روبهی پسماندی دید
افزایش حضور روباه‌ها در شهرها بیش از جمع‌آوری سگ‌ها، به مدیریت نامناسب زباله و غذارسانی به حیوانات ربط دارد
روباه‌ها در شهرهای ایران بیشتر دیده می‌شوند، اما هنوز آمار دقیقی از جمعیت آن‌ها و سگ‌های آزادگرد وجود ندارد. در این میان، ادعای یک دامپزشک مبنی بر اینکه جمع‌آوری سگ‌ها از سوی شهرداری، روباه‌ها را به تهران کشانده و جای آن‌ها را در شهر گرفته است، با واکنش و انتقاد مسوولان محیط‌زیست و متخصصان حیات‌وحش روبه‌رو شده است. خلاصه‌ای از گزارش روزنامه پیام ما را در این‌باره می‌خوانید.
پیام محبی، دامپزشک و مؤسس دانشگاه علمی‌کاربردی بیمارستان دامپزشکی تهران، ۱۹ مهرماه مدعی شد که سگ‌ها با انتقال به حاشیه شهر، روباه‌ها را از زیستگاه خود رانده‌اند و این حیوانات برای فرار از سگ‌ها به مناطق شهری پناه آورده‌اند. با این حال، او برای این ادعا آماری ارائه نکرده است.
معصومه صفایی، معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات‌وحش سازمان حفاظت محیط‌زیست، مدیریت نامناسب پسماند را از مهم‌ترین عوامل جذب روباه‌ها به شهر می‌داند. به گفته او، غذادهی مردم به سگ‌ها و گربه‌ها، به‌ویژه با غذای خشک که بوی زیادی دارد، منابع غذایی در دسترس روباه‌ها را افزایش می‌دهد. وقتی این حیوانات در شهر به آب و غذا دسترسی داشته باشند و با تهدید کمتری روبه‌رو شوند، به‌تدریج به محیط شهری عادت می‌کنند.
صفایی همچنین تأکید می‌کند که تهران همچنان با جمعیت قابل‌توجهی از سگ‌های آزادگرد روبه‌روست و نمی‌توان گفت روباه‌ها جای آن‌ها را گرفته‌اند. او از پیشنهاد سازمان حفاظت محیط‌زیست برای واکسیناسیون و عقیم‌سازی سگ‌های جمع‌آوری‌شده با هدف کنترل تدریجی جمعیت آن‌ها خبر می‌دهد.
ایمان معماریان، دامپزشک متخصص حیات‌وحش، نیز فرضیه ارتباط مستقیم میان جمع‌آوری سگ‌ها و افزایش حضور روباه‌ها را رد می‌کند. به گفته او، روباه‌ها مانند موش‌ها و کلاغ‌ها حیواناتی فرصت‌طلب‌اند و از منابع غذایی انسانی، چه زباله و چه غذارسانی مستقیم، استفاده می‌کنند. بنابراین، وقتی شهروندان به سگ‌ها و گربه‌ها غذا می‌دهند، عملاً منابع غذایی حیوانات دیگری را هم تأمین می‌کنند.
ادعاهای نادرست درباره هاری
بخش دیگری از اظهارات محبی به تفاوت بیماری هاری در سگ‌ها و روباه‌ها مربوط است. او مدعی شده بود سگ پس از توانایی انتقال بیماری حداکثر ۱۰ روز زنده می‌ماند، اما روباه می‌تواند سال‌ها ناقل هاری باقی بماند. معماریان این ادعا را از نظر علمی نادرست می‌داند و می‌گوید هیچ پستاندار مبتلا به هاری پس از شروع علائم بیش از ۱۰ روز زنده نمی‌ماند. علائم بیماری ممکن است به شکل پرخاشگرانه یا خاموش بروز کند، اما انتقال ویروس از طریق بزاق صورت می‌گیرد.
معماریان همچنین توضیح می‌دهد که در کشورهایی مانند ایران، هند و ترکیه، سگ‌های آزادگرد از منابع اصلی انتقال هاری‌اند؛ درحالی‌که در برخی کشورهای اروپایی روباه‌ها در گذشته نقش مهم‌تری در انتقال بیماری داشته‌اند. به گفته او، نبود آمار دقیق درباره جمعیت سگ‌ها و روباه‌ها، امکان قضاوت قطعی درباره تغییر جمعیت این گونه‌ها را دشوار کرده است.
بر اساس دستورالعمل سازمان جهانی بهداشت حیوانات، کنترل جمعیت سگ‌های آزادگرد به مجموعه‌ای از اقدامات، از جمله شناسایی، واکسیناسیون، عقیم‌سازی، جلوگیری از رهاسازی و مدیریت پسماند نیاز دارد. این سازمان کشتار گسترده سگ‌ها را روشی مؤثر برای کنترل جمعیت یا مهار هاری نمی‌داند.
تجربه شهرهایی در بلژیک نیز نشان می‌دهد که محدودکردن دسترسی روباه‌ها به زباله، استفاده از مخازن مقاوم و آموزش شهروندان می‌تواند در کاهش وابستگی این حیوانات به منابع غذایی انسانی مؤثر باشد. در نتیجه، برای مدیریت حضور حیات‌وحش در شهرها، به‌جای حذف حیوانات باید سراغ عواملی رفت که آن‌ها را به محیط شهری جذب می‌کند.