دانشگاه گران‌تر می‌شود، سفره دانشجو کوچک‌تر
افزایش هزینه خوابگاه، کاهش سهم غذا و محدودیت خدمات رفاهی، فشار معیشتی را بر دانشجویان تشدید کرده
آغاز سال تحصیلی برای بسیاری از دانشجویان دانشگاه‌های تهران، شریف، علامه طباطبایی و الزهرا با نگرانی درباره هزینه‌های زندگی همراه شده است. گزارش‌های دانشجویان از افزایش نزدیک به دوبرابری هزینه خوابگاه در برخی موارد، کوچک‌شدن وعده‌های غذایی، محدودشدن بسته‌های حمایتی و دشواری دسترسی به خدمات درمانی حکایت دارد؛ وضعیتی که فرصت مطالعه و تجربه زندگی دانشجویی را زیر فشار تأمین هزینه‌های اولیه قرار داده است. خلاصه‌ای از گزارش روزنامه شرق را در این‌باره می‌خوانید.
خوابگاه گران‌تر، امکانات فرسوده‌تر
در خوابگاه چمران دانشگاه تهران، هزینه اسکان یکی از دانشجویان از حدود ۷۰۰ هزار تومان در ترم‌های گذشته به یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان رسیده است؛ آن هم در شرایطی که اتاق‌های طراحی‌شده برای چهار نفر، میزبان شش دانشجو هستند و برخی امکانات اولیه، ازجمله تخت‌های ایمن و تجهیزات کافی، وجود ندارد.
مشکلات به تراکم اتاق‌ها محدود نیست. یکی از دانشجویان از چکه‌کردن سقف سرویس‌های بهداشتی و آشپزخانه و دشواری دسترسی به پزشک در خوابگاه گفته است. به روایت او، هزینه درمان یک سرماخوردگی ساده با وجود بیمه و تخفیف دانشجویی به ۹۰۰ هزار تومان رسیده است. دوربودن خوابگاه از مترو و پایان زودهنگام سرویس‌های دانشگاه نیز رفت‌وآمد شبانه را پرهزینه و دشوار کرده است.
در دانشگاه صنعتی شریف هم دانشجویان کارشناسی ارشد از افزایش هزینه اسکان و تراکم اتاق‌ها خبر می‌دهند. اتاق‌هایی که برای چهار نفر طراحی شده‌اند، اکنون به‌اجبار شش‌نفره شده‌اند و در برخی موارد دو دانشجو روی زمین می‌خوابند. هزینه خوابگاه برای دانشجویان سنواتی نیز به حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان رسیده؛ درحالی‌که رقم گزارش‌شده برای دانشجویان غیرسنواتی حدود یک میلیون تومان است.
سهم غذا کمتر می‌شود
فشار معیشتی در تغذیه دانشجویان نیز آشکار است. یکی از فعالان صنفی دانشگاه علامه طباطبایی می‌گوید با وجود حفظ کیفیت غذا، حجم آن نسبت به سال قبل به نصف رسیده و دورچین‌ها به دلیل کمبود بودجه حذف شده‌اند. بسته‌های حمایتی صبحانه نیز محدودتر شده و اقلامی مانند روغن و چای که پیش‌تر در دسترس بودند، از فهرست خرید کنار رفته‌اند.
در دانشگاه تهران، بن خرید لبنیات به گفته یکی از دانشجویان، هفته‌ای ۶۰۰ هزار تومان است؛ مبلغی که به گفته او نیازهای تغذیه‌ای را تأمین نمی‌کند و امکان خرید منظم میوه را از دانشجویان می‌گیرد. در دانشگاه شریف نیز بن‌های حمایتی، با وجود افزایش هزینه‌های زندگی، متناسب با این افزایش رشد نکرده‌اند و تنوع اقلام قابل خرید کاهش یافته است.
