در محاصره آزار خیابانی

برای بعضی زنان، موتورسیکلت وسیله‌ای اقتصادی و راهی برای رهایی از ترافیک است؛ اما حضور در خیابان گاهی آنها را در معرض تمسخر، مزاحمت و حتی رفتارهای خطرناک رانندگان دیگر قرار می‌دهد. روایت زنان موتورسوار در گزارش «شرق» نشان می‌دهد که برخی از آنها پس از تجربه نزدیک‌شدن عمدی خودروها، زمین‌خوردن یا فرار راننده مقصر، مدتی موتورسواری را کنار گذاشته‌اند. در این میان، نداشتن گواهینامه نیز باعث شده بعضی زنان برای شکایت از آزارگران تردید کنند.

وقتی آزار به تصادف ختم می‌شود

فهیمه جلیلی، مربی موتورسواری، از زنانی می‌گوید که هنگام رانندگی با تمسخر و مزاحمت روبه‌رو می‌شوند. به گفته او، بعضی رانندگان مرد عمداً به موتورسواران زن نزدیک می‌شوند تا آنها را بترسانند و واکنششان را بسنجند. جلیلی می‌گوید حتی با وجود تجربه مربیگری و شرکت در مسابقات، گاهی پیش از رفتن به خیابان از واکنش‌های احتمالی دیگران نگران می‌شود.

سمیه، یکی از زنان موتورسوار، پس از آنکه خودرویی عمداً به او نزدیک شد و تعادلش را از دست داد، موتور خود را کنار گذاشت. راننده پس از حادثه بدون توقف از محل دور شد. تجربه مشابهی برای سارا نیز رخ داد؛ راننده‌ای در پیچ ناگهان ترمز کرد و او با موتور به زمین افتاد، اما راننده برای بررسی وضعیتش توقف نکرد.

عارفه که پنج سال سابقه موتورسواری دارد، می‌گوید برخی رانندگان پیک با پیچیدن ناگهانی جلوی موتور یا عبور پرسرعت از کنار او، تلاش می‌کنند باعث ترسش شوند. به گفته او، گاهی برای کاهش احتمال شناسایی جنسیتش، لباس‌هایی می‌پوشد که زن‌بودنش کمتر مشخص باشد.

با این حال، همه تجربه‌ها یکسان نیستند. برخی زنان از برخورد حمایتی رهگذران و تشویق دیگران می‌گویند؛ تفاوتی که نشان می‌دهد رفتار جامعه با زنان موتورسوار یکدست نیست.

ترس از شکایت و مسئله گواهینامه

یکی از موانع جدی، بلاتکلیفی چندساله درباره صدور گواهینامه موتورسیکلت برای زنان است. در سال‌های گذشته، زنان امکان طی‌کردن مسیر رسمی آموزش و آزمون را نداشتند، هرچند برخی از آنها در خیابان‌ها موتورسواری می‌کردند. این وضعیت، علاوه بر نگرانی درباره برخورد پلیس، مسائل حقوقی و بیمه‌ای را نیز پیچیده کرده است.

ابوذر نصرالهی، وکیل دادگستری، تأکید می‌کند که نداشتن گواهینامه، مجوزی برای توهین یا آزار زنان نیست. به گفته او، حتی اگر رانندگی بدون گواهینامه از سوی مراجع قضایی پیگیری شود، این موضوع مسئولیت آزارگر را از بین نمی‌برد. او معتقد است زنان نباید به‌دلیل نگرانی از پیامدهای نداشتن گواهینامه، از ثبت شکایت صرف‌نظر کنند.

نصرالهی همچنین می‌گوید قوانین موجود برای فراهم‌کردن امکان صدور گواهینامه زنان کفایت می‌کند و دستگاه‌های مسئول باید اجرای این مسیر را جدی‌تر دنبال کنند. در گزارش، به اظهارات معاون امور زنان و خانواده رئیس‌جمهور نیز اشاره شده که صدور مجوز آموزش مربیان زن را گامی مقدماتی برای آغاز آموزش و صدور گواهینامه دانسته است؛ فرایندی که اجرای آن با تأخیر روبه‌رو شده است.

مقاومت در برابر تغییر اجتماعی

ثریا عزیزپناه، جامعه‌شناس، موتورسواری را فعالیتی می‌داند که در ذهن بخشی از جامعه برای سال‌ها در حوزه مردانه تعریف شده است. از نگاه او، ورود زنان به چنین عرصه‌هایی ممکن است با مقاومت روبه‌رو شود؛ همان‌طور که در دوره‌هایی، تحصیل زنان یا رانندگی آنها نیز با واکنش‌های اجتماعی همراه بود.

عزیزپناه معتقد است افزایش حضور زنان می‌تواند به عادی‌شدن این تغییر کمک کند، اما پیگیری قانونی آزارها نیز اهمیت دارد. حتی اگر شکایت‌های اولیه به نتیجه نرسند، ثبت آنها می‌تواند ضرورت رسیدگی و ایجاد سازوکارهای حمایتی را برای نظام حقوقی روشن‌تر کند.

موتورسواری؛ نیاز روزمره، نه امتیاز ویژه

برای بسیاری از زنان، موتورسواری صرفاً تفریح یا انتخابی نمادین نیست. ترافیک، هزینه حمل‌ونقل عمومی و تاکسی، محدودیت درآمد و مسئولیت‌های شغلی و خانوادگی، این وسیله را به گزینه‌ای عملی تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، آزار خیابانی نه‌تنها امنیت جسمی و روانی زنان را تهدید می‌کند، بلکه ممکن است امکان استفاده آنها از یک وسیله ضروری برای رفت‌وآمد را نیز محدود سازد.

امنیت زنان موتورسوار نباید به توانایی آنها در تحمل آزار یا مهارت فردی‌شان برای پرهیز از حادثه وابسته باشد. آموزش ایمن، تعیین تکلیف گواهینامه، امکان پیگیری قانونی مزاحمت‌ها و پاسخ‌گویی در برابر رفتارهای خطرناک رانندگان، در کنار تغییر نگرش‌های جنسیت‌زده، برای حضور امن‌تر زنان در خیابان ضروری است.