تهران؛ سرمایه انسانی بالا، حکمرانی در قعر رتبه‌بندی جهانی
تهران در شاخص جهانی شهرهای آکسفورد اکونومیکس در جایگاه ۴۵۹ از میان هزار شهر قرار گرفته است
رتبه‌بندی سال ۲۰۲۶ موسسه آکسفورد اکونومیکس از هزار شهر جهان، تصویری ناهمگون از جایگاه تهران ارائه می‌کند. پایتخت ایران در حوزه سرمایه انسانی رتبه ۱۲۶ و در اقتصاد رتبه ۲۴۳ را دارد، اما در کیفیت زندگی به رتبه ۶۱۵، در محیط‌زیست به رتبه ۸۵۹ و در حکمرانی به رتبه ۹۳۷ رسیده است. این فاصله نشان می‌دهد که برخورداری از نیروی انسانی و ظرفیت اقتصادی، به‌تنهایی برای تبدیل‌شدن به شهری با کیفیت زندگی بالا کافی نیست. نگاهی مختصر داریم به این گزارش- گزارش مفصل آن را «رصدخانه بازار مسکن» منتشر کرده است.
تهران در میانه جدول شهرهای جهان
در شاخص جهانی شهرهای سال ۲۰۲۶، تهران رتبه ۴۵۹ را در میان هزار شهر بررسی‌شده به دست آورده است. پس از آن، اصفهان در جایگاه ۶۴۱، قم در رتبه ۷۲۸، شیراز در رتبه ۷۳۵، مشهد در رتبه ۷۷۳، رشت در رتبه ۷۸۷، تبریز در رتبه ۷۹۳، کرمانشاه در رتبه ۷۹۹، ارومیه در رتبه ۸۳۹، اهواز در رتبه ۸۵۷ و زاهدان در رتبه ۹۰۹ قرار دارند.
این رتبه‌بندی پنج حوزه اقتصاد، سرمایه انسانی، کیفیت زندگی، محیط‌زیست و حکمرانی را بررسی می‌کند. اقتصاد ۳۰ درصد از امتیاز نهایی را تشکیل می‌دهد و سهم سرمایه انسانی و کیفیت زندگی هرکدام ۲۵ درصد است. محیط‌زیست و حکمرانی نیز هرکدام ۱۰ درصد وزن دارند.
تهران در این پنج حوزه، از ۱۰۰ امتیاز، در سرمایه انسانی ۵۸.۹، در اقتصاد ۵۱، در کیفیت زندگی ۴۸.۵، در محیط‌زیست ۴۰.۸ و در حکمرانی ۱۰ امتیاز کسب کرده است. ارزیابی حکمرانی در سطح ملی انجام می‌شود و به همین دلیل شهرهای یک کشور در این بخش امتیاز یکسانی می‌گیرند.
نیویورک، لندن و پاریس در صدر
نیویورک، لندن و پاریس به‌ترتیب رتبه‌های اول تا سوم جهان را در اختیار دارند. اقتصاد کلان‌شهری نیویورک در سال ۲۰۲۵ به ۲.۶ تریلیون دلار رسید و این شهر در شاخص اقتصادی نیز رتبه نخست را دارد. نقش آن در بازارهای مالی، فناوری و رسانه و حضور دفاتر مرکزی شرکت‌های بزرگ، از عوامل این جایگاه است.
لندن با تکیه بر نیروی کار متخصص، دانشگاه‌ها و توان جذب استعدادهای بین‌المللی در رتبه دوم قرار گرفته است. حدود ۴۰ درصد ساکنان این شهر خارج از بریتانیا متولد شده‌اند. پاریس نیز با اقتصادی بیش از یک تریلیون دلار و رتبه دهم جهانی در کیفیت زندگی، جایگاه سوم را به دست آورده است؛ دسترسی به امکانات فرهنگی، امید به زندگی بالا و درآمدهای نسبتاً مناسب از مزیت‌های آن عنوان شده‌اند.
اقتصاد قدرتمند، بدون تضمین کیفیت زندگی
شهرهای فناوری آمریکا نیز در میان رتبه‌های بالای فهرست حضور دارند. سیاتل چهارم، سان‌فرانسیسکو پنجم و سن‌خوزه هشتم شده‌اند. سن‌خوزه در سال ۲۰۲۵ با تولید ناخالص داخلی سرانه حدود ۲۳۸ هزار و ۷۰۰ دلار، بالاترین رقم این شاخص را در میان هزار شهر بررسی‌شده داشته است.
بااین‌حال، آکسفورد اکونومیکس هزینه بالای مسکن، نابرابری درآمدی و تمرکز فعالیت‌های اقتصادی را از چالش‌های این قطب‌ها می‌داند. این موضوع نشان می‌دهد که رونق اقتصادی و حضور شرکت‌های بزرگ، لزوماً به توزیع متوازن فرصت‌ها یا بهبود همه ابعاد زندگی شهری منجر نمی‌شود.
پس از ده شهر نخست، شهرهایی مانند اسلو، لس‌آنجلس، سیدنی، واشنگتن، استکهلم، ملبورن، دالاس، کپنهاگ، مونیخ، تورنتو، آمستردام، برلین، ژنو، ونکوور و بروکسل تا رتبه ۲۵ قرار دارند. شهرهای آمریکای شمالی و اروپا همچنان بخش بزرگی از رتبه‌های بالای فهرست را به خود اختصاص داده‌اند.
رقابت شهری در حال تغییر است
به باور آکسفورد اکونومیکس، شهرهای آمریکا و اروپا همچنان از بازارهای مالی گسترده، نیروی کار متخصص و نهادهای قدرتمند بهره می‌برند؛ اما شهرهای آسیایی نیز در حال افزایش نفوذ اقتصادی خود هستند. شنژن، تایپه و کوالالامپور با توسعه فناوری، تولید پیشرفته و خدمات کسب‌وکار می‌توانند سهم بیشتری در اقتصاد جهانی پیدا کنند.
این موسسه همچنین انتظار دارد شهرهای چین و هند با اتکا به جمعیت گسترده و رشد بهره‌وری و درآمد، نقش پررنگ‌تری در اقتصاد جهان داشته باشند.
در مجموع، رتبه‌بندی نشان می‌دهد جایگاه جهانی شهرها فقط با اندازه اقتصاد یا توان جذب سرمایه تعیین نمی‌شود. کیفیت زندگی، سرمایه انسانی، مدیریت مخاطرات زیست‌محیطی و کارآمدی نهادها نیز در این جایگاه نقش دارند. وضعیت تهران در این شاخص، به‌ویژه فاصله میان رتبه سرمایه انسانی و جایگاه آن در محیط‌زیست و حکمرانی، این تفاوت را به‌روشنی نشان می‌دهد.