بهای دورریز غذا
تفکیک‌نشدن پسماند از مبدأ، هم هزینه مدیریت شهری را بالا می‌برد و هم امکان تبدیل مواد غذایی دورریز به کمپوست و انرژی را از بین می‌برد
روزانه صدها گرم پسماند به‌ازای هر شهروند تولید می‌شود؛ رقمی که در تهران به حدود ۶۵۰ تا ۷۰۰ گرم می‌رسد. بخش قابل‌توجهی از این زباله‌ها را مواد غذایی تشکیل می‌دهند که می‌توانستند به چرخه طبیعت بازگردند، اما به‌دلیل اختلاط با سایر زباله‌ها، به هزینه‌ای تازه برای مدیریت شهری تبدیل می‌شوند. کارشناسان معتقدند کاهش این هدررفت، علاوه بر تغییر الگوی مصرف، به اصلاح نظام تفکیک و دریافت عوارض پسماند نیاز دارد. خلاصه‌ای از گزارش روزنامه پیام ما را در این‌باره می‌خوانید.
از سفره تا مخزن زباله
شهرنشینی فاصله میان تولیدکننده و مصرف‌کننده غذا را افزایش داده است. مواد غذایی در مسیر انتقال از مزرعه و کارخانه تا فروشگاه و خانه، در معرض فساد و دورریز قرار می‌گیرند. خرید بیش از نیاز، بسته‌بندی‌های متعدد و عرضه نامتناسب با مصرف خانوار نیز به این روند دامن می‌زند.
حسین حیدریان، کارشناس مدیریت پسماند، می‌گوید میزان تولید پسماند در ایران حدود ۵۵۰ تا ۶۰۰ گرم به‌ازای هر نفر در روز است؛ درحالی‌که این رقم در تهران به ۶۵۰ تا ۷۰۰ گرم می‌رسد. به گفته او، تفاوت اصلی ایران با بسیاری از کشورهای پردرآمد نه الزاماً حجم زباله، بلکه ترکیب آن است؛ در کشورهای با درآمد متوسط یا پایین، حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد پسماند را مواد تر تشکیل می‌دهد.
هزینه‌ای که به شهرداری منتقل می‌شود
در برخی کشورها، میزان پسماند تولیدی مبنای دریافت عوارض است؛ بنابراین، هرچه خانوار یا واحد تولیدی زباله بیشتری ایجاد کند، هزینه بیشتری می‌پردازد. به گفته حیدریان، در ایران نبود سازوکار مؤثر برای دریافت عوارض متناسب با میزان پسماند، باعث شده بخش زیادی از هزینه جمع‌آوری، انتقال و پردازش بر دوش شهرداری و منابع عمومی قرار گیرد.
او معتقد است دریافت عوارض واقعی، در کنار طراحی منصفانه و فراهم‌کردن امکان تفکیک، می‌تواند انگیزه کاهش تولید زباله را افزایش دهد. بااین‌حال، مسئولیت کاهش دورریز فقط متوجه شهروندان نیست؛ تولیدکنندگان و شبکه توزیع نیز با بهبود کیفیت و تناسب عرضه با نیاز مصرف‌کننده می‌توانند در کاهش ضایعات نقش داشته باشند.
مواد غذایی دورریز، منبعی قابل‌بازیابی
پسماند غذاییِ تفکیک‌شده می‌تواند برای تولید کمپوست یا بیوگاز و برق استفاده شود و در شرایط مناسب، ظرفیت بازگشت به چرخه طبیعی را دارد. اما مخلوط‌شدن آن با پلاستیک، شیشه و دیگر زباله‌ها، کیفیت کمپوست را کاهش می‌دهد و استفاده از آن در کشاورزی را دشوار می‌کند.
تفکیک از مبدأ می‌تواند هزینه‌های حمل و پردازش را کاهش دهد و بخشی از مواد ارزشمند را به چرخه تولید بازگرداند؛ اقدامی که به مشارکت شهروندان، زیرساخت جمع‌آوری جداگانه و برنامه‌ریزی مؤثر مدیریت شهری نیاز دارد.
کاهش پسماند غذایی فقط به معنای تمیزترشدن شهر نیست؛ بلکه راهی برای جلوگیری از اتلاف آب، انرژی، زمین و هزینه‌های تولید غذاست. تا زمانی که هزینه واقعی تولید زباله از میزان آن جدا بماند و تفکیک از مبدأ فراگیر نشود، بخشی از منابع قابل‌بازیابی همچنان همراه زباله‌های شهری هدر خواهد رفت.