وکارها)
- اتخاذ سیاست‌ها و برنامه‌هایی مبتنی بر افزایش ارزش افزوده اقتصادی از طریق توانمندسازی و پرداخت مبلغ به جویندگان کار فاقد مهارت (برنامه‌هایی نظیر پرداخت مبلغی به کارورز در حین آموزش در محیط کار از سوی دولت)
نکته مهم در اجرای طرح هایی نظیر کارورزی، مهارت‌آموزی در محیط کار واقعی و مشوق‌های بیمه کارفرمایی، اینجاست که در این طرح‌ها تمهیدات لازم برای جلوگیری از ریزش نیروی کار موجود، بنگاه‌ها تعیین شده است. به این ترتیب تنها بنگاه‌ها و جویندگان کاری که از شرایط تعیین شده در طرح برخوردار هستند، می‌توانند از مزایای این طرح بهره‌مند شوند. نوع قراردادی که واحد پذیرنده با کارورز منعقد می‌نماید، از جنس قرارداد آموزشی است و کارفرما نمی‌تواند در انجام امور رسمی و حقوقی مربوط به واحد خود از کاروزان استفاده نماید.
طرح کارورزی یکی از ده‌ها طرح وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است و در کنار سایر طرح‌ها می‌تواند به ایجاد اشتغال در کشور کمک کند. در کنار این طرح که عرضه بازار کار را مورد هدف قرار داده، طرح‌هایی در سمت تقاضای بازار کار، نظیر طرح توسعه کسب‌وکارهای اشتغال‌محور تعریف شده که با اجرای همزمان این طرح‌ها، نه‌تنها جویندگان کار از مهارت لازم برای ورود به بازار کار برخوردار می‌شوند، بلکه می‌توانند در کسب‌وکارهای مختلف جذب و یا نسبت به ایجاد کسب و کارهای نوین اقدام نمایند. اگرچه هر طرحی کامل نیست و نیازمند اصلاح مداوم است، لکن انتقاد در خصوص طرح‌های مختلف می‌بایست، انتقاد سازنده و مبتنی بر دلایل فنی موجه باشد.