درختان رفتند، وعده‌ها ماندند
قطع هزاران درخت در بوستان جنگلی چیتگر، حاصل سال‌ها کم‌آبی، گسترش آفت و ضعف مدیریت است اما هیچ دستگاهی گردن نمی‌گیرد
بوستان جنگلی چیتگر، یکی از مهم‌ترین فضاهای سبز غرب تهران، طی سال‌های اخیر با خشکیدگی گسترده درختان روبه‌رو شده است. مسئولان از قطع حدود ۲۵ هزار درخت آلوده و ضرورت حذف هزاران درخت دیگر خبر داده‌اند؛ اما اختلاف درباره علت بحران، تأمین‌نشدن حقابه و تأخیر در اقدامات پیشگیرانه، پرسش‌هایی جدی درباره مسئولیت نهادهای متولی ایجاد کرده است. اکنون کاشت نهال‌های تازه و تکمیل شبکه آبیاری در دستور کار قرار گرفته، اما بازگشت چهره پیشین چیتگر به سال‌ها زمان نیاز دارد. خلاصه‌ای از گزارش روزنامه پیام ما را می‌خوانید.
۲۵ هزار درخت از دست رفتند
پارک جنگلی چیتگر در سال ۱۳۴۲ به دست سازمان جنگل‌ها و مراتع ایجاد شد و توسعه آن تا سال ۱۳۴۸ ادامه یافت. این بوستان طی دهه‌های بعد به یکی از فضاهای سبز مهم تهران تبدیل شد؛ اما افزایش ساخت‌وساز در منطقه ۲۲ و تغییرات محیطی، نگرانی‌هایی درباره وضعیت آن به وجود آورده است.
رضا بیانی، مدیرکل منابع طبیعی استان تهران، از قطع حدود ۲۵ هزار درخت آلوده در چیتگر خبر داده و گفته است حدود ۷ هزار درخت دیگر نیز باید حذف شوند. در مقابل، برآوردهای اولیه سازمان بوستان‌های تهران، بر پایه تصاویر ماهواره‌ای، نشان می‌دهد حدود ۴۱ درصد درختان کاملاً خشک شده‌اند و ۲۸ درصد دیگر در معرض خشکیدگی قرار دارند؛ هرچند این آمار هنوز قطعی نیست و بررسی‌های میدانی برای تعیین وضعیت دقیق ادامه دارد.
وقتی نهادها یکدیگر را مقصر می‌دانند
علت‌های مختلفی برای وضعیت کنونی چیتگر مطرح شده است؛ از کم‌آبی و گسترش آفت تا ضعف نگهداری و نبود برنامه‌ریزی علمی مستمر. درحالی‌که برخی اعضای شورای شهر، تعلل سازمان منابع طبیعی را عامل گسترش آفت می‌دانند، مسئولان منابع طبیعی تأکید دارند که شهرداری طبق طرح مصوب، مسئول پیشگیری از آفت‌زدگی و نگهداری درختان بوده است.
ناصر امانی، عضو شورای شهر تهران، می‌گوید مشکل دست‌کم از ۱۰ سال پیش وجود داشته و هرچند بحران به مدیریت فعلی محدود نمی‌شود، شهرداری در دوره اخیر نیز می‌توانست برای جلوگیری از گسترش آن مؤثرتر عمل کند. او در عین حال تأکید می‌کند که مسئولیت تنها متوجه شهرداری نیست و منابع طبیعی نیز باید در تأمین آب و نظارت بر نگهداری بوستان نقش خود را ایفا می‌کرد.
امانی عمدی‌بودن قطع درختان را تأیید نمی‌کند، اما از قصور در دوره‌های مختلف مدیریت شهری سخن می‌گوید. به گفته او، اقدام به‌موقع می‌توانست شمار درختان ازدست‌رفته را کاهش دهد.
حقابه‌ای که تأمین نشد
کمبود آب یکی از مهم‌ترین عوامل بحران چیتگر است. بر اساس اطلاعات منتشرشده، حقابه این بوستان در گذشته نزدیک به یک مترمکعب بر ثانیه بود، اما در سال ۱۴۰۲ به حدود ۱۰ لیتر بر ثانیه کاهش یافت. منابع طبیعی می‌گوید قرار بود برای جبران کمبود، آب کمکی اختصاص یابد، اما این وعده محقق نشد. در شهریور امسال نیز اعلام شد که حدود ۷۰ لیتر بر ثانیه آب به پارک اختصاص یافته است.
آرش میلانی، رئیس پیشین کمیته محیط‌زیست شورای شهر تهران، می‌گوید حقابه چیتگر از گذشته تثبیت شده بود و مسئولیت تأمین آن بر عهده وزارت نیرو و شرکت آب منطقه‌ای است؛ با این حال، کاهش یا قطع آب انتقالی و افت منابع زیرزمینی، آبیاری بوستان را با مشکل روبه‌رو کرده است.
در کنار بحران آب، خشکسالی پنج‌ساله اخیر و گرم‌ترشدن منطقه نیز فشار بر درختان را افزایش داده‌اند. این عوامل، همراه با گسترش آفت و تأخیر در مراقبت‌های بهداشتی و پرورشی، زمینه خشکیدگی گسترده را فراهم کرده‌اند.
نوشدارو پس از مرگ درختان؟
میلانی هشدار می‌دهد که در مدیریت جنگل شهری، تأخیر چندساله در تأمین آب و رسیدگی به درختان می‌تواند زمان طلایی نجات آنها را از بین ببرد. به گفته او، وعده‌های مکرر درباره افزایش آب اختصاص‌یافته به بوستان، زمانی ارزشمندند که در زمان مناسب اجرا شوند؛ زیرا با گسترش تنش آبی، احیای درختان آسیب‌دیده دشوارتر می‌شود.
اکنون شهرداری منطقه ۲۲ از کاشت حدود ۲۵ هزار درخت جدید خبر داده و اعلام کرده است که با اجرای قراردادی تازه، ۳۵ هزار نهال دیگر نیز تا پایان اردیبهشت به بوستان اضافه خواهد شد. تکمیل شبکه آبیاری و خروج درختان آلوده نیز در برنامه قرار دارد.
با این حال، جایگزینی درختان کهنسال با نهال‌ها به معنای بازگشت فوری ارزش اکولوژیک و سیمای سابق بوستان نیست. امانی می‌گوید درختان تازه‌کاشته‌شده دست‌کم به ۱۰ سال زمان نیاز دارند تا رشد کنند و نقش مؤثرتری در فضای سبز شهر ایفا کنند.
بحران چیتگر فقط داستان خشک‌شدن درختان نیست؛ روایتی از تأخیر در اقدام، ناهماهنگی نهادی و دشواری تأمین آب در شهری کم‌آب است. کاشت نهال‌های تازه زمانی به احیای واقعی بوستان منجر می‌شود که تأمین پایدار حقابه، کنترل آفت و مسئولیت‌پذیری نهادهای متولی هم‌زمان تضمین شود؛ در غیر این صورت، خطر تکرار همین چرخه برای نسل بعدی درختان نیز باقی خواهد ماند.