زخمهایی که در جنگ سر باز میکنند؛ روایت یک بحران خاموش در صفِ داروخانهها
بیماران دیابتی چگونه قربانیان خاموش جنگ شدهاند؟
بیماران در شرایط جنگی بیش از دیگر اقشار دچار چالش میشوند. استرس کمبود دارو، تعطیلی مراکز درمانی، دور شدن از شهر و پزشک معتمد به تنهایی میتواند بیمار را با تشدید بیماری مواجه کند. از سوی دیگر رشد هزینه درمان در چند وقت اخیر نیز به یکی دیگر از موانع بیماران تبدیل شده است. دیابتیها به عنوان یکی از پرجمعیتترین بیماران کشور، در جنگ اخیر آسیبهای قابل توجهی از استرس ناشی از جنگ، کمبود انسولین و نوسان قیمتها دیدهاند.
جهت بررسی موضوع، گفتوگو کردیم با دکتر شکور امیدی، ایمونولوژیست و رئیس انجمن حمایت از بیماران دیابتی کشور، که در ادامه مشروح آن را آمده است.
جنگ به طور مشخص چه آثار ملموسی بر بیماران دیابتی گذاشته است؟
افزایش استرس است که با تحمیل جنگ، بیماران دیابتی چندین برابر دچار مشکل میشوند. مسأله دو مربوط به دارو است. کمبود انسولین احساس میشود. البته مردم به انسولین خارجی عادت کردهاند. الان خوشبختانه انسولین قلمی تولید میشود اما مقدار آن کم است. متأسفانه برخی از پزشکان میگویند حتماً انسولین قلمی خارجی تهیه کنید و تهیه آن هم مشکلی برای داروخانهها ایجاد کرده است. ما به تمام بیمارستانها نیز گفتهایم که الزامی به انسولین قلمی نیست. میزان تولید انسولین قلمی در کشور بسیار کم است. البته برای کودکان دنبال چسب و ترکیبات دیگر هستیم اما با گرفتاریهای فعلی ارتباطات خارجی ما قطع شده است. تلاش داشتیم قبل از جنگ از هلند و آلمان انسولین قلمی و چسب وارد کنیم.
میزان مصرف انسولین کشور حدوداً چقدر است؟
میزان تولید کشور هم 30 درصد نیاز است. الان نزدیک 10 الی 15 درصد دیابتی داریم که 9 میلیون نفر را تشکیل میدهند و 3 میلیون نفر از آنها عضو انجمن هستند. از این جمعیت 300 هزار نفر نیازمند انسولین هستند. ما به طور متوسط 100 دوز انسولین میخواهیم و این میزان کمتر از تولید داخل است. ما سعی داریم فرهنگسازی کنیم که الزاماً انسولین خارجی خوب نیست. حتی قرصهای جدیدی که به بازار آمده هم دچار کمبود است. داروها و مکملها نیز بسیار گران هستند و برای بیمار در ماه شاید حداقل 4 میلیون تومان تمام شود.
مشکلات فیزیکی بیماران دیابتی در شرایط جنگی چگونه رشد میکند؟
بیماری که از تهران به شمال میروند یا خانهاش مورد هدف قرار میگیرد، در اثر استرس به یکباره قندشان به 500 میرسد. اگر استرس زیاد باشد، زخمها نیز خوب نمیشوند. بیمارانی که استرس میگیرند در شرایط عادی شاید با قرص کنترل شوند اما وقتی استرس نمیگذارد قند فرد پایین بیاید، ناچار به تجویز انسولین میشویم. اگر فرد دچار زخم پا شود هم به راحتی درمان نمیشود و بخشی از داروهایشان مربوط به فرانسه است که وارداتشان دچار مشکل شده است. اگرچه تولید داخل درباره زخم پا خوب بوده اما داروهای وارداتی هم دارد. اسپری نقره و تیتانیوم برای زخم پا بسیار مؤثر است و اگر فرد دیابتی زخمها و سوختگیهایش را پیگیری نکند، ممکن است به قطع عضو منجر شود. دیر مراجعه کردن بیماران به پزشک، سرعت قطع عضو را زیاد میکند.
مراکز درمانی مربوط به بیماران دیابتی هم دچار آسیب شده است؟
مراکز درمانی و بیمارستانی مربوط به دیابت هم در جنگ اخیر دچار مشکل شدهاند. طولانی شدن زمان نوبت دهیها نیز شرایط را سختتر کرده است. ما از دولت انتظار داریم که شرایطی ایجاد شود تا بتوانیم به بیماران مشاوره درست بدهیم. بیماران در شهرستانها اطلاعات کافی درباره این بیماری ندارند. باید یک دانش عمومی نسبت به این بیماری ایجاد شود که در شرایط بحران و جنگ افراد دچار مشکل نشوند. اطلاعرسانی اول باید از طریق رسانهها انجام شود که مردم نسبت به داروهایشان و شرایط عمومی بیماری آگاه شوند.
انسولین و داروهای مربوط به دیابت قیمت مصوب دارند؟
انسولین قیمت مصوب دارد اما همان قیمت مصوب هم حدود 20 درصد رشد داشته است. قرص پلاویکس مشخصاً خیلی افزایش قیمت داشته است. تفاوت قیمت انسولین خارجی و داخلی نیز خیلی زیاد است. فرض کنید انسولینی که با بیمه 30 تومان است، در بازار خارجی آزاد ممکن است تا 500 هزار تومان هم برسد. داروخانهها و شرکتها نیز از این فرصت استفاده میکنند. در بیماریهایی مثل سرطان در شرایط جنگی درست است که مشکلات جدی ایجاد میشود اما بیماری مثل دیابت در شرایط جنگ و در اثر استرس تشدید میشود. همین که بیمار حس کند ممکن است انسولین را در اثر جنگ پیدا نکند، قند فرد بسیار بالا میرود و امکان سکته مغزی و قلبی و خونریزی داخلی وجود دارد.
به طور کلی جنگ باعث افزایش دیابت میشود. 10 درصد ارث، 20 درصد غذا و 70 درصد استرس باعث دیابت میشود. همین الان در کردستان عراق بروید، میزان مصرف انسولین به 40 درصد رسیده است. این آمار نشان میدهد جنگ و استرس چقدر روی مردم اثر میگذارد. استرس بالا عامل اصلی تداوم و پیشرفت دیابت است. بیشترین بیمار ما در کشور دیابتی هستند. چند سال قبل دیابت 7 درصد بود اما الان افراد در معرض خطر چندین برابر شدهاند.