چرا پدیدآورندگان و ناشران دوام نمی‌آورند؟

در بخش دوم میزگرد «آسیب‌شناسی نشر کتاب در ایران»، به استثمار ناشران و پدیدآورندگان از سوی شبکه‌های پخش کتاب و سکوهای انتشار آنلاین کتاب پرداخته شد. این میزگرد، با حضور «رسول قنبری»، مدیر نشر سنور و «رضا نساجی»، مدیر نشر مردم‌نگار برگزار شد.  

قنبری، مدیر نشر سنور با اشاره ناترازی درآمد ناشران با هزینه‌های تولید کتاب و هزینه‌های زندگی، گفت: تمام این سال‌ها 18 عنوان کتاب منتشر کرده‌ام که به اندازه دو ماه اجاره‌خانه‌ام هم عایدی نداشتند؛ طبیعی است که نتوانم به عنوان شغل روی آن حساب کنم. 

مدیر نشر سنور افزود: حالا اگر بخواهید به یک درآمد حداقلی برسید، با پلتفرم‌های آنلاین انتشار کتاب قرارداد می‌بندید، اما همین جا وارد یک رابطه‌ی نابرابر دیگر می‌شوید [علاوه بر رابطه نابرابر با شرکت‌های پخش]. 

قنبری یادآور شد که چهار پلتفرم انتشار آنلاین کتاب وجود دارد که از این تعداد، دو پلتفرم با ناشران کوچک و مستقل [مطلقا] قرارداد نمی‌بندند. او افزود: ناشران کوچک باید با اولین و بزرگترین پلتفرم‌ها، قرارداد ببندند که این پلتفرم هم کتاب‌ها را در قالب EPUB منتشر نمی‌کنند؛ در حالی که EPUB کاربر پسند است. در نتیجه کتاب [آثار ناشران کوچک و مستقل] با فروخته شدن تفاوتی ندارند. 

مدیر نشر سنور در بخش دیگری از صحبت‌های خود، یادآور شد: من فکر نمی‌کنم از سال 1385 به بعد، ناشران از محل فروش کتاب، انباشت سرمایه کرده باشند؛ البته در دوره بهار کتاب (1375 تا 1385)، امکان این کار وجود داشت. 

قنبری افزود: این در حالی است که شبکه توزیع هم به شدت استثماگر است؛ آن هم با ترکیب تورم و چک‌های 10 ماهه تسویه حساب با ناشر [چک‌های صادر شده از سوی شرکت‌های پخش]. 

همه‌ی انگیزه‌های سرکوب شده 

نساجی، مدیر نشر مردم‌نگار به طرح این پرسش پرداخت: چگونه می‌شود که کتاب را به یک کالای قابل فروش برای افزایش انگیره پدیدآورندگان (نویسنده، مترجم، شاعر و... ) برای ماندن در ایران [پرهیز از مهاجرت] تبدیل کرد؟ 

او افزود: در صنعت نشر ما با افرادی سر و کار داریم که محققان خوبی هستند، شاعران خوبی هستند و... ، اما خیلی از آنها پشت سد مصاحبه‌ی دکتری مانده‌اند، دکتری گرفته‌‌اند و عضو هیئت علمی نشده‌اند. 

به گفته‌ی مدیر نشر مردم‌نگار، «همه‌ی این انگیزه‌های سرکوب شده، همه‌ی این توانایی‌های محدود مانده، اگر در صنعت نشر به کتاب تبدیل شوند و این کتاب دیده شود، پدیدآورندگان با همه‌ی انگیزه‌هایشان، برای کشور کار خواهند کرد، اما مسئله این است که من ناشر می‌توانم به توانایی‌های آنها پاسخ دهم؟!» 

او افزود: به فرض که کتابی هم تولید شد، آیا این کتاب مخاطب دارد؟ برای مثال اگر 50 درصد خانوارها مستاجر هستند، آیا کتابی که در مورد مستاجران تولید می‌شود، مخاطب دارد؟ آن اقشاری که مسئله‌شان مستاجری است، در پرداخت هزینه‌های اجاره خود مانده‌اند، مسلما در خرید کتاب هم مانده‌اند. 

نساجی با بیان این‌که با این حساب تمام هزینه‌هایی که ناشر پرداخت کرده، به او برنمی‌گردد، تصریح کرد: اگر تیراژ منِ ناشر کمتر 1000 باشد که هست، کمتر از 500 باشد که هست و کمتر از 250 باشد که هست و در حال حاضر به 100 و 50 رسیده، واقعا هزینه‌ی تولید برنمی‌گردد. 

او افزود: در همین حال من باید با پدیدآورنده 8 ماه پس از انتشار کتاب تسویه حساب کنم، در حال 8 ماه بعد هم چک خودم را از پخش‌کننده دریافت نکرده‌ام.