معدن‌کاوی محرمانه در پناهگاه یوز
درباره مصوبه عجیب و محرمانه دولت برای اکتشاف معدن در پناهگاه حیات‌وحش دره انجیر یزد
معدن‌کاوی در زیستگاه تاریخی یوزپلنگ آسیایی در استان یزد، بار دیگر به موضوع مناقشه میان مدافعان محیط‌زیست و متولیان توسعه معدنی تبدیل شده است. این بار موضوع به اکتشاف معدن B19 در پناهگاه حیات‌وحش دره انجیر بازمی‌گردد؛ جایی که مصوبه هیات وزیران درباره مزایده معدن با مهر محرمانه همراه شده است. خلاصه‌ای از گزارش روزنامه پیام ما را دراین‌باره می‌خوانید.
آذرماه ۱۴۰۴، موضوع اکتشاف معدن سنگ در این منطقه مطرح شد. مدافعان طرح، تأمین منابع مالی برای انتقال آب خلیج فارس را از دلایل واگذاری معدن عنوان کردند. با این حال، محرمانه‌ماندن مصوبه و چگونگی تخصیص درآمدهای احتمالی آن با انتقادهای حقوقی روبه‌رو شده است.
یک حقوقدان در گفت‌وگو با «پیام ما» با استناد به قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات می‌گوید اطلاعات مربوط به تهدیدهای احتمالی محیط‌زیستی نباید محرمانه تلقی شود. به گفته او، ماده ۵ این قانون دستگاه‌های عمومی را موظف به انتشار اطلاعات می‌کند و تبصره ماده ۱۷ نیز اطلاعات مربوط به تهدیدهای محیط‌زیستی و بهداشت عمومی را از شمول محرمانگی خارج کرده است.
این حقوقدان همچنین به ماده ۲۵ قانون معادن اشاره می‌کند که درآمدهای مشخصی از فعالیت‌های معدنی را برای بازسازی مناطق آسیب‌دیده در نظر گرفته است. از نظر او، اختصاص این منابع به پروژه انتقال آب، به جای مصرف قانونی آن‌ها، می‌تواند تخلف محسوب شود و موضوع را به حوزه نظارت دیوان محاسبات بکشاند.
دره انجیر پیش‌تر نیز با تهدید فعالیت‌های معدنی روبه‌رو بوده است. نوید قلی‌خانی، فعال حفاظت از یوزپلنگ آسیایی، می‌گوید در فاصله سال‌های ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۳، هم‌زمان با طرح معدن D19، نگرانی‌هایی درباره اشتغال و آینده فعالیت معدن چادرملو مطرح می‌شد. اکنون نیز معدن دیگری در همان محدوده مطرح شده است.
به گفته قلی‌خانی، توسعه معدنی در منطقه تنها به تخریب زیستگاه محدود نمی‌شود؛ افزایش آلودگی هوا، فشار بر منابع آبی، تخریب خاک و تغییرات اجتماعی ناشی از ورود جمعیت مهاجر نیز از پیامدهای آن است. او تأکید می‌کند که دره انجیر در گذشته زیستگاه مهمی برای یوزهای آسیایی بوده و سه توله یوز که در آن منطقه زندگی می‌کردند، برای حدود یک دهه از مهم‌ترین جمعیت‌های شناخته‌شده این گونه در مرکز ایران بودند.
هرچند سال‌هاست یوزی در این محدوده مشاهده نشده، قلی‌خانی معتقد است کاهش پایش و پژوهش‌های میدانی، به‌ویژه به دلایل امنیتی و کمبود بودجه، نمی‌تواند به معنای از دست رفتن ارزش حفاظتی منطقه باشد. او همچنین بر اهمیت این زیستگاه برای دیگر گونه‌های جانوری و پایداری آب و خاک تأکید می‌کند.
محمد الموتی، دبیر شبکه تشکل‌های محیط‌زیست و منابع طبیعی کشور نیز معدن‌کاوی‌های پیشین در استان یزد را مخرب توصیف می‌کند و می‌گوید جامعه و نخبگان اجتماعی با آغاز فعالیت معدنی در محدوده‌های جدید موافق نیستند. او محرمانه‌ماندن تصمیم را خلاف قانون می‌داند و از پیگیری حقوقی موضوع خبر می‌دهد.
در همین حال، تماس‌های «پیام ما» با مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان یزد برای دریافت توضیح درباره این مصوبه بی‌نتیجه مانده است.
مسئله اصلی اکنون فقط اکتشاف یک معدن نیست؛ بلکه این پرسش مطرح است که چرا تصمیمی با چنین پیامدهای احتمالی برای یک زیستگاه حفاظت‌شده، محرمانه گرفته شده و آیا ارزیابی اثرات محیط‌زیستی آن انجام شده است؟ منتقدان هشدار می‌دهند که تداوم چنین رویه‌ای می‌تواند راه را برای طرح‌های توسعه‌ای مشابه در دیگر مناطق حساس کشور باز کند.