گردشگری در محاصره جنگ و گرانی

صنعت گردشگری ایران پیش از آغاز جنگ نیز با رکود، ضعف مدیریتی و افزایش هزینه‌ها روبه‌رو بود؛ بحران امنیتی این مشکلات را تشدید کرده و کاهش سفرها، فعالان این حوزه را با خطر تعطیلی مواجه کرده است. کارشناسان هشدار می‌دهند اگر حمایت از کسب‌وکارها و نیروی انسانی این صنعت به تعویق بیفتد، بازسازی گردشگری پس از بحران زمان‌بر و پرهزینه خواهد بود. خلاصه‌ای از گزارش روزنامه پیام ما را در این‌باره می‌خوانید. 

رکود پیش از جنگ، بحران پس از آن

رحیم یعقوب‌زاده، مدرس دانشگاه و کارشناس گردشگری، می‌گوید مشکلات این صنعت را نمی‌توان فقط به جنگ نسبت داد؛ گردشگری پیش از آن نیز حدود یک سال در رکود بود و آمارهای اعلام‌شده از رشد این بخش با واقعیت بازار همخوانی نداشت. افزایش هزینه اقامت، رستوران و حمل‌ونقل نیز سفر را برای بسیاری از خانوارها دشوارتر کرده است.

به گفته او، کاهش ارزش پول ملی ممکن است خدمات ایران را برای گردشگران خارجی ارزان‌تر کند، اما برای شهروندانی که درآمد ریالی دارند، هزینه سفر افزایش یافته است. در چنین شرایطی، سفر یکی از نخستین هزینه‌هایی است که خانواده‌ها از سبد مخارج خود حذف می‌کنند.

حمایت از کسب‌وکارها؛ فراتر از وعده‌های تبلیغاتی

یعقوب‌زاده ضعف مدیریتی و نبود برنامه مشخص برای عبور از بحران را از مشکلات اصلی گردشگری می‌داند. او پیشنهاد می‌کند دولت برای جلوگیری از تعطیلی هتل‌ها، اقامتگاه‌ها و دفاتر خدمات مسافرتی، تسهیلات کم‌بهره، تخفیف یا معافیت مالیاتی و کمک به تأمین هزینه‌های جاری در نظر بگیرد.

اهمیت این حمایت‌ها به گردشگری محدود نیست؛ حمل‌ونقل، رستوران‌ها، صنایع‌دستی، راهنمایان گردشگری و کسب‌وکارهای محلی نیز از رکود این بخش آسیب می‌بینند. به همین دلیل، حفظ گردشگری به معنای حمایت از اشتغال و اقتصاد محلی است.

گردشگری داخلی و بازارهای منطقه‌ای

کارشناسان در شرایط ناامن، احیای سریع گردشگری بین‌المللی را بعید می‌دانند، اما معتقدند بازارهای نزدیک، ازجمله عراق، پاکستان، کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز و برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس، همچنان ظرفیت‌هایی برای جذب گردشگر دارند.

در داخل کشور نیز کاهش هزینه اقامت و حمل‌ونقل، حمایت از سفرهای کوتاه و درون‌استانی و ارائه تسهیلات واقعی می‌تواند بخشی از تقاضای ازدست‌رفته را حفظ کند. توسعه بوم‌گردی، گردشگری روستایی و مزرعه‌گردی نیز می‌تواند به درآمد جوامع محلی، فروش محصولات کشاورزی و صنایع‌دستی کمک کند.

افت شدید سفرها و تغییر الگوی گردشگری

علی شادلو، فعال و مدرس گردشگری، می‌گوید از زمان جنگ ۱۲روزه تاکنون، به‌جز چند تور محدود، گردشگر ورودی نداشته است. او همچنین به تغییر سبک زندگی و انتظارات گردشگران، گسترش اقتصاد دیجیتال و تنوع تجربه‌های سفر اشاره می‌کند.

مرتضی خاکسار، مدرس و کارآفرین گردشگری، نیز از کاهش حدود ۸۰ درصدی تورهای معمول خارجی و افت حدود ۵۰ درصدی گردشگری داخلی سخن می‌گوید. به گفته او، تورم، گرانی و کاهش توان معیشتی مردم از عوامل این افت‌اند و بخش مهمی از سفرهای باقی‌مانده به سفرهای مذهبی مربوط می‌شود.

بازسازی گردشگری از امروز آغاز می‌شود

کارشناسان تأکید می‌کنند گردشگری پس از پایان بحران به‌سرعت به شرایط عادی بازنمی‌گردد. خروج نیروی متخصص، تعطیلی کسب‌وکارها و از بین رفتن زیرساخت‌ها می‌تواند احیای این صنعت را دشوار کند.

از نگاه آنان، هماهنگی میان دستگاه‌های دولتی، حمایت از بخش خصوصی، تسهیلات ارزان‌قیمت و حفظ ظرفیت‌های گردشگری داخلی باید از همین حالا در دستور کار قرار گیرد. گردشگری تنها زمانی می‌تواند پس از بازگشت ثبات دوباره رونق بگیرد که کسب‌وکارها، نیروی انسانی و زیرساخت‌های آن در دوران بحران حفظ شده باشند.