تفاوت هزینه غذا برای گروه‌های مختلف دانشجویی نیز به فشارها دامن زده است. در دانشگاه صنعتی شریف، نرخ غذا برای دانشجویان عادی حدود ۳۵ هزار تومان و برای دانشجویان سنواتی حدود ۵۰ هزار تومان گزارش شده است. در دانشگاه الزهرا نیز نرخ غذا برای دانشجویان روزانه ۲۵ تا ۳۵ هزار تومان و برای دانشجویان شبانه و سنواتی ۷۵ هزار تومان اعلام شده است.
دانشجویان شبانه و سنواتی؛ دسترسی دشوارتر
گزارش «شرق» نشان می‌دهد دانشجویان شبانه و سنواتی علاوه بر هزینه‌های بالاتر، در دسترسی به خوابگاه نیز با محدودیت بیشتری روبه‌رو هستند. در دانشگاه علامه طباطبایی، دانشجویانی که امکان استفاده از ظرفیت خوابگاه دانشگاه را ندارند، به خوابگاه‌های آزاد شهری معرفی می‌شوند؛ گزینه‌هایی که هزینه سنگینی دارند. در برخی خوابگاه‌ها نیز تراکم بالا ادامه یافته و در یک اتاق ۳۵متری حدود هشت دانشجو اسکان داده شده‌اند.
در دانشگاه الزهرا، مشکلات رفاهی ابعاد دیگری هم دارد. یکی از فعالان صنفی این دانشگاه از کمبود نیروی خدماتی در خوابگاه‌ها و نبود درمانگاه اختصاصی خبر می‌دهد. به گفته او، اختلاف حقوقی درباره محل در نظر گرفته‌شده برای درمانگاه باعث شده راه‌اندازی آن بلاتکلیف بماند و دانشجویان برای دریافت خدمات درمانی به بیمارستان مراجعه کنند و هزینه‌ها را خود بپردازند.
کالایی‌شدن خدمات رفاهی
این مشکلات در حالی ادامه دارند که اجرای «طرح نوین تغذیه» وزارت علوم، پس از انتقادهای دانشگاهی، در اواخر شهریور متوقف شد. با این حال، گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد ابهام‌های فنی و اجرایی طرح و بازخوردهای منفی، مانع از آن نشده که بحث تغییر شیوه تأمین و توزیع منابع تغذیه دانشجویی همچنان در دستور کار سیاست‌گذاران باقی بماند.
مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارش خود از کسری بودجه ۳۷.۷ هزار میلیارد تومانی وزارت علوم برای تأمین هزینه‌های تغذیه سخن گفته و نسبت به پیامدهای اجرای شتاب‌زده این طرح هشدار داده است. از نگاه منتقدان، انتقال بار هزینه‌های غذا و خدمات رفاهی به دانشجویان، در شرایط تورمی، می‌تواند دسترسی به آموزش عالی را برای گروه‌های کم‌درآمد دشوارتر کند.
وقتی درس‌خواندن به دغدغه دوم تبدیل می‌شود
روایت دانشجویان از دانشگاه‌های مختلف، با وجود تفاوت در کیفیت غذا و امکانات، بر یک مسئله مشترک تأکید دارد: خدمات رفاهی دیگر به‌سختی از پس نیازهای روزمره دانشجویان برمی‌آیند. برخی ناچار شده‌اند خرید کتاب، تفریح و سایر هزینه‌های جانبی را حذف کنند و برخی دیگر برای تأمین هزینه‌های پایه دانشگاه و خوابگاه به کارکردن روی آورده‌اند.
مسئله فقط افزایش قیمت غذا یا خوابگاه نیست؛ فشار معیشتی در حال تغییر خودِ تجربه دانشجویی است. هنگامی که تأمین خوراک، سرپناه و درمان بخش عمده‌ای از انرژی دانشجو را می‌گیرد، فرصت مطالعه و مشارکت دانشگاهی محدود می‌شود. تداوم این وضعیت می‌تواند نابرابری را در دسترسی به آموزش عالی عمیق‌تر کند؛ به‌ویژه برای دانشجویانی که پشتوانه مالی خانوادگی کمتری دارند.