قلمرو رفاه

بیش از نیمی از فقرای جهان کودک‌اند

جدیدترین گزارش «شاخص جهانی چندبعدی فقر 2026» نشان می‌دهد بیش از نیمی از کل افراد فقیر جهان را کودکان زیر 18 سال تشکیل می‌دهند. بر این اساس، از هر سه کودک، یک نفر در فقر چندبعدی به سر می‌برد که این رقم در بین بزرگسالان یک نفر از هر هفت نفر است

25 مهر 1405 - 08:00 | توسعه پایدار
تنظیم نمایش متن
قلمرو رفاه: فقر دیگر صرفاً به معنای درآمد پایین یا خط فقر پولی نیست، بلکه چرخه‌ای پیچیده از محرومیت‌های درهم‌تنیده است که ابعاد مختلف زندگی انسان را در بر می‌گیرد. تازه‌ترین گزارش «شاخص جهانی چندبعدی فقر ۲۰۲۶» که به طور مشترک توسط برنامه عمران ملل متحد (UNDP) و ابتکار عمل فقر و توسعه انسانی آکسفورد (OPHI) منتشر شده، تصویری روشن و تکان‌دهنده از وضعیت ۱.۲ میلیارد انسان در سراسر جهان ارائه می‌دهد که در چنگال فقر حاد چندبعدی گرفتارند. این گزارش با واکاوی داده‌های ۱۰۸ کشور، نشان می‌دهد که چگونه محرومیت‌های همزمان در حوزه‌های سلامت، آموزش و استاندارد زندگی، همچنان بزرگ‌ترین مانع توسعه پایدار در قرن حاضر به شمار می‌روند.

گزارش «شاخص جهانی چندبعدی فقر ۲۰۲۶» (Global Multidimensional Poverty Index 2026) که توسط برنامه عمران ملل متحد (UNDP) و ابتکار فقر و توسعه انسانی دانشگاه آکسفورد (OPHI) منتشر شده است، وضعیت فقر چندبعدی را در سطح جهان بررسی می‌کند. این گزارش ۱۰۸ کشور و ۶.۳ میلیارد نفر از جمعیت جهان را پوشش می‌دهد.  


بر اساس جدیدترین نسخه‌ی این گزارش، یک میلیارد و 200 میلیون نفر (معادل ۱۸.۹ درصد از جمعیت مناطق بررسی‌شده) در فقر حاد چندبعدی زندگی می‌کنند؛ به این معنا که حداقل در یک‌سوم از شاخص‌های وزن‌دهی‌شده‌ی مربوط به سلامت، آموزش و استاندارد زندگی دچار محرومیت هستند. از این تعداد، ۵۳۴ میلیون نفر (۴۴.۶ درصد از افراد فقیر) در دسته «فقیر شدید» قرار دارند، یعنی در نیمی یا بیشتر از شاخص‌های مذکور محرومیت دارند. علاوه بر این، ۹۵۲ میلیون نفر دیگر نیز در زمره‌ی افراد «آسیب‌پذیر» محسوب می‌شوند که محرومیت‌های معناداری را تجربه می‌کنند، اما به آستانه فقر نرسیده‌اند.  

چه کسانی فقیرند و کجا زندگی می‌کنند؟

کودکان: بیش از نیمی (۵۱.۵ درصد یا ۶۱۷ میلیون نفر) از کل افراد فقیر را کودکان زیر ۱۸ سال تشکیل می‌دهند. تقریباً از هر سه کودک، یک نفر در فقر چندبعدی به سر می‌برد (در مقایسه با یک نفر از هر هفت بزرگسال). بیشترین بار فقر کودکان مربوط به صحرای آفریقا با ۳۵۵ میلیون کودک فقیر و پس از آن آسیای جنوبی با ۱۸۱ میلیون کودک فقیر است.  
حدود ۸۳.۳ درصد از افراد فقیر (۹۹۸ میلیون نفر) در مناطق روستایی زندگی می‌کنند، در حالی که تنها ۱۶.۷ درصد (۲۰۰ میلیون نفر) در شهرها هستند. نرخ بروز فقر در روستاها ۲۸.۷ درصد و در شهرها ۷ درصد است. صحرای آفریقا بالاترین سطح فقر چندبعدی را با ۶۱۶ میلیون نفر فقیر (بیش از نیمی از کل فقرای جهان) به خود اختصاص داده است و آسیای جنوبی با ۳۹۳ میلیون فقیر در رتبه‌ی بعدی قرار دارد. نزدیک به دو سوم (۶۵.۱ درصد یا ۷۷۹ میلیون نفر) از افراد فقیر جهان در کشورهای با درآمد متوسط (عمدتاً درآمد متوسط رو به پایین) زندگی می‌کنند.  

محرومیت‌های اصلی فقرا

شاخص جهانی MPI بر پایه‌ی سه بُعد اصلی بنا شده است: سلامت شامل شاخص‌های تغذیه و مرگ‌ومیر کودک، آموزش شامل سال‌های تحصیل و حضور کودکان در مدرسه و استانداردهای زندگی شامل سوخت پخت‌وپز، بهداشت، آب آشامیدنی، برق، کیفیت مسکن و دارایی‌ها. این شاخص ۱۰ معیار مختلف در سه بُعد سلامت، آموزش و استاندارد زندگی را اندازه‌گیری می‌کند:
سوخت پخت‌وپز: رایج‌ترین محرومیت در سطح جهان است که بیش از یک میلیارد نفر (بیشتر در افریقای سیاه) را درگیر کرده است.  
برق و آب آشامیدنی: بخش عمده‌ای از افرادی که به برق و آب سالم دسترسی ندارند نیز در افریقای سیاه ساکن هستند.  
آموزش و تغذیه: در آسیای جنوبی، محرومیت در زمینه‌های تغذیه، مسکن، سال‌های تحصیل و عدم حضور کودکان در مدرسه سهم بالایی از مشکلات را تشکیل می‌دهد.  
مرگ‌ومیر کودکان: حدود ۱۴۵ میلیون نفر در خانواده‌هایی زندگی می‌کنند که طی پنج سال گذشته کودکی را از دست داده‌اند که این مورد نیز بیش از ۵۶ درصد در افریقای سیاه متمرکز است.  

روندها و پیشرفت‌ها

این گزارش خاطرنشان می‌کند از ۸۹ کشوری که داده‌های چنددوره داشتند، ۷۶ کشور توانسته‌اند در حداقل یک دوره، کاهش چشمگیری در شاخص فقر خود ثبت کنند. 33 کشور موفق شده‌اند ارزش شاخص فقر خود را ظرف کمتر از ۱۵ سال به نصف برسانند (مطابق با هدف ۱.۲.۲ توسعه پایدار) که چین و ویتنام از سریع‌ترین نمونه‌ها در این زمینه بوده‌اند. در مقابل، برخی کشورها مانند نیجریه، افغانستان، جمهوری آفریقایی مرکزی، گینه و قرقیزستان در دوره‌های اخیر افزایش تعداد یا نرخ فقرا را گزارش کرده‌اند.