چینِ زیر نظر شی؛ وقتی امنیت به ترس دائمی تبدیل می‌شود
گسترش نظارت دیجیتال، کنترل اطلاعات و حساسیت حکومت به تهدیدهای احتمالی، زندگی روزمره در چین را با محدودیت‌هایی روبه‌رو کرده است
اندرو هیگینز، خبرنگار نیویورک‌تایمز، در گزارشی از تجربه بازگشت خود به چین، تصویری دوگانه از این کشور ارائه می‌دهد: از یک سو اقتصاد پیشرفته، شهرهای مدرن و غرور ملی و از سوی دیگر دستگاه امنیتی گسترده‌ای که با کمک دوربین‌ها، هوش مصنوعی و کنترل ارتباطات، حضور خود را در زندگی شهروندان پررنگ کرده است. به روایت او، در دوران شی جین‌پینگ، مفهوم امنیت چنان گسترش یافته که حتی دیدارهای شخصی و رفتارهای عادی نیز می‌توانند زیر نگاه نهادهای امنیتی قرار گیرند. خلاصه‌ای از این گزارش که در روزنامه نیویورک‌تایمز چاپ شده می‌خوانید.
از توسعه اقتصادی تا گسترش نظارت
هیگینز که پس از چند دهه به چین بازگشته، از پیشرفت زیرساخت‌ها و تغییرات اقتصادی این کشور شگفت‌زده شده است؛ اما تجربه‌های شخصی‌اش، از لغو دیدار با یک دوست قدیمی به‌دلیل مداخله مأموران امنیتی تا حضور گسترده دوربین‌ها در خیابان‌ها، تصویری متفاوت از زندگی در چین نشان می‌دهد.
به نوشته او، دستگاه امنیتی در سال‌های حکومت شی بزرگ‌تر و مجهزتر شده و فناوری‌هایی مانند پیام‌رسان وی‌چت، دوربین‌های نظارتی و سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی امکان رصد گسترده‌تر شهروندان را فراهم کرده‌اند. در چنین فضایی، مرز میان حفاظت از امنیت و مداخله در حریم خصوصی کم‌رنگ‌تر شده است.
دشمن در هر گوشه؛ امنیتی‌سازی زندگی روزمره
نویسنده به تابلوهای عمومی برای گزارش فعالیت‌های جاسوسی، گشت‌های امنیتی و کنترل شدید رفت‌وآمد اشاره می‌کند. به روایت او، حساسیت حکومت به جاسوسی و تهدیدهای سیاسی، از محیط‌های عمومی تا دانشگاه‌ها و ارتباطات شخصی گسترش یافته است.
هیگینز همچنین از تغییر شیوه نظارت می‌گوید: در گذشته، مأموران با دوربین و ابزارهای سنتی فعالیت می‌کردند، اما اکنون سامانه‌های هوشمند می‌توانند ارتباطات و رفتار افرادی را که احتمال می‌رود برای حکومت دردسرساز باشند، شناسایی کنند. این تحول، به‌ویژه برای روزنامه‌نگاران خارجی و کسانی که به اطلاعات حساس دسترسی دارند، محدودیت‌های بیشتری ایجاد کرده است.
تفاوت شی با رویکرد دنگ
در روایت هیگینز، تفاوت مهم میان شی جین‌پینگ و دنگ شیائوپینگ در شیوه مواجهه با عدم قطعیت است. دنگ ضمن حفظ کنترل حزب کمونیست، رویکردی عمل‌گرایانه داشت و از آزمودن مسیرهای مختلف برای توسعه چین سخن می‌گفت. شی همان هدفِ تبدیل چین به کشوری ثروتمند و قدرتمند را دنبال می‌کند، اما بر وفاداری ایدئولوژیک و پذیرش قطعی «اندیشه شی جین‌پینگ» تأکید بیشتری دارد.
این تغییر در دانشگاه‌ها و نهادهای عمومی نیز دیده می‌شود؛ فضاهایی که به گفته نویسنده، نسبت به گذشته محدودتر و امنیتی‌تر شده‌اند.
سایه تیان‌آن‌من بر حافظه عمومی
هیگینز میدان تیان‌آن‌من را نمادی از کنترل و سکوت سیاسی در چین می‌داند. او با یادآوری سرکوب اعتراضات دانشجویی سال ۱۹۸۹، از تشریفات امنیتی سنگین برای ورود به میدان، ضرورت دریافت مجوز و بازرسی‌های متعدد سخن می‌گوید.
در نمونه‌ای که گزارش نقل می‌کند، حتی خودکار همراه همسر نویسنده نیز به‌دلیل احتمال داشتن جوهر قرمز حساسیت مأموران را برانگیخت؛ رنگی که به ماجرای پاشیدن رنگ به تصویر مائو در جریان اعتراضات گذشته ارتباط داشت.
قدرتی بزرگ، نگران تهدیدهای کوچک
جمع‌بندی گزارش، تقابل میان قدرت و پیشرفت چین از یک سو و گسترش حساسیت امنیتی حکومت از سوی دیگر است. نویسنده می‌پرسد چگونه کشوری برخوردار از قدرت جهانی و توان هسته‌ای می‌تواند تا این اندازه نسبت به نشانه‌هایی کوچک و حتی پیش‌پاافتاده حساس باشد. از نگاه او، تجربه زندگی روزمره در چین نشان می‌دهد که در عصر شی، امنیت دیگر صرفاً موضوعی نظامی یا مرزی نیست؛ بلکه به حوزه‌ای فراگیر تبدیل شده که ارتباطات، فضای عمومی و حتی رفتارهای عادی مردم را نیز دربر می‌گیرد.